- Yargıtay/Hukuk 8/76
(Dava No. 307/75; Lefkoşa)
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.
Mahkeme Heyeti: M. Necati Münir Ertekün, Başkan, Ahmet İzzet ve Salih
-S. Dayıoğlu.
İstinaf eden: Zaliha Salih Dülger Ali,Lefkoşa.
(Davacı)
ile
Aleyhine istinaf edilenler: l. Mustafa Salih,
2. Vasfiye Bektaş,
- 3. Bektaş Hasan, Lefkoşa.
(Davalılar)
a r a s ı n d a
İstinaf eden namına: Zeki Bayram.
Aleyhine istinaf edilenler namına: Fuat Veziroğlu.
Tahliye - Evin -yeni malikinin evi işgal edenler aleyhine tahliye ve
ara kâr (mesne profit) talebi.
Ara Kâr (Mesne Profit)
Ecnebi Mallar İdaresi - Davalılardan birinin Ecnebi Mallar İdaresinin
kiracısı olması.
18/1973 sayılı 1973 Kira Kontrol (Geçici Hükümler) Ya-sası - Yasanın 6.
maddesinin (2). fıkrasının 3, 4 ve 5. fıkralarına göre mal
sahibinin kira talep etmesi - 4. fıkranın 21.12.63 ile 10.5.68
tarihleri arasında işgal edilen, 5. fıkra ise aynı tarihler
arasında kiralanan konutları kapsaması.
Huk-uk Usulü - Talep takriri - Talep takririnde kira yerine ara kâr
talep edilmesi durumunda talep takririnin tadil edilmeksizin
Mahkemenin kira ödenmesini emredememesi.
OLAY: Davacı, sahibi bulunduğu evde oturan 3 Davalı aleyhine açtığı
davada tahli-ye ile "mesne profit" talep etti.
Davalılar dosyaladıkları müdafaa takririnde Davalı 2 ve 3'ün
Davalı 1'in kızı ve damadı olduklarını ve ona tabi olarak evde
ikâmet ettiklerini, Davalı 1'in mütecaviz olmadığının daha önce
verilmiş Mahkeme k-ararıyla saptandığını bu nedenle Davacının "mesne
profit" talep edemiyeceğini, Davalı 1'in ödemekle yükümlü olduğu ve
ödediği K.L.l4.- dışında tazminat ödemek zorunda olmadığını iddia
ettiler.
Davacı ile Davalı 1 arasında daha önce görülmüş- bir davada İlk
Mahkeme, Davalı 1'in da.va konusu evde mütecaviz değil de Ecnebi
Mallar İdaresinin kiracısı olarak oturduğunu saptamış ve K.L.l4.-
kira ödemesini emretmişti. Daha önce verilen Mahkeme kararını
dikkate alan İlk Mahkeme, Davalı 1'-in her ay ödediği K.L.l4.-
dışında ödemesi gereken kira bakiyesi olmadığı kanısına vardı ve
Davacının taleplerini reddetti.
Davacı İlk Mahkemenin normal kira olan K.L.l9.- ödenmesini
emretmemekle hatalı hareket ettiğini öne sürerek hükmü is-tinaf
etti.
SONUÇ: Yüksek Mahkeme, Davacının talep takririnde kira talep etmesi
gerektiği halde ara kâr (mesne profit) talep ettiğini, talep
takziri tadil edilmedikçe Davacı leyhine karar vermenin mümkün
olmadığını belirtti ve bu nedenle istin-afı reddetti.
H Ü K Ü M
M. Necati Münir Ertekün, Başkan:
- İstinaf eden (davacı) Lefkoşa'da İlhan Savut Sokak No.6'da kâin bir evin 17 Mayıs 1971 tarihinden itibaren sahibidir.
- Aleyhine istinaf edilen 1 (davalı 1) istinaf konusu eve 21 Aralık 1963 tarihinde başlayan olaylardan sonra yerleşmiştir. Aleyhine istinaf edilen 2 ve 3 (davalı 2 ve 3) aleyhine istinaf edilen 1'in kızı ve damadı olup aleyhine istinaf edilen 1 ile birlik-te istinaf konusu evde ikamet etmektedirler.
İstinaf eden (davacı), aleyhine istinaf edilenlerin (davalıların) aleyhine Lefkoşa Kaza Mahkemesinde istinaf konusu olan 307/75 sayılı davayı açarak dava konusu evin tahliyesini, davalı 1'in K.L. 75.500 mil -ara kâr (mesne profit) bedeli olan borcun ödenmesini her üç davalının 1 Ocak, 1974 tarihi ile karar tarihi arasında %20 ara kâr (mesne profit) zammı ödemesini ve davalıların, dava konusu ev için, gelirleri gözönünde bulundurularak, 1 Ocak, 1974 tarihi ile -karar tarihi arasında ödemekle mükellef oldukları ara kâr (mesne profit) veya zammı tesbit eden bir hüküm talep etmektedir. Davalılar ise istinaf konusu davada dosyaladıkları müdafaa ile, diğer şeyler meyanında, davalı 2 ve 3'ün davalı 1'e tâbi olarak dava- konusu evde ikamet ettiklerini, davalı 1 dava konusu evde mütecaviz olmadığına göre davacının ara kâr (mesne profit) talep etmeye hakkı olmadığını, davalı 1'in ödemekle yükümlü olduğu kiranın ayda K.L.l4.- olduğunu ve davacının 1 Ocak 1974 tarihinden itib-aren herhangi bir zam almaya hakkı olmadığını iddia etmişlerdir.
İstinaf eden ile aleyhine istinaf edilen 1 arasında olan 79/72 sayılı daha önceki bir davada Lefkoşa Kaza Mahkemesinin 20 Kasım 1972 tarihli hükmü Emare 1 ola.rak istinaf konusu davada ib-raz
edilmiştir. Bu hükme göre aleyhine istinaf edilen 1'in istinaf konusu evde mütecaviz değil de Ecnebi Mallar İdaresinin kiracısı olarak oturmakta olduğu saptanmıştır. Aynı hüküm ile, diğer şeyler meyanında, istinaf konusu evin normal kirası ayda K.L.l9.-- olarak tesbit edilerek aleyhine istinaf edilen 1'in (davalı 1'in) 1 Aralık 1972 tarihinden itibaren istinaf edene (davacıya) normal kiraya mahsuben ayda K.L.l4.- ödemesi emrolunmuştur.
Bidayet Mahkemesi duruşma sonunda vermiş olduğu hükümde, aleyhi-ne istinaf edilen 1'in dava konusu evi 21 Aralık 1963 tarihinden sonra ve 10 Mayıs 1968 tarihinden evvel işgal ettiği bulgusuna vararak, 18/1973 sayılı 1973 Kira Kontrol (Geçici Hükümler) Kuralının 6. maddesinin (4). fıkrası altında Mahkemeye celbedilip bu- maddeye uygun olarak ödeyeceği kira tesbit edildiğinden, aleyhine istinaf edilen 1'in ödemekle yükümlü olduğu kiranın ayda K.L.l4.- olduğuna, ayda K.L.l4.- kirayı da her ay ödemiş olduğuna göre aleyhine istinaf edilen 1'in bu meblâğ dışında ödemesi gereke-n kira bakiyesi mevcut olmadığına ve netice olarak istina.f edenin tahliye ve K.L.7S.- kira talebinin ileri gidemiyeceği kanaatına vararak, davacının tüm taleplerini reddetmiştir.
İstinaf eden (davacı), Bidayet Mahkemesinin istinaf konusu evin 79/72 -sayılı davada K.L.l9.- olarak tesbit edilen aylık normal kirasının geçersiz olduğuna ve aleyhine istinaf edilenlerin (davalıların) halen ödemekle yükümlü oldukları aylık kira bedelinin K.L. 14.- olduğuna hükmetmekle ve aleyhine istinaf edilenlerin (davalıl-arın) istinaf edene (davacıya) 1 Ocak 1974 tarihinden itibaren normal kira üzerinden %20'yi aşmıyacak bir kira artışı ödemekle mükellef oldukları yolunda bir bulguya varmamakla hataya düştüğünü iddia ederek Bidayet Mahkemesi hükmünün ilgili kısımları aleyh-ine istinaf eylemiştir.
İstinaf konusu olan hususları ilgilendiren esas yasal hükümler 18/1973 sayılı; 1973 Kira Kontrol (Geçici Hükümler) Kuralının 6. maddesinde yer almaktadır. Bu maddenin hükümleri aynen şöyledir: -
"Kiranın 6. (1) Herhangi bir m-ucir veya müstecir ilgili gayri-
karara menkul mal için ödenmesi gereken kiranın karara
bağlanması bağlanması hususunda Mahkemeye ihbarlı istida
ve kira yolu ile müracaat edebilir. (Application by sum-
artışı için mons).
Mahkemeye-
müracaat. (2) Müstecir veya işgal eden, bu maddenin (3), (4)
ve (5). fıkralarına tâbi olmak kaydıyle, işgal
veya icarında bulunan gayrimenkul malın normal
kirasını, bu Kuralın yürürlüğe girdiği tarihten
- itibaren ödemekle mükelleftir.
(3) Mahkeme, normal kiraya yûzde yirmi eklenmek
suretiyle elde edilecek miktarı ve müstecirin
gelirinin yüzde yirmisine eşit miktarı aşmamak
ve bu kon-uda isbat külfeti mücirde olmak kay-
dıyle, aşağıdaki hususları gözönünde bulundurarak
Aralık 1963'den beri aynı ikâmetgahı fasılasız
işgal eden müstecirlerin, normal kirayı aşan bir
kira ödem-esini emredebilir:
Gayrimenkul malın durumu, karakteri, bulun-
duğu semt, kirâlama durumu ve benzeri ci-
var gayrimenkullerin normal kiralanma du-
rumu;
(b) Mucir ve müstecirin mali durumları;
(c) Bu Kuralın yürürlüğe gird-iği tarihten sonra
gayrimenkul malın inkişafı veya binaya esaslı
tadilât maksadıyle yapılan senelik masrafın
yüzde onunu geçmeyen bir miktar. (Masraf,
binaya yapılan tefrişat ve tamiratı kapsamaz).
Mahkeme, dava z-amanındaki ahval ve şerait
muvacehesinde müstecirin gelirinin müstecirin ailesinin
zaruri ve makul ihtiyaçlarını karşılamağa yetmediği
veya ancak yettiği kanaatine vardığı takdirde normal
kirayı a-şan bir kira bedeli ödemesine hükmedemez.
21 Aralık 1963 olaylarından hemen önce eline geçen
veya geçmesı gereken gelirle dava zamanındaki geliri
arasında müstecir lehine asgari yüzde kırk oranında bir
- fark olmayan sabit gelirli bir müstecirin veya işgal
edenin geliri, münhasıran bu Kural maksatları
bakımından zaruri ve makûl ihtiyaçlarını karşılamağa
yetmez sayılır.
Bu Kural m-aksatları bakımından "Sabit gelirli
müstecir veyâ işgal eden" münhasıran Kıbrıs Türk
Yönetimi kaynaklarından, Vakıflar ve Din İşleri
Dairesinden, diğer resmi ve yarı-resmi kuruluşlarla
bankalardan- ve benzeri kuruluşlardan ödenen ve 21
Aralık 1963'ten sonraki devrede eline geçen aylık
gelirleri Mahkemeyi tatmin edecek şekilde belgelerle
isbat edilebilen müsteciri ifade eder. Resmi ve yarı
--resmi kuruluşlarla Vakıflar ve Din İşleri Dairesinin
kayıtları, hilâfı isbat edilmedikçe bu hususta kesin
delil teşkil eder.
Ancak gayrimenkul malin bir iş binası olması
halinde normal kiran-ın altında bir kira bedeli
ödenmesine hükmedilemez. İş Binalarıyle ilgili azami
kira bedeli yukarıdaki hükümlere tâbi olarak normal
kiraya yüzde otuz eklemek suretiyle elde edilecek
miktarı aşamaz-.
Mahkeme, 21 Aralık 1963 ile 10 Mayıs 1968 tarihleri
arasında işgal edilen gayrimenkul malların kirasını
normal kirayı aşmaması kaydıyle yukarı'daki 3. fıkra.
hükümlerini nazarı itibara alarak tesbit eder.
Mahkeme, 21 Aralık 196-3 ile 10 Mayıs 1968 tarihleri
arasında icar edilen bir gayrimenkul malın kirasının
aşikâr surette düşük olduğuna kanaat getirdiği
takdirde yukarıdaki (4). fıkra esaslarına göre yeni
bir kira tesbit eder.
Mahkeme, yukarıdaki- (4). ve (S). fıkralar gereğince
kira tesbit ederken ilgili gayrimenkul malın müstecir
veya işgal eden ile birlikte işgal eden veya kullanan
şahıs veya şahısların da mali durumlarını nazarı
itibar-a alarak bu gibi şahıs veya şahısların herbirinin
de müstecir veya işgal edenin ödemesi emrolunan kira
miktarına ilâveten bir miktar kira ödemelerini
emredebilir.
Bu Kural hükümlerine istinaden Kıbrıs Türk Yöne-timi
Yürütme Kurulu tarafından 3. maddenin (2). fıkrası
gereğince muaf tutulan gayrimenkul mallar ile muhtaç
göçmenlerin işgal ettikleri malların kiralarını bu
madde hükümlerine tabi olarak Mahkeme tesbit eder.
- Ancak 3. Maddenin (2). fıkrası gereğince muaf
tutulan gayrimenkul mallar ile muhtaç göçmenlerin işgal
ettikleri gayrimenkul malların kiraları tanzim
edilirken Mahkeme bu gibi gayrimenkul malları işgal
- eden aleyhine masraf tahmil etmez."
İstinaf ihbarnamesinde verilen sebeplerden görüleceği ve istinafın duruşmasında yapılan iddialardan da anlaşılacağı gibi, istinaf eden Bidayet Mahkemesinin istinaf konusu ev için 18/1973 sayılı Kuralın 6-. maddesi uyarınca kira ödenmesini emretmemesinden şikâyet etmektedir. Oysa, istinaf edenin (davacının) talep takririnin sonunda yer alan talep kısmından görüleceği gibi istinaf eden (davacı) kira talebinde bulunmayıp kendi deyimi ile "haksız faydalanma üc-reti (mesne profit)" yani ara kâr talebinde bulunmaktadır. Talep takririnin ilgili kısmı aynen şöyledir:
"a) Dava konusu evin, davalılar ve onlarla beraber evi işgal
edenler tarafından tahliye edilerek davacıya boş olarak
iadesi içi-n bir hüküm ve emir;
Davalı No.l aleyhine ve davacı lehine talep takririnin
(7)'nci paragrafı gereğince K.L.75.500 mil alacak için
hüküm;
Her üç davalı aleyhine ve davacı lehine normal kira
üzerinden 1.1.1974 tarihi ile karar tarihi arasında -%20
haksız faydalanma ücreti (mesne profit) zammı ödenmesi için
hüküm;
Davalıların, dava mevzuû ev için gelirleri göz önünde
bulundurularak, 1.1.1974 tarihi ile karar tarihi arasında
ödemekle mûkellef oldukları haksız faydalanma ücretini
- (mesne profit)'i ve/veya zammı tesbit eden bir hüküm veya
emir;
Mahkemenin uygun göreceği sair hal şekli;
İşbu dava masraflarının davalılara tahmili."
Kanaatımızca kira değil de ara kâr (mesne profit) talep eden bir talep takriri uyarınca, -o talep takriri tadil edilmeksizin, kira ödenmesi hususunda bir emir verilemez. Bidayet Mahkemesi de hükmünde davacının tahliye talebini reddettikten sonra (ki bu karar aleyhine istinaf yapılmamıştır) bu hususa değinerek şöyle demiştir:-
"Davacını-n talep takririnde serdedilen diğer taleplerine
gelince davacı davalı 1'in dava konusu evde mukaveleli kiracı
sıfatı ile oturduğunu teslim ettiğine ve böyle bir mukavele de
fesh edilmediğine göre talebinde 10 (c) ve (d) tahtında
belirti-ldiği şekilde davalılardan talepte bulunamaz."
Kanaatımızca istinaf edenin (davacının) talep takririnde kira talep etmeyip sadece ara kâr (mesne profit) talep etmesi bu istinafın reddedilmesi için kâfi sebep teşkil etmektedir. Mamafih, istinaf edenin- 18/1973 sayılı Kural'ın 6. maddesi uyarınca kira alma hakkına sahip olup olmadığı hususundaki iddialara da bu hükümde değinmeyi uygun bulduk.
İstinaf edenin iddiasına göre aleyhine istinaf edilenler 18/1973 sayılı Kuralın 6. maddesinin (2). fıkrası -uyarınca Kuralın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren istinaf konusu evin normal kirasını, yani Emare 1'de normal kira olarak tesbit edilen K.L.l9.-yı ve ilâveten aleyhine istinaf edilenler Kuralın 6. maddesinin (3). fıkrası uyarınca da 1 Ocak, 1974 tarihin-den itibaren normal kira üzerinden %20'yi aşmayacak bir kira artışı ödemekle mükelleftirler.
18/1973 sayılı Kuralın 6. maddesinin (2). fıkrasının hükümleri o maddenin (3), (4) ve (5). fıkralarının hükümlerine tâbi kılınmışlardır. Aleyhine istinaf edi-lenlerin avukatının iddiasına göre, aleyhine istinaf edilen 1'in istinaf konusu eve Ocak 1964'te yerleştiği teati edilen takrirlerle tesbit edildiğinden, 6. maddenin (2). fıkrası istinaf konusu davanın olgularına şamil olamaz ve 6.
maddenin ilgili hükümler-i (2). fıkra olmayıp (4). veya (5). fıkradır. Yukarıda iktibas edilen (4) ve (5). fıkralardan görüleceği gibi (4). fıkra 21 Aralık 1963 ile 10 Mayıs 1968 tarihleri arasında işgal edilen, (5). fıkra ise ayni tarihler arasında icar edilen gayrımenkul mallar -ile ilgilidir. Emare 1 ile teati edilen takrirler aleyhine istinaf edilen 1'in dava konusu evde kiracı olduğunu gösterdiğine göre, kanaatımızca 18/1973 sayılı Kuralın 6. maddesinin istinaf konusu davaya şamil olan hükmü o maddenin (5). fıkrası olmalıdır.
-
18/1973 sayılı Kuralın 6. maddesinin fıkralarını inceleyecek olursak, (2). fıkranın ayni maddenin (3), (4) ve (5). fıkralarına tâbi olduğunu, (3). fıkranın normal kiraya %20 eklenmesi ile ilgili olduğunu, (4). fıkraya göre "(3). fıkra hükümlerini naz-arı itibara alarak" kiranın tesbit edilmesi gerektiğini ve (5). fıkraya göre ise "(4). fıkra esaslarına göre yeni bir kira tesbit" edilmesi gerektiğini görürüz. (4). fıkrada (3). fıkraya ve (5). fıkrada ise (4). fıkraya atıf yapılmasının nedenlerini anlama-kta güçlük çektik. Fakat istinaf edenin yapmış olduğu bu istinafın, yukarıda belirtildiği gibi, usule müteallik nedenle reddedilmesi gerektiğinden, bu fıkralar hususunda bu istinafta daha fazla birşey söylemenin gerekmediği kanaatına vardığımızdan, bu fıkr-aların eleştirilmesini ilerideki daha müsait bir istinafta yapmayı uygun gördük.
Yukarıda verilen sebeplerden dolayı bu istinaf reddolunur. İstinaf masraflarını istinaf edenin, aleyhine istinaf edilenlere ödemesi emrolunur.
(M.Necati Münir Ertekün)-(Ahmet İzzet) (Salih S. Dayıoğlu)
Başkan Yargıç Yargıç
22 Ekim,l976.
406
Full & Egal Universal Law Academy