-D.4/87 Yargıtay/Hukuk 73/86
(Lefkoşa Dava No. 1298/86)
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: Salih S. Dayıoğlu, Aziz Altay, Celâl Karabacak.
İstinaf eden: 1. Yörex Marketing L-td., 1/3 Osman Paşa Cad. Lefkoşa.
2. Kıbrıs Vakıflar Bankası Ltd., c/o Vakıflar İdaresi,
Lefkoşa. (Davalı)
ile
Aleyhine istinaf edilen: Yunus Osman, Bostancı - Güzelyurt.
- (Davacı)
A r a s ı n d a.
İstinaf eden namına: Ergin Ulunay
Aleyhine istinafe dilen namına: Gürsel Kadri
H Ü K Ü M
Salih S. Dayıoğlu: İşbu istinaf Lef-koşa Kaza Mahkemesinin serian hüküm talep eden bir istidada vermiş olduğu hükümden yapılmıştır. İstida maksatları bakımından olgular aşağıdaki şekilde özetlenebilir:
Davacı (müstedaaleyh/istinaf eden) Lefkoşa Kaza Mahkemesinde açmış olduğu bir dava ile d-avalılar aleyhine sırası ile 1. müstedaaleyh/ istinaf eden ve 2. müstedaaleyh/istinaf eden) narenciye satışından ötürü 1. davalıdan asıl borçlu ve 2. davalıdan da teminatçı olarak 6,549,000TL talep etti. Dava 6.5.1986 tarihinde açıldı. 28.5.1986 tarihinde -davacı ihbarlı bir istida dosyalayarak davalılar aleyhine münferiden ve müştereken serian hüküm (summary judgement) verilemsini talep etti.
İstidasına ekli yemin varakasında davacı özetle 1985-86 narenciye ürününü 1. davalıya sattığını, bu satıştan ötürü- kendisine yapılan muhtelif ödemelerden sonra geriye 6,549,480Tl alacağı kaldığını bu alacağının 1. davalı tarafından kendisine verilen Üretici Hesap Fişinde imzası tahtında kabul edildiğini, 2. davalı Kıbrıs'ta bankacılıkla iştigal eden bir şirket olduğun-u, kendisine hitap eden 14.2.1986 tarihli kati teminat mektubu uyarınca 1. davalının kendisine (davacıya) karşı taahhüdünü yerine getirmediği takdirde davalıya ait olan borcu azami 8,000,000TL'ye kadar kendisine ödemeği taahhüt ettiğini ve bu kati teminat -mektubunun geçerlilik süresi ise 30.3.1986'ya kadar olduğunu, 1. davalının yukarıda anılan borcunu kendisine ödemediğini, kati teminat mektubunun hükümleri ışığında bu meblağı 2. davalının talep ettiğini, 2. davalının ise kendisine 4.4.1986 tarihine kadar -ödemeyi sözlü olarak vaadettiği halde ödemediğini, davalıların herhangi birisinin talebine karşı herhangi bir müdafaaları olmadığını iddia etti.
Davalılar serian hüküm istidasına bir itirazname dosyaladılar. İtiranameye ekli yemin varakasında 1. davalı k-ayda değer ve istidanın kaderini etkileyebilecek herhangi bir iddia ileri sürmedi. Bu konuya daha sonra temas edeceğimiz nedeni ile 1. davalı tarafından tanzim edilen yemin varakası üzerinde daha fazla durmayı gereksiz buluruz. 2. davalı tarafından tanzim -edilen yemin varakasında özetle kati teminat mektubu verdiklerinin doğru olduğu kabul edilmekle birlikte 8,000,000TL'yi aşmayan herhangi bir miktarının davacıya 30.3.1986 tarihine kadar davacının 1. davalı ile sağlayacağı "hesap mutabakatı neticesinde" 1. -davalının "yazılı teyidi" üzerine belirlenecek miktarı ödemenin taahhüt edildiği, böyle bir teyit yazısının ibraz edilmediği, davacının alacağının 1. davalıdan talep edilmediği ve kendisine yani 2. davalıya yapılan ödeme isteminin teminat mektubunda belirl-enen 30.3.1986 tarihinden sonra gerçekleştiği nedeni ile sözü edilen kati teminat mektubunun gerek lafzına ve gerekse ruhuna uyulmadığı ve bu nedenle kendisinin herhangi bir miktar ödeme yükümlülüğü olmadığı iddia edildi.
İstidayı dinleyen Lefkoşa Kaza M-ahkemesi ibraz edilen şahadeti inceledikten sonra davalıların herhangi bir müdafaaları olmadığı sonucuna vardı ve talep edildiği şekilde her iki davalı aleyhine serian hüküm verdi. İstinaf bu hükümden yapılmış bulunmaktadır.
İstinafın duruşmasında davalı-ların avukatı istinafını sadece 2. davalı açısından yürüteceğini ve 1. davalı için yapmış olduğu istinafta ısrar etmeyeceğini ve İlk Mahkemenin 1. davalı aleyhine vermiş olduğu seri hükümden şikâyetçi olmadığını beyan etti. 2. davalı tarafından dosyalanan -istinaf ihbarnamesi 8 sebep içermekle birlikte bunlar aşağıdaki şekilde özetlenebilir: Şöyle ki:
1. İlk Mahkeme 1. davalı tarafından davacıya verilen "Üretici Hesap Fişi"ni kati teminat mektubunda belirtilen "yazılı teyit" olarak nitelendirmekle hata etti-.
2. Davacının alacağı olan mütebaki 6,549,480TL'nın 1. davalıdan talep edilmediği şahadeti ışığında 2. davalının kati teminat mektubundaki yükümlü-lüğünün doğduğu kanaatına varmakla İlk Mahkeme hata etti.
3. İlk Mahkeme serian hüküm vermesi için yapıl-an müracaatta 2. davalının makul ve tartışılabilir olduğu halde bunun aksine karar vermekle hata etti.
İlkin 3. istinaf sebebini ele almayı uygun gördük, çünkü bu istinaf sebebinde 2. davalının haklı olması halinde istinafın kaderi belirlenmiş olur ve di-ğer iki istinaf sebebine değinmek gereksinimi kalmayabilir.
Seri usulle hüküm Hukuk Muhakemeleri Usulü Tüzüğü E.18 n. 1 altında alınabilir. Bu nizamın (a) fıkrası aynen şöyledir:
-"1.-(a) Where thw defendant appears to a writ f summons specially indorsed under order 1, rule 6, the Plaintiff may on affidavit made by himself, or by any other person who can swear posibility to the facts, verifying the cause of action, and the amount cl-aimed (if any), and stating that in his belief there is no defence to the action, apply for judgement for the amount so indorsed, together with inteerest (if any), or for the recovery of the land (with or without rent), or for the delivering up of a speci-fic cchattel, as the case may be, and costs. And judgement for the palintiff may be given thereupon, unless thed efendant shall -satisfy the Court that he has a good defence to the action on the erits, or disclose such facts as may be deemd sufficient to entitle him to defend."
-
Görülebileceği gibi bu nizama göre bir davalının müdafaası olmadığı durumlarda davacı mahkemeye müracaat ederek bu nizam tahtında seri usulle hüküm verilmesini talep edebilir ve mahkeme de bu nizam uyarınca hüküm verebilir, meğer ki davalı esas davada iy-i bir müdafaası veya müdafaa vermek için kendini haklı gösterecek olguların var olduğu hususunda Mahkemeyi temin etmiş olsun. Seri usulle hüküm mahkemenin takdirine göre şartlı veya şartsız olarak verilebilir.
E.18'in İngilteredeki muadili The Annual Pra-ctice 1962'den de görülebileceği gibi esas değişiklikten önce O.14'tür. Order 14 ile ilgili olarak genel prensipler sözü edilen The Annual Practice 1962'de sayfa 264'de görülmektedir. Önemine binaen bunları iktibas etmekte yarar gördük.
"General Principl-e.- Leave tod efend must be given unless it is clear that there is no real substantial question to be tried (Codd v. Delap) (1905), 92 L.T. 510, (H.L.); that there is no dispute as to facts or Law which raises a reasonable doubt that the plantiff is entitl-ed to judgement (Jones v. Stone, (1894) A.C.122; Thompson v. Marshall, 41 L.T. 720, C.A.; Jacobs v. Booth's Disdtillery Co. (1901), 85, L.T. 262, H.L.; Lindsay v. Martin, 5 T.L.R. 322) ............
The power to give summary judgment under O.14 is "intend-ed only to apply to cases where there is no reasonable doubt that a plaintiff is entitled to judgment, and where, therefore, it is inexpedient to allow a defendant to defend for mere purposes of delay" (Jones v. Stone, (1894) A.C. 122) As a general princip-le, where a defendant shows that he has a fair case for defence, or reasobale grounds for setting up a defence, or even a fair probability that he has a bona fide defence, he ought to have leave to defend (Saw v. Hakim, 5 T.L.R. 72; Ironclad, etc., Co. v. -Gardner, 4 T.L.R. 18; Ward V. Plumbley, 6 T.L.R. 198; Yorkshire Banking Co. v. Beatson, 4 C.P.D. 213; Ray v. Barker, 4 Ex. D.279-."
Yukarıda yapılan alıntının içeriğinden de görülebileceği gibi genel prensip olarak bir davalı makul bir müdafaasının var olduğu veya ortaya bir müdafaa koyabilecek makul sebeplerin var olduğu veya hatta iyi niyetli bir müdafaasınının olabileceği ihtim-alinin var olduğunu ortaya koyduğu takdirde kendisine esas davasında müdafaa hakkının verilmesi gerekir. Bu prensipler ışığında önümüzdeki davaya baktığımızda 2. davalının müdafaasının esas itibarı ile 3 ana başlık altında olduğu görülmektedir. Bunlar ise -özetle şöyledir:
a. Teminat mektubunun geçerli olabilmesi için davacının alacağını 1. davalıdan talep etmesi ve 1. davalının bunu ödememesi gerekir. Bu meselede de 2. davalı böyle bir talebin 1. davalıdan yapılmadığı iddiasını yapmaktadır.
b. Yine temin-at mektubunun geçerli olabilmesi için 1. davalının hesap mutabakatı neticesinde belirlenecek bir miktar için davacıya borcu olduğunun yazılı bir şekilde 2. davalıya teyit edilmesi gerekir. Yine 2. davalıya göre böyle bir yazılı teyit 1. davalı tarafından k-endisine yazılmış değildir.
c. Teminat mektubunun vadesi 30.3.1986 tarihine kadardır. Dolayısıyle yukarıdaki bu işlemler 30.3.1986 tarihine kadar yapılması gerekir. 2. davalıya göre bu işlemler 30.3.1986 tarihine kadar yapılmış değildir.
Yukarıda özeti -verilen ve 2. davalı tarafından ileri sürülen müdafaaların ilk bakışta kati teminat mektubunun hukuken geçerli olmadığı hususundaki iddiasına mesnet teşkil edebilecek iyi niyetli (bona fide) müdafaa noktaları içerdiği rahatlıkla söylenebilir. Esasen 2. dav-alıdan da bu safhada daha fazla birşey beklenemez. Kanaatimizce 2. davalı seri usulle hüküm istidasında başarılı olmak için üzerine düşeni tatminkâr bir şekilde yapmış bulunmaktadır. Bu safhada hemen önemle belirtmek isteriz ki davalı tarafından ileri sürü-len müdafaaların yasal geçerliliği hakkında herhangi bir görüş belirtmiyoruz. Bu hususlar davaya bakacak olan mahkeme tarafından karara bağlanacaktır. Bu durumda 2. davalıya, esas davaya, şartsız olarak müdafaa dosyalayabilmesi için fırsat verilmesi gereki-r. Bu noktayı sonuca bağladıktan sonra yukarıda özeti verilen 1. ve 2. istinaf sebepleri üzerinde durma gereği kalmamıştır.
Sonuç olarak istinaf kısmen kabul edilir. Şöyle ki; 1. davalı tarafından yapılan istinaf reddolunur ve onun aleyhine verilen seri -usulle hüküm aynen kalır. İstinaf 2. davalı açısından kabul edilir. 2. davalının bugünden itibaren 14 gün zarfında müdafaasını vermesi emrolunur.
Yukarıda özeti verilen 1. ve 2. istinaf sebepleri üzerinde İlk Mahkemeyi oluşturan heyet tarafından kati bul-guda bulunulduğu cihetle ve konunun ehemmiyetine binaen davanın bir başka mahkeme heyeti tarafından dinlenip karara bağlanması için direktif verilir.
Masraflar hususunda herhangi bir emir verilmez.
(Salih S. Dayıoğlu) (Aziz Altay)- (Celâl Karabacak)
Yargıç Yargıç Yargıç
6 Mart 1987
-
1
-
Full & Egal Universal Law Academy