(506 S. K. m. 79, 126) (4792 S. K. m. 24) (4247 S. K. m. 2)
Dava: Taraflar arasındaki "ödeme emrinin iptali, menfi tespit, istirdat" davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Kütahya İş Mahkemesi'nce davanın kabulüne dair verilen 21.5.1999 gün ve 1999/92-103 sayılı Kararın incelenmesi davalı vekili tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 21. Hukuk Dairesinin 5.07.1999 gün ve 1999/4945-5411 sayılı ilamı ile; ... taraflar arasındaki uyuşmazlık 8.5.1997 günlü, 4247 sayılı kısa adı Prim ve Diğer Alacakların Tahsilinin Hızlandırılmasına İlişkin Yasa'nın 2. maddesinin kapsamına ve 15.5.1997-17.6.1997 dönemi, TC. Şeker Fabrikaları Kütahya A.Ş.'nin Kuruma prim borcundan sorumlu olup olmayacağına yöneliktir. Davalı Kurum; kimi kamu kuruluşlarının prim ve diğer borçlarının, Hazineye aktarılmasına ilişkin getirilen düzenlemenin, 14.5.1997 tarihine kadarki dönemi içerdiğini, bu tarihten sonra tahakkuk edecek, prim ve buna bağlı Kurum alacaklarından, ilgili Kamu Kuruluşlarının sorumlu olduğunu ileri sürmekte ve buna dayalı işlemlerini yürütmektedir. Kurum; bu tür işlemlerine gerekçe olarak, kamu kuruluşlarında; ücret ödemelerinin her ayın 15'inde yapıldığını bu nedenle prime esas aylık dönemlerin her ayın 1. günü ile son günü olmayıp, ilgili ayın 15'i ile sonraki ayın 14'ü arasındaki dönem olduğunu, öte yandan; kamu işverenlerinin bu borçlarını müteakip ayın sonuna kadar, Kuruma bildirip, yatırma yükümleri bulunmakla, prim ve eklerinin ait olduğu ayda değil, belirtilen bildirim ve ödeme yükümünün bittiği ay sonunda tahakkuk ettiğini, böylece; kurum ve prim ve eklerine ait alacaklarının 1 ay öncesine ilişkin olması gerektiğini, sözü edilen Yasanın 2. maddesinde öngörülen ve maddenin uygulanma dönemini gösteren "bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihi takip eden aybaşına kadar tahakkuk etmiş bulunan prim, idari para cezası ve ekleri borçları" deyiminin 14.5.1997 tarihine kadar tahakkuk etmiş olan 15.4.1997- 14.5.1997 dönemine ilişkin borçları içermesi gerektiği görüşünü esas almıştır. Mahkeme ise Yasanın 14.6.1997 tarihine kadar doğmuş prim borçlarını kapsadığını ileri sürerek davacı istemini yerinde bulmuştur.
Oysa, gerek davalı Kuruma gerekse mahkemenin görüşü Yasanın amaç ve içeriğine uygun bulunmamaktadır. Gerçekten, yukarıda sözü edilen Yasa; geçici bir dönem için kabul edilen ve kimi kamu kuruluşlarının prim, sosyal yardım zammı ve ekleri borçlarının Hazinece kuruma ödenmesini öngören özel bir yöntem getirmiştir. Yasa, uygulanma dönemini de bizzat göstermiş ve başka bir Yasa veya uygulamaya yollamada bulunmamak suretiyle, açık surette belirtmiştir. Buna göre, yasanın 2. maddesinde sözü edilen, Kamu Kuruluşlarının Yasanın yayımlandığı tarihi takip eden aybaşına kadar tahakkuk etmiş borçları; Hazine bütçesinden aktarılmak suretiyle karşılanacaktır. Yasanın 16.5.1997 tarihinde yayımlandığı dikkate alınırsa, bunu takip eden aybaşı 1.6.1997 tarihidir. Yasanın; açık tarih göstererek belirleme yapmasından sonra artık yorum yoluyla başka sonuca ulaşılamaz. Öte yandan, prim borçlarının tahakkuku yönünden getirtilmek istenen yoruma da katılmak mümkün değildir. Gerçekten, 506 sayılı Yasa sisteminde, "prim borçlarının tahakkuku" biçiminde özel bir kavram veya deyim yer almamıştır. Yasal düzenleme; prim borçlarının oluşum ve bunların kuruma bildirilip aynı zamanda ödenmesi yönünde aylık iki dönem kabul etmiştir. Birinci dönem; sigortalıların gerçekleşen çalışmaları karşılığı oluşan Kurumun prim alacağı ve buna bağlı eklerine ilişkindir. Gerek sigortalılar, gerek Kurum yönünden primle ilgili hak ve alacaklar, bu döneme göre ortaya çıkar ve oluşur. Sigortalıların çalışıp buna bağlı kazanç elde etme durumu olmadıkça prim alacağı meydana çıkmaz. Prim alacakları için asıl olan kazanç sağlanan bu dönemdir. İşverenlerin prim borçları bu dönem için doğar ve oluşur. İşte, Yasanın belirlediği prim borçlarının tahakkukundan amaç bu döneme ilişkindir. Bu borçların Kuruma aylık bildirge yoluyla, beyan edilip, ödenmesi ise prim borcunun doğumu dışında; bildirim ve ödeme konusuna yöneliktir. Kurumun bu dönemi tahakkuk dönemi olarak nitelendirerek prim borçlarını önceki ay için kabul etmesi ve buna bağlı 4247 sayılı Yasanın 2. maddesi kapsamının 15.5.1997 tarihine göre belirlenmesi yolundaki uygulaması nasıl ki, Yasa sisteme uygun değilse, mahkemenin de; bu dönemi, bir ay sonrası için kabul ederek ve buna göre sonuca gitmesi 4247 sayılı Yasanın amaç ve içeriğine uygun düşmemektedir. Mahkemece yapılacak işlem; 1.6.1997 tarihine kadar işveren davacının Kuruma olan prim ve eklerinden oluşan borçlarının 4247 sayılı Yasa kapsamında olduğunu belirlemek ve sonrası dönemin davacı kuruluşa ait olduğunu hüküm altına almaktan ibarettir.
Belirtilen nedenlerle davalının bu yönlere ilişkin temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır... gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle yeniden yapılan yargılama sonunda; mahkemece önceki kararda direnilmiştir.
Temyiz Eden: Davalı vekili
Hukuk Genel Kurulu'nca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:
Karar: Tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dosyadaki tutanak ve kanıtlara, bozma kararında açıklanan gerektirici nedenlere göre, Hukuk Genel Kurulu'nca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyulmak gerekirken, önceki kararda direnilmesi ve ayrıca 506 sayılı SSK'nın 126 ve 4792 sayılı SS Kanunu'nun 24. maddelerine göre, davalı kurumun taraf olduğu davalarda her türlü resim ve harçtan bağışık olduğunun gözetilmeden harçla sorumlu tutulması da usul ve yasaya aykırıdır. Bu nedenlerle direnme kararı bozulmalıdır.
Sonuç: Davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının Özel Daire bozma kararında ve yukarıda gösterilen nedenlerden dolayı HUMK.nun 429. maddesi gereğince BOZULMASINA, 1.3.2000 gününde oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY YAZISI
Uyuşmazlık: Yerel mahkeme ile Özel Yüksek 21. Hukuk Dairesi arasındaki uyuşmazlık; Sosyal Güvenlik Yasaları gereğince tahakkuk eden prim ve diğer alacakların tahsilatının hızlandırılması hakkındaki 4247 sayılı Yasanın 2 nci maddesinde belirtilen Kurum ve Kuruluşlardan olan davacı Şeker Fabrikası A.Ş.'nin 15.5.1997-14.6.1997 devresi prim ve eklerine ilişkin Sosyal Sigortalar Kurumu'na olan borçlarından, davacı şirket mi yoksa Hazine Müsteşarlığı mı sorumlu olacağına ilişkindir.
Adı geçen yasa özel sektör işverenleri yönünden prim ve diğer borçlar için gecikme zammı yönünden kısmen af hükmü getirmekte ve taksitle ödeme imkanı vermektedir.
Mahalli idareler, kamu kurum ve kuruluşları ve 233 sayılı Kanun kapsamındaki Kurum ve Kuruluşların prim ve eklerine idari para cezaları ve sosyal yardıma ait borçları ise Hazine, maddede belirtilen sürelerde ödemeyi kabul etmiştir. Yasa 16.5.1997 tarihte yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. Hazine prim ve eklerine idari para cezalarına ait borçlar, yasanın yayın tarihini takip eden aybaşına kadarki sürede ödemekle sorumlu tutulmuş, sosyal yardım zammı ve gecikme cezalarını ise 1997 yılı sonuna kadar ödemekle sorumlu tutulmuştur.
Burada üzerinde durulması gereken yasanın yayımı tarihini ( yürürlüğe girdiği ) takip eden aybaşının ertesi ayın biri mi? yoksa kamu kesiminde çalışan işçilerin aylıklarının 1988 yılından itibaren 289 sayılı KHK uyarınca ödendiği her ayın 15'i mi olduğu hususudur. Ayrıca konuya ışık tutması bakımından yasanın TBMM'de görüşülmesi sırasında gözönünde tutulan gerekçesi üzerinde de durmak gerekmektedir. Kamu kesiminde çalışan işçilerin aylıklarını ( ücretlerini ) her ayın 15'inde aldıkları bilinen bir gerçektir. İşverenler de, Sosyal Sigortalar Kurumuna 506 sayılı Kanunun 79 uncu maddesi uyarınca işçilerin ücret tediye bordrolarında, ücretlerden kestikleri işçi ve işveren primleri toplamını ertesi ayın sonuna kadar kuruma ödemek zorundadırlar. Ertesi ayın sonu ise örneğin 15 Şubat 2000 tarihinde ödenen ücretlerin Sosyal Sigortalar Kurumuna ödeme tarihi, ertesi ayın sonu olan 14 Mart 2000 tarihidir. Nitekim bu görüşü Yargıtay Hukuk Genel kurulu 22.5.1996 tarih 1996/10-282, 1996/389 sayılı ilamı doğrulamaktadır. Sosyal Sigortalar Kurumunca idari para cezaları ve sosyal yardım zamlarının tahsili de kamu kesimi yönünden hep aybaşı, ayın 15'i nazara alınarak tahakkuk ve tahsil edilmektedir. Yaşlılık aylığı ve malullük aylıkları da kamu kesiminde çalışan işçiler için aybaşı, ayın 15'i olarak alınmakta ve uygulanmaktadır. Özel sektörde çalışan işçiler için aybaşı takvim ayının biridir. Çünkü onlar ücretlerini takvim ayının aybaşında almaktadırlar.
Yasanın görüşülmesi sırasında gözönünde tutulan gerekçeye gelince; 4227 sayılı Yasanın 2 nci maddesinin 2 nci fıkrasının gerekçesi "madde düzenlemesinde borçların ödenmesi hususu ile ilgili usul ve esaslar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Maliye Bakanlığı'nca tespit edileceği" belirtilmiştir. ( TBMM Tutanak Dergisi, Cilt 25, sayfa 250 ).
Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı'nın 4247 sayılı Kanun hakkında, Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş.'nin müsteşarlığa yazdığı 9.10.1997 tarih ve 15067 sayılı yazıyı da keza ilgi tutarak Sosyal Sigortalar Genel Müdürlüğüne yazdığı 15.10.1997 tarihli yazıda aynen "söz konusu kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasında yer alan `bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihi takip eden aybaşına kadar tahakkuk etmiş bulunan' ifadesinin prim, ana para ve faiz borçları için şeklinde bildirmiştir. Hazine Müsteşarlığı böylece, Hazinenin sorumluluğunun 14.6.1997 tarihi olarak esas alındığı" şeklinde bildirmiştir. Hazine Müsteşarlığı böylece, Hazinenin sorumluluğunun 14.6.1997 tarihine kadar ( prim ve ekleri için ) devam ettiğini açıkça kabul ve beyan ettiği halde, aybaşını, takvim ayının biri olarak, yasanın yürürlüğünü takip eden aybaşı olarak 1.06.1997 tarihini almamız hem 288 sayılı KHK hükümlerine, hem fiili duruma, hem de yasanın gerekçesine aykırı olmaktadır. Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Hazine Müsteşarlığının ve ilgili Bakanlığın kabul ettikleri bir tarihi değiştirmemiz de yasanın lafzına ve ruhuna da aykırı olur.
Yukarıda açıklanan nedenlerle yasanın yürürlüğünü takip eden aybaşı olarak 15.6.1997 olarak kabul eden yerel mahkeme kararının onanması gerekirken, yasanın yürürlük tarihini takip eden aybaşı olarak 1.6.1997 olarak kabul eden çoğunluk kararına karşıyım.
Full & Egal Universal Law Academy