(506 S. K. m. 2, 79, 108)
Taraflar arasındaki tespit davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; İstanbul Birinci iş Mahkemesince davanın kabulüne dair verilen 5.11.1998 gün ve 1997/1073 E-1998/845 K. sayılı kararın incelenmesi davalı vekili tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay Yirmi birinci Hukuk Dairesinin 15.12.1998 gün ve 1998/8605-8783 sayılı ilamı ile (bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli değildir. Aynı zamanda o kimsenin 506 sayılı Yasanın 2. maddesinin belirlediği biçimde eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön özellikle Sosyal Sigortalar Kurumunun 6. maddesinde vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince, araştırılması gerektiği ortadadır.
Yapılacak iş, davacının çalıştığı işyerinin 506 sayılı Yasa kapsamında bulunup bulunmadığı araştırılmak ve kendisi ile birlikte çalışan ve kayıtlara geçmiş kişilerin bilgilerine başvurulmak ve sonucuna göre karar vermekten ibarettir.
O halde, davalının bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır...) gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle yeniden yapılan yargılama sonunda; mahkemece önceki kararda direnilmiştir.
Temyiz eden: Davalı vekili
Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz, edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:
Mahkeme ile Daire arasındaki uyuşmazlık salt işe giriş bildirgesinin 506 sayılı Yasasının 108. maddesi uyarınca; sigortalılık başlangıcı yönünden, yeterli olup olmayacağı konusuna ilişkindir. Mahkeme, bildirgenin yeterli olacağını öngörürken Daire ayrıca, çalışma olgusunun da ortaya konmasını öngörmektedir.
Gerçekten; 506; sayılı Sosyal Sigortalar Yasa Sistemi; 2. ve B. maddelerinde açıkça belirlendiği üzere; sigortalılığın oluşumu yönünden çalışma olgusunun varlığı zorunludur. Eylemli veya gerçek biçimde çalışmanın varlığı saptanmadıkça; hizmet akdine dayanılarak dahi, sigortalılıktan söz edilemez. Çalışmayı ortaya koyan belgeler ise, giriş bildirgesi ile birlikte, sözü edilen Yasanın 79. maddesinde öngörülen ve sigortalının çalışma gün ve sayısını kazanç durumunu, çalışma tarihleri ile birlikte ortaya koyan aylık sigorta gün bildirgeleri ile Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 17.maddesinde belirtilen dört aylık prim bordroları gibi Kuruma verilmesi zorunlu kanıtlardır. Yöntemince düzenlenen işe giriş bildirgesi, salt işe alınmayı göstermekle birlikte çalışmanın mevcudiyeti Yönünden yalnız başına yeterli kabul edilemez. Sigortalılıktan söz edilebilmek için, çalışmanın varlığı Yargıtay'ın 79/8. maddeye dayalı sigortalılığının tespit davaları yönünden kabul ettiği ilkelere uygun biçimde belirlenmesi gerekir. Zira sigortalılığın başlangıcına yönelik her dava sigortalılık tespit davasını da içerir. Aksine düşünce, özellikle yaşlılık aylığının kabulü için öngörülen sigortalılık süresi yönünden; çalışanlar ile çalışmayanlar arasında adaletsiz ve haksız bir durum yaratır. Bu nedenle; işe giriş bildirgesinin verildiği, ancak, yasal diğer belgelerin bulunmadığı durumlarda; çalışma olgusunu ortaya koyabilecek inandırıcı ve yeterli kanıtlar aranmalı ve Kamu düzenine dayalı bu davalarda, hakim, görevi gereği, doğrudan soruşturmayı genişleterek sigortalılık koşullarının oluşup oluşmadığını, belirlemelidir. Bu davalarda da işyerinde tutulması gerekli dosyalar ile Kurumdaki belge ve kanıtlardan yararlanmalı, ücret bordroları celbedileli, müfettiş raporları olup olmadığı araştırılmalı, işyeri çalışanları saptanmalı ve sigortalının hangi işte ne kadar süre ile çalıştığı açıklanmalı gereğinde komşu işyeri çalışanlarının bilgilerine de, başvurularak gerçek çalışma olgusu, somut ve inandırıcı bilgilere dayalı kanıtlanmalıdır.
Belirtilen nedenlerle direnme kararı bozulmalıdır.
Sonuç: Davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının Özel Daire bozma kararında ve yukarıda gösterilen nedenlerden dolayı HUMK. nun 429. maddesi gereğince BOZULMASINA, 16.06.1999 gününde, oyçokluğu ile karar verildi.
Karşı Oy Yazısı
Davacı Ö. Faruk'a ait işe giriş bildirgesinde işçi ve işverenin imzaları mevcut olup, Kurum kayıtlarına 31.7.1973 tarihinde intikal ettiği anlaşılmaktadır. Bu bildirgeye göre davacı işçinin işe giriş tarihi 24.6.1973' dür.
Mahkemenin davanın kabulüne ilişkin kararını Özel Daire Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için işe giriş bildirgesi yeterli değildir, aynı zamanda çalışması da şarttır şeklindeki gerekçeyle bozmuştur.
İşveren tarafından düzenlenerek imzalanan ve Kuruma verilen sigortalı işe giriş bildirgesinin, işçinin en az 1 gün süreyle o işte çalıştığına karine teşkil edeceği kabul edilmelidir. Bu karinenin aksini ispat etmek Kurum'a düşer.
506 sayılı Kanun'un 6. maddesi bu konuda açıktır. Maddenin 1. fıkrasında Çalıştırılanları işe alınmalarıyla kendiliğinden sigortalı olurlar denildiğine göre, sigortalı olmak için işe alınmak yeterli şart olarak kabul edilmektedir. İşe alınma kavramı ise çalışma olgusundan farklıdır. Şayet Kanun Koyucu Özel Dairenin kabul ettiği gibi sigortalılık için çalışmayı esas alsaydı, 6. maddedeki ifadenin çalıştırılanlar çalışmaya başlamakla kendiliğinden sigortalı olurlar şeklinde kaleme alınması gerekirdi. Bu düşüncemizi bir örnekle şu şekilde açıklayabiliriz. İşçi, adına sigortalı işe giriş bildirgesi düzenlenerek, işe alındıktan hemen sonra, bilfarz fiili olarak çalışmaya başlamadan önce, işyerinde meydana gelen bir kaza sebebiyle yaralansa veya ölse bu olayı bir iş kazası olarak kabul etmeyecek miyiz? Kurum bu kişiye veya hak sahiplerine 506 sayılı Kanun'dan kaynaklanan sosyal sigorta yardımlarını yapmayacak mıdır? Bu sorulara verilecek cevap kuşkusuz evettir.
O halde, işe giriş ile çalışma olgularını birbirinden ayırmak gerekir.
Dairemizin istikrar içinde uyguladığı bu görüşün, yukarıda açıklandığı üzere iş kazalarında arz ettiği büyük önem yanında 506 sayılı Kanun'un 85. maddesinde yer alan isteğe bağlı sigorta uygulaması yönünden de yasaya uygun ve işçi lehine çözüm getirdiği görülmektedir.
Gerçekten de anılan maddenin A/b bendinde, isteğe bağlı sigortalılık için kanun koyucu daha önce çalışmış olmak değil 506 sayılı Kanun'a göre tescil edilmiş olmayı şart olarak yeterli görmüştür. Bu düzenleme yukarıda açıklanan 6. madde hükmü ile de uyum ve benzerlik içersindedir.
Açıklanan sebeplerle, yasa metnine ve yasa koyucunun amacına uygun olduğuna inandığım mahkeme kararının onanması gerektiği düşüncesiyle sayın çoğunluğun görüşüne, karşıyım. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy