-D.29/86 Birleştirilmiş
Yargıtay/Hukuk 9/86 ve 10/86
(Dava No. 208/84 Lefkoşa)
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Salih S. Dayıoğlu, Aziz Altay, Hamdi Atalay.
Yargıtay/H-ukuk 9/86
(Dava No:208/84;Lapta)
İstinaf eden: İpekel Tekstil Sanayii, Genel Pazarlama Turistik Otel ve Kaplıca
İşletmeleri T.A.Ş., Lefkoşa.
(davacı)
ile
Aleyhine istinaf edilen:- Rubberex Ltd. Lefkoşa.
(davalı)
A r a s ı n d a.
İstinaf eden namına: Rifat Çomunoğlu.
Aleyhine istinaf eddilen namına: Abdul-lah Alpay.
Yargıtay/Hukuk 10/86
(Dava No:208/84;Lefkoşa)
İstinaf eden: Rubberex Ltd. Lefkoşa.
(davalı)
ile
Aleyhine istinaf edilen: İpekel tekstil Sanayii, Genel Pazarlama Turistik Otel ve
- kaplıca İşletmeleri T.A.Ş. Lefkoşa.
(Davacı)
A r a s ı n d a.
İsti-naf eden namına: Abdullah Alpay.
Aleyhine istinaf edilen namına: Taşkent M. Akif.
H Ü K Ü M
Salih S. Dayıoğlu: Bu istinafta Mahkemenin hükmünü Sayın yargıç Hamdi Atalay verecektir.
Hamdi Atalay: İşbu istinaflar aynı karardan neş'et ettikleri için birl-eştirilerek dinlenmiştir.
Yargıtay/Hukuk 9/86 sayılı İstinafta, istinaf eden Davacı Türkiyede, aleyhine istinaf edilen davalı ise Kııbrısta kayıtlı bir Şirkettir.
Davacının Talep Takririne göre, Davalı ile 15.5.1983 tarihinde akteddikleri bir anlaşma i-le Davalı, davacıya kendi imâlatı 20000 çift lâstik mutfak eldivenlerini çifti 70TL.den, 50,000 çift peraör eldivenlerini ise çifti 30TL'den satmayı taahhüt etmişti. Ayrıca bu eşyaların Bursaya kadar olan tüm nakliye masrafları Davalıya ait olackatı. Yine -Talep Takrriine göre, yukarıdaki anlaşmadan önce Davalı ile Sunpek Ltd. Şirketi arasındaki anlaşma gereğince, Davacının, Sunpek Ltd.in tüm haklarını devir ve teslim aldığını, 7.2.1983 tarihinde Davalıya ödenmiş bulunan 10.000D.M. karşılığı 970.000TL'nin, D-avacının satın alacağı eşyalara karşılık akreditifin Kıbrısa ulaştığı tarihte Davacı Şirketin Direktörü Hilmi İpekel'in talimatı gereğince Davalı tarafından Lefkoşada Cevdet Koçatlıya ödeneceğini, buna göre, daavcının 26.5.1983 tarihinde Yapı kredi Bankası-nın Bursa şubesinden Kıbrıs Kredi Bankası Ltd'e davalı adına akreditif açtığını, vadenin 25.8.1983 de sona erdiğini, bu tarihe kadar davalının malı teslim etmediğini, akreditifin açılması 27.5.1983 tarihinde davalının bilgisine geldiği halde 970.000TL'nın -Cevdet Koççatlıya ödenmediğini, bu miktara %45 faiz, malın teslim edilmemesinden dolayı operatör eldivenleri için 30,545TL ve mutfak eldivenleri için 38.450TL banka masrafı ile ayrıca toplam 505.750TL faiz ve komisyon ödendiğini, eldivenlerin zamanında tes-lim edilmemesinden 2.900.000TL zarar ziyanı olduğunu iddia ederek bu miktarları için hüküm ile Dava masraflarını talep etmiştir.
Davalı ise müdafaa ve mukabil talebinde, davacıların iddialarını reddderek, 7.2.1983 tarihinde Davalı ile Sunpek Ltd. arasınd-a yapılmış olan anlaşmanın daha sonra Davacı ile Davalı arasında yapılmış olan anlaşma ile iptal edildiğini, tarafların hak ve yükümlüliklerinin 15.5.1983 tarihli bu anlaşmada gösterildiğini, buna göre de 970.000TL'nin akreditif bedelinin Kıbrısa gelmesi h-alinde Cevdet Koçatlıya ödeneceğini, teslimi istenen malalrın operatör eldivenleri olduğunu, akreditifin süre dolmadan Davacı tarafından geri çekilmek suretiyle anlaşmanın ihlâl edildiğini, malalrın alınmasının davacı tarafından reddedilmesi nedeniyle satı-lmadığını, buna göre de 1.400.000TL. zarara uğradığını iddia ederek mukabil talep yolu ile bu miktarı davacıdan talep etmektedir.
Davayı dinleyen tam kadrolu Kaza Mahkemesi, Davalı ile Sunpek Ltd. arasındaki 7.2.1983 tarihli anlaşmanın 15.5.1983 tarihind-e Davacı ile Davalı arasında yapılmış olan anlaşma ile iptal edildiğine, bu anlaşmaya göre mutfak eldivenleri bakımından davalının sözleşmeyi ihlâl etmediğine, operatör eldivenlerinin ise fabrikada teslim edileceğine, davalının 11.9.1983-15.9.1983 tarihler-i arasında sözügeçen malı gemiye yükleyip akreditif bedelini bankadan alabileceğine, davacının mal bedelinin önemli bir bölümünü avans oalrak Davalıya ödediğine ve gayrıkabili rücu akreditifler açtığına ve akreditif tutarını gönderdiğine göre, Davalının ma-lı teslimden kaçınabilmesi için önemli bir imkânsızlık olmadığına kanaat getirerek, operatör eldivenlerini göndermemekle davalının anlaşma hükümlerini ihlâl ettiği bulgusuna varmış ve davacı lehine, Cevdet Koççatlıya ödenmesi gereken 10.000DM. karşılığı 97-0.000TL, 7.2.1983 tarihinden itibaren %9 faiz, operatör eldivenlerinin teslim edilemsinden %20 kâr kaybı olarak 300,000TL ve banka masrafları için 33.545TL.na hüküm, yasal faiz ve dava masraflarına emir vermiştir.
Ayrıca davalının mukabil taleplerini de- inceleyen Mahkeme, operatör eldivenleri için yaptığı ambalaj masrafları ve mutfak eldivenleri için davacının anlaşmayı ihlâl ettiği hususlarındaki iddialarına inanmamış ve herhangi bir karar vermemiştir.
Bu hükümden dolayı davacı ve Davalı istinaf etmiş-lerdir.
Müstenif avukatı 9/86 sayılı istinafta üç sebep ileri sürmüş ise de istinafın duruşmasında bunların tümünü birlikte ele almıştır. Bu istinaf sebebi ise İlk Mahkemenin operatör eldivenleri hususundaki şahadeti yanlış yorumlayarak tazminat miktarı -hususunda yanlış bulguya vardığı ve çift başına 20TL'dan 50.000 çift için kâr kaybını 1.000.000TL. bulmamakla ve Davalının mutfak eldivenlerinde mukavele şartlarını ihlâl etmediği bulgusuna varmamakla hata ettiği şeklinde özetlenebiir.
Öte yandan Davalı d-a 10/86 sayılı istinafında beş sebep ileri sürmüş ise de bunları şu şeilde özetlemek mümkündür:
İlk Mahkemenin Davalının anlaşmasının operatör eldivenlerine ilişkin bölümünü ihlâl ettiği hususundaki bulgusu hatalıdır.
Mahkemenin, davacı lehine 970.000TL -ve %9 faiz için hüküm vermesi hatalıdır.
Mahkemenin Davalının teslime hazır duruma getirdiği operatör eldivenlerini davacının teslim almayı redettiği ve böylece anlaşmayı esastan ihlâl ettiği bulgusuna varmamak ve operatör eldivenleri bedeli olan 1.500.00-0TL üzerinden %20 tazminata hükmetme şeklindeki kararı hatalıdır.
Bu istinafta evvelâ 10/86 sayılı istinafın 2. istinaf sebebini ele almayı uygun gördük.
İstinaf edenin avukatı bu konudaki beyanında 970.00 TL.nın İpekel Tekstil Şrketine değil, Sunpek Lt-d. Şirketine ait olduğunu, Emare 1 olarak Mahkemeye ibraz edilmiş 7.2.1983 tarihli mukavelede tarafların Rubberex Co. Ltd. ile Sunpek Ltd. olduğunu, Emare 11 olarak ibraz edilmiş 15.5.1983 tarihli mukavelede ise Sunpek Ltd. Şirketinn mevcut olmadığını, Dav-anın ise İpekel Şirketi tarafından açıldığını, bu davada Sunpek Ltd Şirketi taraf olmadığı halde ilk Mahkemenin 970.000 TL'nın'İpekele ödenmesine karar verdiğini, İpekelin parayı talep etmeğe hakkı olmadığını, mukaveleye göre Sunpek Ltd.'e 'ermesi gerektiğ-ini, Sunpekin alacağını İpekel Tekstil Şirketine devrettiğine dair iddia ve şahadet olamdığı halde Mahkemenin bu hususta bulgu yaptığını belirtmiştir.
Bu davanın lâyihaları ile şahadet incelendiğinde davacının davalıya 10.000 D.M. verdiği iddiası mevcut -olmayıp Sunpek Ltd. Şirketinin Rubberex Ltd. Şirketine 10.000 D.M.'ın karşılığı olan 970.000 TL'nı verdiği görülmektedir. Bu paranın davacıya iadesi için verilen kararın hatalı olup olmadığını incelemek gerekir. Dava lâyihaları ve tutanaklara göre bu paran-ın Sunpek Ltd. Şirketi tarafından ödendiği bir gerçektir. Ancak Talep Takririnde Sunpek Ltd. Şirketinin tüm haklarını davacıya devir ve teslim edildiği belirtilmemekle beraber Emare 1 mukavelede böyle bir şey görülmemektedir. Emare 11 mukavelenin 5. fıkras-ı ise operatör eldivenlerinin Akreditif bedelinin Kıbrısa gelmesi halinde sözkonusu 970.000TL'nın Lefkoşada Cevdet Koççatlıya ödenmesini öngörmektedir.
Paranın davacıya ödeneceğine dair anlaşmada herhnagi bir madde olamdığına göre Mahkemenin geçerli bir m-eblağ olsa bile yasal olarak böyle bir emir veremeyeceği kanısındayız. Bu miktar ve faizi için hüküm vermekle Mahkeme hatalı hareket etmiştir kanısındayız ve istinafın bu noktadan kabul edilmesi gerekir.
Şimdi de 9/86 sayılı istinafta ve operatör eldiven-leri ilgili tazminat konusu incelmekte yarar vardır.
İstinaf eden İlk Mahkemenin operatör eldivenleriyle ilgili olarak davalının anlaşmaya aykırı hareket etmesi neticesi tesbit ettiği çift başına 20TL'dan 50.000 çift için 1.000.000TL tazminata hükmetmesi- gerekirken bunun yerine 333,545TL tazminat ve %9 faiz için emir vermesinden yakın-maktadır.
Aleyhine İstinaf edilenin avukatı ise cevabında Mahkeme huzurunda %20 kâr alacağı şeklinde muteber bir şahadet olmadığını belirtmiştir.
Tutanakalrın incelenmes-inde istinaf edenin sözkonusu operatör eldivenlerinden çift başına %20 kâr alabileceği ve istinaf edilenin eldivenleri göndermemesinden dolayı bu kadar kâr kaybına uğrayacağına dair şahadet mevcut değildir. Şahadet sadece davalı tarafından çağrılan bir tan-ığın faturaya bakarak verdiği şahadete dayanmaktadır ki bunun da davacının isbat külfetini yerine getirecek bir durum yaratmadığını ortaya koymaktadır. Kanımızca İlk mahkeme şahadet olmamasına rağmen istinaf edene 333,345 TL kâr kaybından dolayı tazminata -hükmetmekle hatalı hareket etmiştir. Bu yönden de 10/86 sayılı istinafın operatör eldivenleri tazminatı ile ilgili kısmına da kabul edilmesi gerekir. Bu huasusta yukarıda karar verildiği için Davalının anlaşmasının operatör eldivenlerine ilişkin bölümüne d-eğinmeyi gerksiz gördük.
İstinaf eden İlk Mahkeemnşn anlaşmanın mutfak eldivenleriyle ilgili kısmını Davacının ihlâl etmediği bulgusuna varmakla hata ettiğini belirtmiş ise de kanaatimizce İlk Mahkemenin huzurunda bu yargıya varmak için yeterli şahadetin- mevcut odluğu görülmektedir. Bu bakımdan istinafın duruşmasında Mahkemenin bu konuda hata ettiğine kanaat getirmedik.
Sonuç olarak 9/86 sayılı istinaf reddolunur 10/86 sayılı istinaf ise kısmen kabul edilir. Bu durumda İlk Mahkemenin hükmü iptal edilir -ve onun yerine davacı lehine ve davalı aleyhine sadece 33545TL için hüküm verilir.
İstinaf masrafları için herhangi bir emir verilmez.
(Salih S. Dayıoğlu) (Aziz Altay) (Hamdi Atalay)
Yargıç - Yargıç Yargıç
22 Ekim 1986
-
-6-
-
Full & Egal Universal Law Academy