(743 S. K. m. 908)
Dava: Taraflar arasındaki ecrimisil davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Kadıköy Asliye 4. Hukuk Mahkemesince davanın kısmen kabulüne dair verilen 19.12.1989 gün ve 1989/617-1077 sayılı kararın incelenmesi davalılar vekili tarafından istenilmesi üzerine;
Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 1.5.1990 gün ve 1990/2548-3793 sayılı kararı;
(... Davalılar ile tarafların murisi arasındaki satış akdi muvazaa sebebiyle iptal edilmiş ise de, satış aktine taraf olanların kötü niyetle hareket ettikleri saptanmamış ve tapu iptaline dair kesinleşen hükümde de bu konuda gerekçeye yer verilmeyerek bozmaya uyularak verilen nihai hükümde aslında bağış olan işlemin satış olarak gösterilmesinden ve bu suretle bağışın şekli şartının yerine getirilmemesinden dolayı tapu iptal edilmiş bulunduğuna göre, davalıların tapuya dayanan işgallerinin kötü niyetli olduğu kabul edilemez. Muvazaa ancak üçüncü tarafı zarara sokmak (olayımızda davacıyı mirastan yoksun kılmak) amacıyla yapıldığı takdirde muvazaaya murisle birlikte taraf olan davalı kötü niyetli kabul edilebilir ve ancak bu halde ecrimisile ölüm tarihinden itibaren hükmedilebilir. Oysa, murisle davalı arasında varlığı saptanan muvazaa, davacıyı mirastan mahrum kılmak için değil, iptale ilişkin hükümden de anlaşılacağı üzere ana taşınmazı bağışlamak amacıyla yapılmıştır. Davalının murisin bağışından yararlanması bir kötü niyet belirtisi olamaz. Kötü niyet olmadıkça Medeni Kanunun 908. maddesinde esaslı unsur gerçekleşmiş olamayacağından ecrimisile de hükmedilemez.
Muvazaa nedenine dayalı iptal kararı, geriye doğru da hüküm ifade eden kararlardan olmakla beraber, iptal edilen mülkiyetin karinesi olan tapudur. Oysa iyi niyetli zilyetlikle taşınmaz işgali ve ondan yararlanmak için geçerli ve hukuken korunan bir olgudur.
Bu nedenlerle ecrimisile tapu iptali davası sonunda verilen kararın kesinleştiği tarihten itibaren hükmedilmesi gerekirken murisin ölüm tarihinden itibaren hükmedilmesi doğru değildir.
Bundan ayrı kabul şekline göre de, davalıların dava konusu taşınmazı kiraya vererek gelir elde ettikleri anlaşılmakta olup bu konuda ibraz ettikleri kira sözleşmesinin muvazaaya davalı bulunduğu ya da davalıların aldıkları gerçek kiranın bundan fazla olduğu iddia ve isbat edilmediğine göre davalıların ancak aldıkları kira miktarı ile sorumlu tutulmaları gerekir. Bu itibarla yukarıda açıklanan esaslar göz önünde tutulmaksızın yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsizdir... ) gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yapılan yargılama sonunda; mahkemece önceki kararda direnilmiştir.
Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:
Karar: Taraflar müşterek miras bırakanın, dava konusu taşınmazları tapuda satış göstermek suretiyle davalılara yaptığı temlik, davacının muris muvazaası sebebine dayanarak açtığı dava sonunda temlikte gerçek satış değil davacı mirasçıdan mal kaçırma amacını sağlamaya yönelik bağışın üstün tutulduğu görünürdeki satış akdinin muvazaa ile illetli olduğu gibi geçerli olan ancak örtülü bırakılan bağışın da yasal biçim koşullarını içermediğinden geçersiz bulunduğu gerekçesiyle iptale karar verilmiş, karar Yargıtay'ca da onanarak kesinleşmiştir. Medeni Kanunumuzda ayrık hükümler saklı kalmak kaydıyla gayrimenkul mülkiyetinin edinilmesinde tapuya tescil asıldır. Ancak, tescilin geçerliliği için de hukuken geçerli bir sebebe dayanması gerekir. Olayda davalılar adına olan tapu kaydının oluşmasının muvazaa ile illetli bulunduğu mahkeme ilamı ile belirlenmiştir. Muvazaa, en kısa olarak irade ile beyan arasında üçüncü şahısları aldatmak amacıyla kasden yaratılan aykırılık olarak tanımlanabilir. Doktrinde benimsenen ağırlıklı görüşe göre de muvazaanın müeyyidesi sözleşmenin butlanıdır. O itibarla da sözleşmenin icra olunduğu tarihten itibaren muayyen bir sürenin geçmiş olması veya sözleşmeye icazet verilmesi, yahut akitlerin yükümlülüklerini ifa etmeleri muvazaalı sözleşmeye geçerlilik kazandıramaz. Bu nedenledir ki muvazaa hukuksal sebebine dayalı tapu iptal davaları açılması herhangi bir süreye tabi değildir. Belirtmek gerekir ki muvazaa sebebine dayalı iptal davaları da temelde geçersiz olan sözleşmelere karşı ileri sürülür. Olayda miras bırakan 1984 Kasım ayında vefat etmiş davacı evlat tarafından, davalılar yeğenlerine karşı muris muvazaası nedeniyle iptal davası 22.5.1985 tarihinde açılmış ve temyize konu davada da murisin ölüm tarihinden itibaren pay oranında ecrimisil talep edilmiştir.
Davacı mirasçının, miras bırakanı ölmedikçe bu hakkını kullanamayacağı kuşkusuzdur. Davacının en geç dava açtığı tarih itibariyle davalıları temerrüde düşürdüğünün kabulü gerekir. Yine dava konusu taşınmazın tamamının kiraya verilmek suretiyle davalıların tasarrufunda bulunduğu, davacıyı intifadan men ettikleri hususu da saptanmış durumdadır. Olayın açıklanan oluş biçimine göre davalıların kötü niyetli bulundukları da aşikardır. Hal böyle olunca temliki sağlayan satış sözleşmesinin muvazaa sebebiyle geçersizliği gözetilerek miras bırakanın ölüm tarihinden itibaren davalıların ecrimisille sorumlu tutulmaları doğrudur. Ancak, ecrimisil istenilen taşınmazın, murisin sağlığından beri kirada bulunduğu ve bu yerden kira parası alındığı anlaşılmaktadır. Taşınmaza ilişkin kira sözleşmesinin davacının zararına ve muvazaalı olarak düzenlendiği ileri sürülmediği gibi bu husus kanıtlanmışta değildir. Ecrimisili bir yerde en az kira bedeli olarak anlamak gerekir. Bu itibarla taşınmazdan elde edilen kira geliri gözetilerek davacı yararına payı oranında ecrimisile hükmedilmesi gerekirken taşınmaz boş vaziyette kabul edilip, emsalleri gözetilerek getirebileceği gelirin hesaplanması suretiyle tayin edilmesi isabetsizdir.
O halde direnme kararı bozulmalıdır.
Sonuç: Davalılar vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile, direnme kararının yukarıda gösterilen nedenlerden dolayı BOZULMASINA oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY YAZISI
Muaraza nedeni ile tapu iptal kararının hüküm ve sonuçları, mirasın açıldığı ana kadar geriye yürür. Çünkü Medeni Kanunun 517. maddesi hükmüne göre, miras ölüm ile açılır. Murisin ölüm tarihinden itibaren, ecrimisil hesaplanarak yerel mahkemece hüküm kurulması yasaya uygundur.
Ecrimisll davalarında, davacı hakkının kapsamı taşınmaz bir mesken olduğuna göre bu taşınmazın ecrimisili; raice göre getirebileceği kira parasıdır. Her ne kadar davalılar bu taşınmazı kiraya vererek kira parasını almışlar ise de davacı, o kira parası miktarı ile bağlı değildir. Çünkü ecrimisil, aslı işgal tazminatına dayanan bir zarar giderinin biçimidir. Taşınmazın kötü niyetle işgali nedeni ile zarara uğrayan kişi, tam zararını istemeye hakkı vardır (MK.908). Bu zarar da raiç kira parasına göre hesaplanmalıdır. Mahkemece de bu doğrultuda bilirkişi aracılığı ile saptadığı ecrimisile hükmetmiştir ki bu yönden de karar doğrudur.
Yukarıda izah olunduğu üzere yerel mahkeme kararı bütünü ile kanuna uygun olduğundan Onanması görüşündeyim. 13.02.1991 (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy