(818 S. K. m. 107, 101, 106,108)
Taraflar arasındaki menfi tesbit, bono iptali, istirdat davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; İstanbul 2. Asliye Ticaret Mahkemesince davanın reddine dair verilen 3.2.1994 gün ve 1992/1108 E - 1994/93 K. sayılı kararın incelenmesi davacı vekili tarafından istenilmesi üzerine;
Yargıtay 19. Hukuk Dairesi'nin 13.6.1995 gün ve 1994/8234 - 1995/5319 sayılı ilamı:
(... Dava; davacı F. G. Utkan ile davalı H. İnşaat A.Ş. arasında akdedilen sözleşme gereğince, adı geçen davacıya devredilen kooperatif payı ile ilgili inşaatın tamamlanmaması ve bu yüzden dava dışı kooperatife ayrıca ödeme yapılması sebebiyle, kooperatif payı ile ilgili inşaatın tamamlanmaması ve bu yüzden dava dışı kooperatife ayrıca ödeme yapılması sebebiyle, kooperatif payı devri ve inşaatın tamamlanıp teslimi karşılığında davalı tarafa verilen 22 adet 124.000.000.- TL. lık bonoların iptaline, tahsil edilen 35.000.000 TL. lık çek ve 11 adet 33.000.000 TL. bonoların bedeli toplamı 68.000.000.- TL. nın istirdadı istemine ilişkindir.
Gerçekten, davacı F. G. Utkan ile davalı H. İnşaat A.Ş. arasında akdedilen sözleşmede, şirket adına ortağı S. H. Ergüç'ün üye olduğu dava dışı kooperatifteki payın devri ve inşaatın tamamlanıp teslimi öngörülmüş olup, sözleşme uyarınca adı geçen davalıya pay devri yapılmış ise de, kooperatif ile davalı H. İnşaat A.Ş. arasındaki inşaat sözleşmesi daha sonra feshedilmiş ve davalı şirket inşaat ile ilgili taahhüt ve edimini yerine getirmemiştir.
Bu durumda davacı F. G. Utkan ile davalı H. İnşaat A.Ş. arasındaki sözleşmenin yapıldığı tarihteki kooperatif hissesinin rayiç değeri ile davalı H. İnşaat A.Ş.nin davacı adına kooperatife yaptığı ödemeler varsa bu ödemelerin toplamından, davacının kooperatif tarafın davalı H. İnşaat A.Ş.'ye yaptığı ödemeler ile dava konusu ödenmeyen bonoların toplamından tenzili suretiyle bakiye miktar yönünden davanın kabulüne karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde eksik inceleme ile karar verilmesi doğru görülmemiştir...) gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle yeniden yapılan yargılama sonunda; mahkemece önceki kararda direnilmiştir.
YARGITAY HUKUK GENEL KURULU KARARI:
Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:
Davacı F. G. Utkan ile davalılardan H. İnşaat ve Ticaret A.Ş. adına ve dava dışı kooperatifte ortak (üye) olan davalı S. H. Ergüç arasında düzenlenen 29.5.1991 tarihli satış sözleşmesinde; S. H. E. ... Kooperatifteki 550 nolu üyeliğini davacıya devretmeyi ayrıca, yerleşim planında G-2 blok-15 nolu konutunda inşaatı tamamlanarak 30.6.1992 tarihinde anahtarının teslim edileceği kararlaştırılmıştır. Davacı, gerek üyelik devir bedelini ve gerekse inşaat bedelini adı geçen davalıya çek ve bonolar düzenlemek suretiyle karşılamıştır. Sözleşmenin 4 ncü maddesine göre de davacının kooperatife hiçbir ödeme yapmayacağı, konut teslimine kadar tüm borçların ödenmiş olduğu da kabul edilmiştir.
Davalı Selahattin kendi üyeliğini davacıya 29.5.1991 günlü ayrı bir sözleşme ile devretmiş ve dava dış arsa Kooperatifince de bu üyelik devri yeni üye davacının kooperatife olan sorumlulukları devam etmek üzere kabul edilmiştir.
Davalı Selahattin kendi üyelik (ortaklık) payını davacıya devretmiş olmasına ve davacıdan aldığı çek ve bonolardan bir kısmını teslim ettiği H. İnş. Ve Tic.A.Ş.'ye devretmesine, adı geçen şirketinde bir kısım tahsilatı gerçekleştirmiş bir kısım senetleri de 3 ncü şahıslara ciro etmesine rağmen, kooperatifle yaptığı 30.6.1992 tarihi itibariyle ibralaşması sonucu kooperatif konutlarını yapma yükümlülüğünü feshetmiş ve davacıya noksansız teslimi taahhüt edilen satışa konu konut teslim edilmemiştir. Bu maddi olgunun sonucu davalı şirketin (H. İnş. Ve Tic. A.Ş.) borcunu (inşaatı tamamlama) ifası olanaksız hale gelmiştir.
Yukarıdaki açıklamalar ve sözleşmeler birlikte değerlendirildiğinde, ortada iki ayrı edimin söz konusu olduğu, davacının sözleşmede belirlenen bedeller dışında davalı Selahattin ve dolayısıyla şirkete ödemelerde bulunduğu, bu bedeller toplamının sadece üyelik payına ait olmayıp, davacının kooperatif aracılığı ile konutun yapımı için gerekli olan pay karşılığını da kapsadığı, üyelik devri tamamlanmış ise de şirketin yüklendiği inşaat bitirme işinin imkansız hale geldiği sonucuna varılmaktadır.
Yüklenicinin edimini belirlenen günde ifa etmemesi hali ile (Bk. 101/2) ifanın imkansız hale geldiği hallerde (Bk. 107) ayrıca bir ihtara hacet kalmaksızın borçlu mütemerrit duruma düşer. Ayrıca bir mehil (önel) tayinine gerek kalmaz. Alacaklı BK. 106/sondaki hakkını kullanarak akdi feshederek BK.108. maddesinin ilk fıkrası gereğince vaat olunan şeyi vermekten imtina ve tediye eylediği şeyi istirdat edebilir.
O halde; yukarıda açıklanan yasal ve maddi olgular karşısında işin esası incelenerek, satış tarihinde kooperatif üyeliğinin değeri ile davalı şirket ve kooperatif arasında yapılan 30.6.1992 ibra tarihinde G-2 Blok-15 nolu dairenin inşa durumunun hangi safhada bırakıldığı ve bunun kooperatif ile davalı şirket arasındaki konut yapımı sözleşmesine göre davacı yararına olan bedeli ve keza davalı şirket veya toplamının davacının ödediği veya ödemek zorunda kalacağı miktardan tenzili ile oluşacak sonuç çerçevesinde davacının her üç davada istekleri gözönünde tutularak istirdat ve borçlu bulunmadığı yönünde uygun bir karar verilmelidir. Bu karar oluşturulurken ciro yolu ile senetleri iktisap eden H. Otomotiv Sanayi ve Tic. A.Ş. ve D. Demir Çelik San. Ve Tic. Ltd. Şrk.tinin senetleri bile bile davacının yararına iktisap edilip etmedikleri araştırılıp adı geçen davalılar yönünden senetlerin iptali gerekip gerekmediği düşünülmelidir.
Tüm bunlardan ayrı olarak, iflas ettiği ileri sürülen davalı H. İnş. Ve Tic. A.Ş.tinin iflasına karar verilip verilmediği tesbit edilerek, gerçekten iflas etmiş ise davanın iflas idaresi huzuruyla kayıt kabul davası olarak sonuçlandırılması da gözardı edilmemelidir.
Açıklanan nedenlerle yerel mahkemenin direnme kararı bozulmalıdır.
Sonuç: Davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile, direnme kararının yukarda açıklanan nedenlerden dolayı BOZULMASINA oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy