(1475 S. K. m. 14)
Dava: Taraflar arasında kıdem tazminat farkı davasından dolayı yapılan yargılama sonuna; Tavşanlı Asliye (İş) Mahkemesince davanın kabulüne dair verilen (...) sayılı kararın incelenmesi davalı tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin (...) ilamıyla
(... İş Kanununun 1927 sayılı Yasa ile değişik 14. maddesi hükmünce bir yıldan artan sürelerin bir oran dahilinde kıdem tazminatı açısından değerlendirilmesi gerekirken bu sürelerin tam yıla çıkarılması suretiyle hesap yapılması usul ve yasaya aykırıdır.
Önceki toplu iş sözleşmesi ile 30 gün üzerinden kararlaştırılan, fakat 6772 sayılı Yasaya göre 26 gün üzerinden ödenmesi nedeniyle hasıl olan ilave tediye farkının ücrete eklenecek miktarın tespitine esas olmak üzere Yüksek Hakem Kurulunun yaptığı 9. Dönem Toplu İş Sözleşmesinin geçici 7. maddesinde öngörülen formülde çıplak ücrete yapılacak zam yüzdesinin tespiti söz konusu olduğuna ve maddede aksine bir hüküm de bulunmadığına göre hesapların çıplak ücret üzerinden yapılması gerekirken, kıdem zammı, sanat ve ağırlık zamları ile sigorta zammının çıplak ücrete ilavesi suretiyle hesap yapılması doğru değildir.
Toplu İş Sözleşmesinin geçici 7. maddesinde 1.1.1981 tarihinden itibaren ücrete ilavesi öngörülen miktarın bir defaya mahsus olmak üzere uygulanması gerekirken 1.7.1981 tarihi itibariyle ikinci bir defa daha uygulanması yanlış ve mükerrer olup, bozmayı gerektirmiştir...) gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yapılan yargılama sonunda; mahkemece önceki kararda direnilmiştir.
Temyiz eden: Davalı vekili
Karar: Hukuk genel kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:
1- İş Kanununun 2320 sayılı Yasa ile değişik 14.maddesi, kıdem tazminatının ödenmesine 7,5 katla ilgili sınırlayıcı bir düzenleme getirmiştir. Bu sınırlayıcı hüküm daha önceki metinde de mevcut iken Anayasa Mahkemesince iptal olunmuş, iptal kararının yürürlüğe girmesi için Anayasa Mahkemesince bir yıllık süre verilmiş ve sürenin dolması ile sınırlayıcı hüküm ortadan kalkmış ve daha sonra 2320 sayılı Yasa ile yeniden getirilmiştir. Yasaların zaman içerisinde uygulanmaları ilkeleri açısından değerlendirildiğinde Anayasa Mahkemesinin iptal kararının yürürlüğe girdiği tarih ile 23.10.1980 günleri arasındaki dönem için kıdem tazminatı yönünden 7,5 katla ilgili bir sınırlamanın mevcudiyetinden söz edilemez. O halde kıdem tazminatı hesabında hizmet sözleşmesinin bozulması tarihi belirlenerek, sınırlayıcı döneme rastlayıp rastlamadığı araştırılıp ona göre değerlendirme yapılmalıdır. Bu yön kamu düzenine taalluk ettiğinden ve buyurucu nitelikte olduğundan mahkemece re'sen dikkate alınmalıdır.
2- Kıdem tazminatının hesabında İş Kanununun değişik 14. maddesi hükmünce bir yıldan artan hizmet sürelerinin kıdem tazminatının hesabında 14. maddedeki oran dahilinde dikkate alınmaları gerekir. Aksi yöndeki yani bir yıldan az sürelerin bir yıla tamamlanacağı yolundaki toplu iş sözleşmesi hükümleri yasanın buyurucu hükmüne aykırılık nedeniyle geçersizdir.
3- Askerlik görevi nedeniyle işten ayrılırken kıdem tazminatı ödenmişse aynı dönem, kıdem tazminatında iki defa değerlendirilemeyeceğinden ve bu yön keza Yasanın buyurucu bölümleri gereği olduğundan, re'sen dikkate alınarak hesaplama yapılmalıdır.
4- Fasılalı hizmet durumunda daha önceki hizmet dönemlerinde işçinin kıdem tazminatını gerektirmeyecek biçimde sona erdiğini ispat yükü işverene aittir ve bu konuda mücerret işveren tarafından tek taraflı olarak düzenlenen delillere de dayanılamaz.
Mahkemenin gerek ilk kararı ve gerekse direnme kararı, seri halde görülerek her bir davacı hakkında ferdileştirme yapılmadan, bir diğer anlatımla, her davanın özelliği gerçekleşen maddi olgular ayrı ayrı değerlendirmeden verilmiştir. Öncelikle yukarıda belirlenen temel ilkeler esas alınmak suretiyle her bir davacının durumu özel olarak değerlendirilip gereken karar verilmelidir. Ancak şu husus da özellikle belirtilmelidir ki, gerçekleştiği takdirde verilecek yeni karada usulü kazanılmış haklar da dikkate alınmalıdır.
O halde, bütün ve yazılı nedenlerle direnme kararı bozulmalıdır.
Sonuç: Davalı, vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile, direnme kararının yukarıda gösterilen sebeplerden dolayı HUMK'nun 429. maddesi gereğince BOZULMASINA (...), 02.11.1983 gününde oyçokluğu ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy