(2004 S. K. m. 67)
Dava: Taraflar arasındaki "itirazın iptali" davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Kadıköy Asliye 2.Ticaret Mahkemesince davanın kısmen kabulüne dair verilen 07.07.2000 gün ve 1999/287-2000/655 sayılı kararın incelenmesi davalı vekilleri tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin 08.05.2001 gün ve 2000/9377-2001/3511 sayılı ilamı ile;
( ...Davacı, davalıya sattığı mal bedellerini ödemediğini bildirerek bu yönde giriştiği icra takibine olan itirazının iptalini istemiştir. Davalı taraf mallara ilişkin belge asıllarının ibraz edilmediğini, edildiğinde diyeceklerini bildireceklerini ve borçları bulunmadığını, o nedenle davanın reddi gerektiğini savunmuştur.
Davacının defterleri usulüne uygun tutulmuş değildir. Davalı ise defterlerini mahkemeye sunmamıştır. Davalının savunmasında belirttiği belgelerin ibrazına olanak tanınmaksızın davacı tarafın defterlerinde yer alan kayıtlar doğrultusunda itirazın iptaline karar verilmiştir.
Davalının temyizi üzerine, davacı defterlerinin kanıt olma yönünden değersizliği açıklandıktan sonra söz konusu belgelerin mahkemeye sunulmasının sağlanması ve ona göre işlem yapılması için yerel mahkeme kararı bozulmuş ve bozma kararına uyulmuştur.
Bir davada, mahkemenin ya da tarafların yaptıkları usul işlemleri ile taraflardan biri yararına (ötekinin zararına) uyulması zorunlu haklar oluşabilir. Buna, usule ilişkin kazanılmış hak (usuli müktesep hak) denilir. HUMK.'da usule ait kazanılmış hak konusunda bir açıklık olmamakla birlikte bozma kararına uyulmasıyla bu türden bir hakkın doğduğu 9.5.1960 gün ve 21/9 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararıyla kabul edilmiş ve hukukun temellerinden biri durumuna gelmiştir. Şu bakımdan ki, yargılama usulü, hakkı bulmayı ve istikrarı sağlamayı amaç edinir. Öyleyse maddi yanılgıya dayanan ya da görev konusuyla hak düşümü süresi gözetilmeksizin oluşturulan bozma kararlarına uyulması gibi çok istisnai olaylar dışında onlara yeniden dönülmesi olanakları dış tutulacak olursa bozmaya uyulduktan sonra gereklerinin uygulanması kamu düzeni kapsamında sayılır. Başka türlü davranılmasına belirtilen düzen engel olur.
Somut olayda belge asıllarının istenmesi ve ona göre oluşacak duruma göre yapılacak işlemler, bozma kararında açıklıkla anlatılmıştır. Artık, bozmaya uyulduktan sonra belirtilenlerin yerine getirilmesi kaçınılmaz olmuştur. Yerel Mahkemece anılan kural gözetilmeksizin bozmadan öncekine benzer bir işlemle sonuca ulaşılması, kararın yeniden bozulmasını gerektirir... )gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yapılan yargılama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmiştir. Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:
Karar: Tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dosyadaki tutanak ve kanıtlara, bozma kararında açıklanan gerektirici nedenlere göre, Hukuk Genel Kurulu'nca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyulmak gerekirken, önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırıdır.Bu nedenle direnme kararı bozulmalıdır.
Sonuç: Davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile,direnme kararının Özel Daire bozma kararında gösterilen nedenlerden dolayı H.U.M.K.nun 429.maddesi gereğince BOZULMASINA, istek halinde temyiz peşin harcının geri verilmesine, 17.04.2002 gününde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy