(2004 S. K. m. 67/1) (1086 S. K. m. 409, 74)
Dava: Taraflar arasındaki itirazın iptali davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Adana Asliye Ticaret Mahkemesince davanın reddine dair verilen 27/12/1995 gün ve 1995/635 E- 1097 K. Sayılı kararın incelenmesi davacı vekili tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 19. Hukuk Dairesi'nin 5/6/1997 gün ve 1997/3851-5869 sayılı ilamıyla; (...İİK.nun 67/1. maddesi uyarınca, itirazın iptali davasının itirazın davalıya tebliği tarihinden itibaren bir yıl içerisinde açılması gerekir. Davacı tarafından daha önce açılan davanın, HUMK.nun 409. maddesi gereğince açılmamış sayılmasına karar verilmiş olmakla, anılan dava, hukuki sonuçları ile birlikte ortadan kalkmış sayılacağından ve bu davanın da bir yıllık yasal süre geçtikten sonra açıldığı anlaşıldığından, itirazın iptali davası olarak görülmesi olanaksız ise de dava ekonomisi ve Dairemizin yerleşik uygulaması gözetilerek davaya alacak davası olarak bakılıp sonuçlandırılması gereğine değinilmek suretiyle, hükmün bozulması gerekirken, ilamında yazılı gerekçeyle onandığı anlaşıldığından, davacı vekilinin karar düzeltme isteminin kabulüne karar vermek gerekmiştir.) gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle yeniden yapılan yargılama sonunda; mahkemece önceki kararda direnilmiştir.
Hukuk Genel Kurulu'nca incelenerek, direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:
Karar: Dava hukuksal nitelikçe İİK.nun 67. maddesine dayalı itirazın iptali davasıdır.
Özel Daire ile yerel mahkeme arasındaki uyuşmazlık İİK.nun 67. maddesine göre 1 yıllık süre içerisinde açılmamış bir itirazın iptali davasının yargılamasının alacak davası olarak görülüp sonuçlandırılmasının mümkün olup olmadığının belirlenmesinde toplanmaktadır.
Hemen belirtelim ki, İİK.nun 67. maddesine göre açılan itirazın iptali davası, açılış şekil ve süresi ile doğurduğu hukuki sonuçlar bakımından alacak (tahsil) davasından farklılıklar içermektedir. En önemlisi itirazın iptali davası İcra İflas Hukukunun kendine özgü kuralları içerisinde açılır, özellikle icra takip hukuku ile sıkı sıkıya bağlantılıdır. O nedenle, İİK.nun 67. maddesine göre itirazın iptali davası açılabilmesi için;
1. İlamsız takip yapılmış olması
2. Borçlunun bu takibe itiraz etmesi
3. Alacaklının, itirazın kaldırılması için İcra Tetkik merciine başvurmaması.
4. İtirazın alacaklıya (davacıya) tebliğinden itibaren 1 yıl içinde mahkemeye başvurmuş olması, şeklinde yasal koşulların gerçekleşmesi gerekir. Hemen belirtelim ki, bu süre hakim tarafından doğruca araştırılır. İtirazın iptali davası bu bir yıllık süre içinde açılmamış ise sürenin geçmiş olması nedeniyle davanın reddine karar verilmesi zorunludur. Görüldüğü üzere davanın açılabilmesi koşulu süreye bağlanmış olup Hakim, süre geçtikten sonra açılmış bir itirazın iptali davasını tahsil davasına dönüştürülüp görmesi hukuken kabul edilemez (HUMK. Md. 74) Ayrıca böyle bir kabul, açılmış bir davada korunması gereken menfaatler dengesi kuralı ada aykırılık oluşturacağında duraksama olmamalıdır. Öte yandan her dava, açıldığı tarihte tesbit edilen durum ve koşullar esas alınarak hüküm kurulur (28/11/1956 T. 1956/15 E.-15 K. Sayılı Yargıtay Tevhidi İçtihat). Davacı dava dilekçesinde açıkça istemini itirazın iptali davası olarak belirtmiş bu hukuksal nedene dayanmıştır.
Hal böyle olunca, açılan tipik itirazın iptali davasının dava ekonomisi kuralları gözetilerek alacak davası hükümleri altında görülüp sonuçlandırılması mümkün değildir. Kaldı ki, somut olayda borçlu tarafça itiraza uğrayan icra takibi, ipoteğin paraya çevrilmesi yolu ile takip niteliğindedir. O nedenle ipoteğin paraya çevrilmesinin alacak davası olarak görülüp karara bağlanması da kabul edilemez. Açıklanan nedenlerle yerel mahkeme kararı onanmalıdır.
Sonuç : Davacı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile, direnme kararının yukarıda açıklanan nedenlerle ONANMASINA, gerekli temyiz ilam harcı peşin alınmış olduğundan başkaca harç alınmasına mahal olmadığına, 1.7.1998 gününde oybirliği ile karar verildi.(¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy