(5521 S. K. m. 1) (1086 S. K. m. 179) (818 S. K. m. 19) (2822 S. K. m. 6)
Dava: Taraflar arasındaki "ihtarın iptali" davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, İstanbul 6. İş Mahkemesince davanın reddine dair verilen 16.2.1987 gün ve 1986/715-1987/117 sayılı kararın incelenmesi davacı vekili tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 20.4.1987 gün ve 3816-3991 sayılı ilamıyla; (..Toplu iş sözleşmesinin ihtiva edeceği ve etmeyeceği hükümler 2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanununda düzenlenmiştir. Borçlar Kanununun 19. maddesine göre, Kanunun açık buyurucu hükmüne aykırı olmayan sözleşme hükümleri taraflar için uyulması zorunlu bağlayıcı objektif hukuk kurallarıdır. Bunlar arasında yer alan disiplin kurallarına taraflar uymak zorundadırlar. Disiplin kurallarına aykırı davranışlardan hangilerinin ne gibi disiplin cezalarını gerektireceği ve bu cezaların nasıl ve kim tarafından verilip uygulanacağı toplu iş sözleşmesiyle düzenlenebilir. Herhangi bir disiplin cezasına maruz kalan işçi gerek fiil bakımından ve gerekse ceza bakımından verilen cezanın toplu iş sözleşmesi düzenlemesine aykırı olduğunu ileri sürerek yargı mercii önünde dava açıp bu cezanın sözleşmeye uygun olmadığının tespitini ve iptalini isteyebilir.
Öncelikle böyle bir uyuşmazlık hem 5521 sayılı kanunun 1. maddesine ve hemde 2822 sayılı Kanunun 66. maddesine uygundur. 2822 sayılı Kanunun 6. maddesindeki hükümlere göre hizmet aktinde düzenlemeyen hususlarda toplu iş sözleşmesindeki hükümleri uygulanacağı gibi bu sözleşmelerin hukuki dayanağını aynı Kanundan aldığına göre uyuşmazlık bu yönü ile de bu Kanunun uygulanmasından doğan bir uyuşmazlık niteliği taşımaktadır ki, bunun da 66. madde uyarınca İş Mahkemesi'nde çözümlenmesi gerekir. Mahkemenin değişik düşünce ile davayı red etmesi isabetsizdir...) gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yapılan yargılama sonunda; mahkemece önceki kararda direnilmiştir.
Hukuk Genel Kurulu'nca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü :
Karar: Davanın konusu toplu iş sözleşmesinde öngörülen disiplin cezasını gerektirir fiilin işlenmediği iddiasıyla verilen ihtar cezasının geçersizliği ile iptaline karar verilmesi isteminden ibarettir. Mahkeme, disiplin cezaları hizmet akdinin feshini gerektirmedikçe veya sair bir mali etkisi bulunmadıkça mahkemenin işveren yerine geçerek hüküm tesis edemeyeceği, eda davası açılacak yerde tespit davası da açılamayacağı gerekçeleriyle davayı reddetmiş; karar, Özel Dairece yukarıda gösterilen gerekçelerle bozulmuş, mahkeme önceki kararda direnmiştir.
Önce şu husus özellikle belirtilmelidir ki, işveren çalışma düzen ve disiplinin sağlanması amacıyla kuralları önceden belirlenmek koşuluyla çalıştırdığı işçisine disiplin cezası uygulayabilir. Toplu iş sözleşmeleriyle uygulamada genellikle disiplin cezalarının nev'i ve hangi hallerde verilebileceği kurallara bağlanmakta ve yetki de bu konuda oluşturulan disiplin kurullarına verilmektedir. Disiplin kurulları da neticeten idari nitelikte bir kuruluştur.
Disiplin cezalarının uygulanmasını gerektirir fiilerin ve bu cezaların işçilerin özlük hakları ilgili oldukları, onların gerek halen çalıştıkları işte gelişmelerini, parasal yönden ilerlemelerini, hatta çalışma özgürlüğünün doğal bir sonucu olarak çalışmakta olduğu işi bırakıp başka bir işverenin işinde çalışma olanaklarına doğrudan doğruya etkili nitelik taşıdıkları tartışma konusu yapılamayacak kadar açık bir gerçektir.
Disiplin cezasının işten çıkarma şeklinde belirmiş olduğu takdirde haksız fesih iddiasıyla açılacak eda davası (ihbar, kıdem tazminatları gibi) sırasında uygulanan disiplin cezası yargısal denetime tabi olacaktır. Disiplin cezası işten çıkarma şeklinde değil de olayda olduğu gibi ihtar veya daha başka bir şekilde belirtmiş olursa durum ne olacaktır? Dava yolunun kapatılması halinde ihtardan itibaren yılların geçmesiyle işçi bu cezanın haksızlığını ispat olanaklarını yitirebilir. Diğer yandan ihtar cezasının adedinin artmasının daha ağır bir cezayı celbedeceği de toplu iş sözleşmesinde öngörülmüş olabilir. İşçinin her yönden özlük haklarını ilgilendiren bu konuda dava hakkının varlığını kabul etme temel haklardan olan hak arama özgürlüğünün doğal bir sonucudur. Diğer taraftan eda davası açılabilecek durumda tespit davası açılamayacağı yolundaki içtihadı kuralının da burada uygulama yeri bulunmamaktadır. Zira verilen cezanın gerçersizliğine ve iptaline karar verilmesi isteği bizatihi eda niteliği taşımaktadır. Bir an için davanın eda niteliğini taşımadığının kabulü halinde dahi gene durum değişmeyecektir. İşçinin gecikmeden dava açmasında hukuki yararı vardır. O halde bütün bu nedenle de işçinin disiplin cezasına karşı gerek o cezanın öngörülen koşulları itibariyle hakkaniyete aykırı olduğu ve gerekse o koşulların gerçekleşmediği iddialarıyla dava açılabileceğinin kabulü icabeder. Bu nedenlerle mahkemece Hukuk Genel Kurulu'nca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyulmak icabederken önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirir.
Sonuç: Temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının yukarıda gösterilen nedenlerle BOZULMASINA, istek halinde temyiz peşin harcının geri verilmesine, 23.10.1987 gününde oyçokluğuyla karar verildi.
KARŞI OY YAZISI
İşçiile işveren arasındaki hizmet akti ilişkisi bir özel hukuk ilişkisidir.
Anayasanın 51 ve 53 üncü maddeleriyle de işçiler ve işverenlere, üyelerinin çalışma ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma ve karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzeltmek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkı tanınmış ve bunun için de 2821 sayılı Sendikalar Kanunu ile 2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunu yürürlüğe konulmuştur.
Öte yandan, toplu iş sözleşmesinin yanlarına, yasalara aykırı olmamak koşulu ile toplu iş sözleşmesine objektif hukuk kuralı koyma yetkisi verilmiştir.
Bu çerçevede olmak üzere yanlar, toplu iş sözleşmesine, işyerindeki çalışma disiplinini sağlamak amacıyla disiplin suçları ve disiplin cezalarına ilişkin hükümler koyabilirlerve bu konuda uyuşmazlıkların disiplin kurulları tarafından çözüme bağlanmasını kararlaştırabilirler. Bu tür düzenlemeler iş hukuku alanına girmiş ve benimsenmiştir. Yeterki getirecekleri hükümler Yasanınaçık bir hükmüne aykırı olmasın. Böylecetarafların objektif hukuk kuralları çerçevesinde kendi aralarında oluşturdukları kurullar aracılığıyla karara bağladıkları disiplin suçlarına karşı artık yargıda tespit ve iptal davası açılamaz. Özel hukuk çerçevesinde verilen bu tür disiplin cezalarına karşı itiraz ve iptal davası açılabileceğine dair İş Kanunlarında bir hüküm de yoktur.
İşçi ancak toplu iş sözleşmesindeki disiplin cezasının yasaya aykırı olduğunu iddia edebilir veya eda davası açabilir. Olayda ise, böyle bir iddia ve istek yoktur. Davacı sadece kendisine isnat olunan fiil ve hareketin ihtarcezasını gerektirmediğinin tespit ve disiplin kurulu kararının iptalini istemiştir. İdare hukukuna ilişkin prensiplerin benzetme yolu ile özel hukuk alanında uygulanmasının hukuki bir dayanağı da olamaz. Kaldı ki ihtar cezasının hukuki sonuç doğuran bir yanı da yoktur. Bunu hukuki sonuca bağlayan bir toplu iş sözleşmesi hükmü, yasaya aykırıolacağından değer taşımaz. (İş Kanununun 17/II. maddesinin g fıkrasındaki durumun da konu ile ilgisi yoktur.) Bu nedenlerle direnme kararının onanması oyundayım.
Full & Egal Universal Law Academy