-D.16/97 Yargıtay/Hukuk 8/95
(Dava No. 803/91; Girne)
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.
Mahkeme Heyeti:Celâl Karabacak,Mustafa H.Özkök,Seyit A.Bensen.
İstinaf eden: Mustafa Bumen Şefik n/d Bumen Şefik Ye-rli
n/d Bumen Şefik, Kanada
(Davalı)
ile -
Aleyhine istinaf edilen: Harber Hüseyin, Girne
(Davacı)
- A r a s ı n d a.
Girne Kaza Mahkemesinin 803/91 sayılı davada 25.11.1994 tarihinde verdiği karara (Necmettin Bostancı Kaza Mahke-mesi Başkanı, Göksel Başak Kaza Mahkemesi Yargıcı) karşı Davalı tarafından yapılan istinaftır.
İstinaf eden na-mına: Avukat Peyman Erginel
Aleyhine istinaf edilen namına: Avukat Selçuk Gürkan
-----------
H Ü K Ü M
Celâl Karabacak: Bu istinaftaki Mahkeme hükmünü Sayın Yargıç Mustafa H. Özkök okuyacaktır.
Mustafa- H. Özkök: Davacı, Girne Kaza Mahkemesinde dosyalamış olduğu işbu davasında 13.4.1992 tarihli tafsilâtlı talep takririnde özetle; Girne'de ikamet ettiğini, restorant çalıştırdığını, Davalının ise Kanada'da ikamet ettiğini, takriben Eylül 1989'da
Davalı i-le Girne'de, Kanada'da hisse senedi satın alınması hususunda aralarında sözlü bir anlaşma yapıl- dığını ve aynı ay içerisinde Kanada'ya gittiğini ve Davalıya Eylül 1989'da 5372 Kanada Doları, Ekim 1989'da ise 10000 Kanada Doları yani toplam 15372 Kanada Do-ları ödemede bulunduğunu ancak Davalının kendisine herhangi bir hisse senedi almadığı gibi talep ettiği halde para-sını da geri iade etmediğini, hile ile ve/veya sahte
beyan yaparak kendisinden 15372 Kanada Doları tahsil ettiğini ve dolayısıyle zarar ziya-na uğradığını ileri sürerek bu miktar için ve 2.10.1989 tarihinden itiba-
ren bu miktar üzerinden %22 faiz ve masraf talebinde bulunmuştur.
Davalı ise dosyalamış olduğu müdafaa takririnde özetle; Kanada'da ikamet ettiğini ve Davacı ile 1988 yılında- Girne'de Davacının restorantında tanıştıklarını, 1989'da tekrar Kıbrıs'a geldiğinde yine Davacı ile Davacının restorantında görüştüklerini, Davacının kendisine Kanada'ya göç etmek istediğini söylediğini, kendisinin de Davacıya göç etmesi halinde gerekli g-öç işlemlerinin yapılmasında kendisine yardımcı olacağını belirttiğini ve bu görüşmeden sonra Davacının Eylül 1989'da Kanada'ya geldiğini, kendisini ziyaret ettiğini ve Davacıya göç işlemlerinde yardımcı olması için Armour Trading Co. ile temasa geçtiğini -ve bu şirketle Davacının göç işlemleri ile ilgili bir mukavele imzaladığını, bu maksat için ilgili şirkete 4500 Amerikan Doları ödediğini keza parasının İngiltere'de olduğunu ve İngiltere'den parasını getirinceye kadar paraya ihtiyacı olduğunu, kendisinden- 10000 Dolar borç istediğini, bu borcu Dava-cıya verdiğini, Davacının bu borcunu bilâhare kendisine ödediğini, Davacı ile aralarında hisse senedi alımı ile ilgili herhangi bir anlaşmanın olmadığını ve hisse alımı için kendisine 15372 Dolar ödemediğini iler-i sürerek davanın masrafla reddini talep etmiştir.
Davayı dinleyen Girne Kaza Mahkemesi 25.11.1994 tarihinde vermiş olduğu hükmünde, Davacıyı haklı bularak Davacı lehine 15372 Kanada Doları ve 2.10.1989 tarihinden itibaren bu miktar üzerinden tediye -tarihine kadar yasal faiz ve dava masraflarının Davalı tarafından ödenmesine emir vermiştir. İstinaf bu hükümden yapılmış bulunmak- tadır. Davalının istinaf ihbarnamesi 16 istinaf sebebi içermektedir. İstinaf edenin 1 ve 2. istinaf sebepleri Mahkemenin -yetkisi ile ilgilidir ve birlikte ele alın-mıştır. 3, 4 ve 5. istinaf sebepleri ise yine birlikte ele alınmış, diğer geri kalan istinaf sebepleri ise bir bütün olarak ele alınarak Mahkemeye hitap edilmiştir.
İstinaf Eden yaptığı hitabında, öncelik-le Mahkemenin yetkisiz olduğu ve bu davayı görmeye yetkili olmadığını ileri sürmüştür. Keza bir an için yetkili olduğu kabul edilse bile Davacı ile Davalı arasında hisse senedi alımıyla ilgili herhangi bir anlaşma olmadığını ve Dava-
cının Davalıya hisse- alımı için herhangi bir miktar para ödemediğini, gerçeklerin müdafaa takririnde belirttikleri gibi olduğunu beyan ederek Mahkeme hükmünün iptalini talep etmiştir.
Aleyhine istinaf edilen ise yapmış olduğu hitabe-sinde, Girne Kaza Mahkemesinin verm-iş olduğu kararın doğru olduğunu, Girne Kaza Mahkemesinin davaya bakmaya yetkili olduğunu, yetkili olmadığı yönündeki itirazın geç yapıldığını, nedeninin de Mahkeme tarafından reddedildi-ğini dolayısıyle istinafın yersiz olduğunu ve istinafın reddedilmesin-i talep etmiştir.
Davacı, Bidayet Mahkemesinde verdiği şahadetinde özetle; Davalı ile 1989 yılında Girne'de görüşüp göç işlemleri ile ilgili konuştuklarını, ancak hisse alımı ile ilgili ne kadar hisse alınacağı, kaç para ödeneceği gibi detayları kon-uşmadıklarını ve hisse senedi alımı
ile ilgili esas anlaşmanın Kanada'da yapıldığını, hisse senedi alımı için Davacıya 15372 Doların, 5372 Dolarını Davalının talimatı ile Armour Trading Co.'ye, 10000 Kanada Dolarını ise yine kendi talimatı ile Davalının k-arısına verdiğini ve bu her iki ödemenin de Kanada'da gerçekleştiğini, hisse senetlerinin Kanada'da tedarik edilip kendisine verileceğini, ancak hisse senedi alınıp kendisine verilmediği gibi ödenmiş olan 15372 Dolar'ın
da kendisine iade edilmediğini, bu o-layları takip etmek için Kanada'da kalmayıp Davalının ailesinin de Girne'de ikamet ettiğini bildiği için Kıbrıs'a dönüp işlerini Girne'den takip etmeye çalıştığını ileri sürmektedir.
Davalı ise verdiği şahadetinde, Davacı ile Girne'de 1988 yılında -görüştüklerini ve yine 1989 yılında Kıbrıs'a gelen Davacı ile Davacının restorantında görüştüklerini, Davacının Kanada'ya göç etmek istediğini ve göç işlemleri ile ilgili kendisine yardımcı olmak istediğini, Kanada'ya göç etmesi halinde kendisine göç işlem-leri ile ilgili yardımcı olacağını belirttiğini, hisse senedi alımı ile ilgili ne Kıbrıs'ta ne de Kanada'da aralarında herhangi bir görüşme olmadığını, Eylül 1989'da Kanada'ya gelen Davacının kendisini ziyaret ettiğini ve göç işlemleri ile ilgili kendisine- yardımcı olmasını talep ettiğini, kendisinin de bu işleri yapması için Davacıyı Armour Trading Co. ile tanıştırdığını ve bu Şirkete araştırmak için önce 500 Dolar ve bilâhare mukavelenin imzalandığı 25.9.1989 tarihinde ise 4500 Amerikan Dolar'ı ödediğini -keza Kanada'dan yeni geldiğini, parasını İngiltere'den getirteceğini belirterek kendisinden 10000 Dolar borç istediğini ve kendisinin de Davacıya 10000 Dolar borç verdiğini ve bu borcunu Davacının bilâhare karısına
çekle ödediğini, Davacının bilâhare Ameri-ka'ya ziyarete gittiğini, ziyaret dönüşünde ise Kanada'da kalma
fikrinden vazgeçtiğini belirterek Armour Trading Co.'ye ödenmiş olan 4500 Doların geri ödenmesi için kendisinden yardımcı olmasını istediğini, kendisinin de ilgili Şirketle temasa geçtiğini, a-ncak Şirketin parayı geri iade etmeyeceğini bildirmesi üzerine durumu Davacıya ilettiğini ve Davacının KKTC'ye döndüğünü ileri sürmek-tedir.
Yapılan beyanlar ile Bidayet Mahkemesine sunulan şahadet ve ibraz olunan emareler tetkik edildikten sonra tar-aflar arasındaki esas ihtilâf öncelikle;
1. Girne Kaza Mahkemesinin bu davayı görmeye yetkili olup olmadığı;
2. Davalı ile Davacı arasında varolduğu iddia edilen hisse alım satımı ile ilgili anlaşma olup olmadığı ve bu anlaşma nedeniyle Davacın-ın Davalıya 15372 Kanada Doları ödeyip ödemediği üzerinedir.
Yukarıda özetlenen şahadet ve ibraz olunan emare-
ler incelendikten sonra Davalının dava açıldığı tarihte Kanada'da ikamet ettiği, hisse senedi alınması için verildiği iddia edilen 15372 Ka-nada Dolarının Davacı tarafından Davalının talimatı ile 4500 Amerikan Doları Armour Trading Co.'ye, 10000 Kanada Dolarının ise yine Davalının talimatı ile Davalının karısına ödendiği, toplam paranın 15372 Kanada Dolarına baliğ olduğu, bu miktar ile kendis-ine hisse senedi alınması için Davalı ile Kanada'da anlaştığını, diğer bir deyişle Davacı ile Davalı arasında yapıldığı iddia edilen hisse senedi alım satımı anlaşmasının Kanada'da yapıldığını, alım satım için öngörülen 15372 Doların Kanada'da ödendiği ve -hisse senetlerinin de Kanada'da tedarik edilip Davacıya veri-leceği iddia edilmektedir.
Davanın esasını incelemeye başlamadan önce davayı Girne Kaza Mahkemesinin görmeye yetkisi olup olmadığı yönündeki itirazın incelenmesinin uygun olacağı kanaa-t-indeyiz. Mahkemelerin yetkileri 9/76 sayılı Mahkemeler Yasasının 24. maddesinde düzenlenmektedir. Madde 24 aynen şöyledir:
"24.(1) Kaza Mahkemesi, Anayasa veya yasalar
uyarınca Yüksek Mahkemeye ilk mahkeme
olarak yetki -veren kurallar saklı
kalmak koşuluyla:
(a) dava sebebinin tamamen veya kısmen,
mahkemenin yetki alanı sınırları
içinde doğmuş olması;
(b) davalının veya d-avalılardan herhangi
birinin, davanın ikame edildiği
zamanda, Kaza Mahkemesi yetki alanı
içinde ikamet etmesi veya iş yapmış
olması;
(c) dava sebebinin ta-mamen veya kısmen
Kıbrıs Türk Federe Devleti sınırları
dışında Kıbrıs'ta doğmuş olması ve
davacının, davanın ikame edildiği
zaman Kaza Mahkemesinin yetki alanı
içinde- ikamet etmesi,
halinde 25. madde kurallarına uygun ola-
rak davaya bakıp karara bağlamaya yetki-
lidir. Ancak, tarafların dava açıldığı
zaman Kıbrıs Türk Federe Devleti sınırları
-dışında ikamet etmesi halinde yetkili
mahkeme Lefkoşa Kaza Mahkemesidir.
(2) Bir davanın konusu taşınmaz malın taksimi
veya satışı veya taşınmaz mal ile ilgili
bir mesele ise, dava, taşınmaz malın -
bulunduğu yerin Kaza Mahkemesinde görülür."
Bu maddeden de anlaşılacağı gibi bir Mahkemenin davayı görmeye yetkili olması için Davalının o Mahkeme-nin yetki alanı içinde ikamet etmiş olması veya dava sebebinin kısmen veya tamamen o Ma-hkemenin yetki alanı içerisinde doğmuş olması gerekir. Ayrıca dava sebebi kısmen veya tamamen KKTC dışında Kıbrıs'ta doğmuş ise Davacının ikamet ettiği Kaza Mahkemesinde, şayet taraf-lar yurt dışında ise Lefkoşa Kaza Mahkemesinin yetkili olduğu görülmekte-dir.
Yasal durum bu şekilde izah edildikten sonra bu yasal durumu meselemize uyguladığımız zaman, Davalının dava açıldığı tarihte Girne Kaza Mahkemesinin yetki alanı içerisinde ikamet etmediği ve dava sebebinin de kısmen veya tamamen Girne Kaza Mah-kemesinin yetki alanı içeri-sinde doğmadığı anlaşılmaktadır. Bu durumda Girne Kaza Mahkemesinin bu davayı görmeye yetkisi olmadığı açık ve seçik olarak anlaşılmaktadır. Bidayet Mahkemesinin kararı incelendiğinde, Mavi 89'da 9/76 sayılı Mahkeme-
ler Yasası-nın 24. maddesine göre dava sebebinin Kıbrıs dışında doğması halinde yetkili Mahkemenin Lefkoşa Kaza Mahkemesi olduğu belirtildikten sonra Mavi 90'da yetki itirazının zamanında yapılmadığı ve Davalının bu hakkın-dan feragat etmiş olduğu yönünde bulgu yapar-ak yetki itirazını reddettiği görülmektedir.
9/76 sayılı Mahkemeler Yasasının yukarıya aktarılan 24. maddesinden anlaşılacağı veçhile (c) paragrafında dava sebebinin KKTC hudutları dışında Kıbrıs'ta doğmuş olması halinde yetkili Mahkemenin Davacını-n ikamet ettiği Kaza Mahkemesi olacağı, şayet tarafların dava açıldığı zaman KKTC sınırları dışında ikamet etmeleri halinde ise Lefkoşa Kaza Mahkemesinin yetkili olacağı belirtilmek- tedir. Halbuki meselemizde dava sebebinin Kıbrıs dışında Kanada'da doğdu-ğu ve Davalının da dava açıldığı tarihte Kanada'da ikamet ettiği cihetle Girne Kaza Mahkemesinin davayı görmeye yetkili olmadığı gibi Lefkoşa Kaza Mah-kemesinin de davayı görmeye yetkili olmadığı anlaşılmak-tadır. Mahkemenin yetkisiz olduğuna ilişkin itir-az davanın her aşamasında yapılabilir. Bunu Mahkemelerin bölgesel yetki itirazı ile karıştırmamak gerekir. Dava-lının yetki itirazını geç yaptığı ve dolayısıyle yetki ile ilgili itirazından sarf-ı nazar ettiği yönünde Bidayet Mahkemesinin vermiş olduğu k-arar incelendiği zaman, yetkisizlik itirazının her aşamada yapılabileceği, dolayısıyle geç yapıldığı gerekçesi ile bu hakkından sarf-ı nazar ettiği yönünde Bidayet Mahkemesinin bulgu-sunun da hatalı olduğu kanaatindeyiz. (Bu hususta Gör: Yargıtay/Hukuk 48-/78, Yargıtay/Hukuk 54/81 ve Yargıtay/ Hukuk 11/75).
Bu durumda Girne Kaza Mahkemesinin davayı görmeye yetkili olmadığı sonucuna varıldığı cihetle yetki ile ilgili yapılmış olan 1 ve 2. istinaf sebebinin kabul edilmek suretiyle istinafın kabul edil-erek Bidayet Mahkemesinin verdiği hükmün iptal edilmesi gerekir kanaatindeyiz.
Bu bulguya vardıktan sonra geri kalan istinaf sebeplerinin incelenmesinin gerekmediği kanaatindeyiz.
Netice itibarıyle Girne Kaza Mahkemesinin yetkili olmadığ-ı nedeniyle Girne Kaza Mahkemesinin Davalı aley-hine vermiş olduğu 25.11.1994 tarihli hüküm iptal edilir.
Meselenin özelliği dikkate alınarak masraflarla ilgili herhangi bir emir verilmez.
Celâl Karabacak Mustafa H. Özkök Seyit A. Bens-en
Yargıç Yargıç Yargıç
9 Aralık 1997
-
9
10
-
Full & Egal Universal Law Academy