(6762 S. K. m. 56, 57)
Dava: Taraflar arasındaki "haksız rekabet ve muarazanın önlenmesi" davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; İstanbul Asliye 3. Ticaret Mahkemesi'nce davanın kabulü, karşı davanın reddine, dair verilen 06.07.1994 gün ve 1990/491 E-661 K. sayılı kararın incelenmesi Davalı-karşı davacılar vekili tarafından istenilmesi üzerine,
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 14.06.1994 gün ve 1994/3111-5074 sayılı ilamı ile; ( ...Davacı vekili, müvekkilinin İngiltere'de faaliyette bulunan "Britanie Marketing Limited" adlı şirketle yaptığı fason anlaşmasına göre "Hobby Land" marka oyuncak üretip sattığını, davalıların temsilcisi olduğunu ileri sürerek stok.... A.Ş.'nin müvekkiline gönderdiği 25.01.1990 tarihli yazı ile davacı şirketin imal ettiği oyuncak sistemi içinde bazı parçaların kendi imal ettikleri Mepo ürünlerinin parçalarına uyduğunu, üretimde aynı kalıpların kullanıldığını, bunun haksız rekabeti oluşturduğunu iddia ettiklerini oysa dünyanın her yerinde satılan oyuncakların sistemlerinin aynı olduğunu, birincinin "blok" denilen parçadan, ikincisinin ise "brick" denilen tuğladan oluştuğunu, müvekkilinin blok imalatında taklit olmadığını tuğlaların ise birincinin aynı ve benzeri olabileceğini, bu ufak parçaların benzerliklerinin teknik zaruret gereği olduğunu, tüm oyuncak firmalarının değişik setlerdeki tuğlalarının birbirine sökülüp takılabildiğini ileri sürerek müvekkilinin davalı ile haksız rekabette bulunmadığının tespitine, davalının bu husustaki muarazasının men'ine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili cevabında, davacının üretiminin haksız rekabet niteliğinde bulunmadığı şeklinde bir dava açılamayacağını, oyuncak parça ünitelerinin aynı boyutta imalinin teknik bir zorunluluk olmadığını belirterek davanın reddini istemiş, karşı dava olarakda; davacı Emsa'nın ürettiği parçaların müvekkilince üretilen oyuncak parçaları ile eşleşerek bütünleşebildiğini, buna rekabet hukukunda "yabancı seri içine sokulma" dendiğini ve haksız rekabet teşkil ettiğini belirterek haksız rekabetin mevcudiyetinin tespitine, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak üzere ( 5.000.000 ) lira maddi ( 1.000.000 ) lira manevi tazminatın davacıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.Mahkemece; iddia, savunma, bilirkişi raporu ve toplanan delillere göre; tarafların ayrı ayrı imal ettikleri oyuncak setlerinin genel ve esas özellikleri itibariyle birini diğerine tercih ederek, haksız rekabet fiilini oluşturacak herhangi bir durumun söz konusu olmadığı, marka, renk ve şekilleri ayrı olan oyuncakların yalnızca ölçülerinin birbirine uyması dolayısıyla davalının zarara uğramasının mümkün bulunmadığı, davacının üretiminin haksız rekabeti oluşturmadığı gerekçesiyle esas davanın kabulüne, davacının "Hobby Land" markası ile ürettiği oyuncakla imalinin davalı tarafın "lepo" marka ambalajlı oyuncaklar imal nedeniyle aleyhine haksız rekabet fiilini oluşturmadığının tespitine, davalının bu yoldaki muarazasının önlenmesine, davalının subuta ermeyen karşı davasının reddine karar vermiştir.
TTK.'nun 56. maddesi haksız rekabeti aldatıcı hareket ya da iyiniyet kurallarına aykırı diğer suretlerle iktisadi rekabetin her türlü kötüye kullanılması olarak tanımlandıktan sonra aynı Yasanın 57/5 bendinde "Başkasının emtiası iş mahsulleri, faaliyeti veya ticaret işletmesiyle iltibaslar meydana getirmeye çalışmak veya buna müsait bulunan tedbirlere başvurmak" bir iltibas, dolayısıyla haksız rekabet olarak nitelendirilmiştir.
Doğru bir sonuca varılabilmesi için taraflar arasındaki uyuşmazlığın hangi noktalarda toplandığını tespitte yarar vardır.
Yanlara ait oyuncakların marka, renk ve karakter şekilleri arasında bir iltibas bulunduğu ileri sürülmemiştir.
Uyuşmazlığın Em-sa'nın imal ettiği bazı parçaların, Lego tarafından daha önce imal edilen parçalara aynen uyduğu, böylece fason imalat yapan Em-sa'nın oyuncak parçalarını, yapı tuğlalarını, modülleri, Lego'nun ürettiği oyuncak parçaları ile aynı boyutlarda imal ederek Lego serisi içine sokarak Hobby Land markası altında pazarlamasında haksız rekabette bulunup bulunmadığı üzerinde yoğunlaştığı anlaşılmaktadır.
Tatbikatta eklenen yapı-taşları, sistemi veya eklenen-tren-rayları, sistemi şeklinde anılan sistemde haksız rekabetin ne zaman oluşacağı sonunun dosyaya hukuku mütalaa yazan Prof. Dr. Ünal Tekinalp ve Prof. Dr. Ömer Teoman'ın zikrettiği gibi rekabet ve marka hukuku alanında tartışılmıştır. ( Baumbach-Hefermanı-Rekabet ve Marka Hukuku Cilt: 1, Rekabet Hukuku, Yeniden işlenmiş 15. Baskı - Münih 1988, N. 459, sh: 792 ). Bu sisteme göre, ilk satın alınan oyuncağın "Başlama veya çıkış mamülü" "Hazır Mamül" daha sonra satın alınan parçalarla sınırsız bir şekilde büyütülmesi, geliştirebilmesi, azaltabilmesi olanağını bünyesinde taşımasıdır. Ekleme taşlar modüller sistemi herkes tarafından uygulanması serbest olan bir sistemdir. Ne var ki ekleme taşlar-modüller üreten bir firmanın ürettiği seri içine, başka bir işletme kendi mamulünü önceki firmanın ürettiği seri içine sokmak amacıyla o işletmenin mamulünü kopya etmek, aynı ebatta kalıplar kullanmak suretiyle yabancı seri içine sokarsa bunun dürüstlük kuralına aykırı bir davranış olarak kabul edilmesi gerekir.
Teknik ve ekonomik bir gereklilik olmadan, başkasının yarattığı prestijden emekten yararlanılarak ve diğer şekil ve ebatları benimsemek mümkün olduğu halde, tecavüze uğrayanın modüllerine eklenebilmek için aynı ölçülerde yapı taşları-modüller imal ederek bunları piyasaya sürmek haksız rekabet teşkil eder.
Lego'nun emek ve haklı şöhret ile kendi yarattığı "satın alma ihtiyacını", kendi modüllerini taklit eden Em-sa ile paylaşması yarattığı pazar payına Em-sa'yı ortak etmesi beklenemez. Davacı Em-sa'nın Lego'nun modüllerine eklenmeyecek modüler yapma olanağı varken Em-sa'nın, Lego'nun ölçülerini seçmesi ve onu taklit etmesi emeksiz olarak Lego'nun sağladığı itibardan ve çekici gücünden yararlanması emeğine dayandığı için haksız rekabet sayılmalıdır.
Diğer taraftan Lego'ya ait seriyi almış olan kimse, bu seri içine Em-sa'nın ürettiği bir üniteyi koyabilir ve bu seri içine konulan parça Lego'nun ünitesine aynen intibak ediyorsa, tüketici farklı markalar ve farklı fiyatlara rağmen satın aldığı modülün Lego'nun ürettiği bir ayrı çeşit olduğu düşüncesine kapılarak hiç istemediği halde menşei ayrı bir üniteyi alabilir. Bütün bu haller Alman ve Türk Hukuku'nda "tufeyli Rekabet" olarak adlandırılmaktadır.
Mahkemece bu kurallar gözönünde bulundurularak davalı karşı davacı Lego'nun ürettiği Birck-Tuğla "Yapı Elemanı" veya "Yapı Tuğlası" tabir edilen parçalar ile davacı Em-sa'nın ürettiği ve piyasada Hobby Land ismi anılan oyuncakların aynı ismi alan parçalarının eşleştiği, aynı boyutlarda üretilmek suretiyle davacı Em-sa'nın davalı karşı davacı Lego'nun ürünleri üzerinde haksız rekabette bulunduğu sabit olduğundan infazda tereddüt yaratılmayacak şekilde mevcut bilirkişilerden veya yeniden seçilecek uzman bilirkişilerden Em-sa'nın kaç no'lu setleri ile davalı ve karşı davacı Lego'nun kaç no'lu oyuncak setlerini oluşturan "Brick" "Tuğla" "Yapı Elemanı" veya "Yapı Tuğlası" arasında mevcut girinti-çıkıntı ve eşleşmelerin nelerden ibaret olduğunun açık ve kesin şekilde tespiti ile, davalı karşı davacı Kirkbi A/S ve Lego A.G'ye ait davanın kabulüne ve asıl davanın reddine karar verilmesi gerekirken delillerin takdirinde zühule düşülerek asıl davanın kabulüne ve karşı davanın reddi doğru olmamıştır... ) gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle yeniden yapılan yargılama sonunda; mahkemece önceki kararda direnilmiştir.
Hukuk Genel Kurulu'nca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:
Karar: Tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dosyadaki tutanak ve kanıtlara, bozma kararında açıklanan gerektirici nedenlere göre, Hukuk Genel Kurulu'nca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyulmak gerekirken, önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırıdır. Bu nedenle direnme kararı bozulmalıdır.
Sonuç: Dayalı karşı davacılar vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile, direnme kararının Özel Daire bozma kararında gösterilen nedenlerden dolayı HUMK'nun 429. maddesi gereğince BOZULMASINA, istek halinde temyiz peşin harcının geri verilmesine, 27.03.1996 gününde oyçokluğu ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy