(506 S. K. m. 85, 111)
Dava: Taraflar arasındaki "tespit" davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Sakarya İş Mahkemesince davanın kabulüne dair verilen 19.11.2002 gün ve 2002/197 E- 263 K.sayılı kararın incelenmesi davalı vekili tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 10.Hukuk Dairesinin 23.01.2003 gün ve 2002/9864-2003/192 sayılı ilamı ile; ( ...Zorunlu SSK. sigortalısı olarak önceden Kurumca tescil edildiği anlaşılan ve 01.02.1997 tarihinden geçerli olmak üzere isteğe bağlı SSK sigortalılığı Kurum tarafından kabul edilen davacı zorunlu SSK sigortalısı olarak çalıştığı 05.10.1997-15.12.1997 ve 10.12.199931.12.1999 tarihleri arasındaki dönem dışında kalan 01.02.1997-30.06.2001 tarihleri arasındaki primi ödenmiş isteğe bağlı SSK sigortalılığının geçerli olduğunun tespitine karar verilmesini istemiş; mahkemece; isteğe bağlı SSK sigortalılığının devamı sırasında 59+21=80 günlük zorunlu sigortalılığı bulunan davacının 30.06.2001 tarihine kadarki primlerini ödeyerek isteğe bağlı sigortalı olma yönündeki iradesini ortaya koyduğu gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.
Davacının Sakarya Sigorta Müdürlüğünce isteğe bağlı sigortalılığının kabul edildiği 01.02.1997 tarihinden sonra Sakarya Sigorta Müdürlüğü bölgesindeki 11011714 sayılı işyerinde 05.10.1997 - 15.12.1997 tarihleri arasında 59 gün İstanbul Sigorta Müdürlüğü bölgesindeki 21051477 sayılı işyerinde 10.12.1999-31.12.1999 tarihleri arasında 21 gün zorunlu SSK sigortalısı olarak çalıştıktan sonra 506 sayılı Kanunun 111. maddesi kapsamında yeniden isteğe bağlı sigortalı olmak yönünde Kuruma yazılı başvurusunun bulunmadığı zorunlu SSK sigortalılığının sona ermesinden sonra 01.02.1997-31.05.2001 tarihleri arasındaki primlerin; 30.07.2001 ile 26.12.2001 tarihleri arasındaki muhtelif tarihlerde gecikme faiziyle birlikte Kuruma ödendiği özlük dosyasının incelenmesinden açıkça anlaşıldığından isteğe bağlı sigortalılığı sona erdiren zorunlu sigortalılığın başladığı 05.10.1997 tarihine kadarki ve isteğe bağlı sigortalılık için 30.07.2001 tarihinde yeniden prim ödemesinde bulunduğu ve 506 sayılı Kanunun 85/B-b maddesinde "isteğe bağlı sigorta primlerinin ait olduğu ayı takip eden ayın sonuna kadar Kuruma ödenmesi gerekir" hükmünün öngörüldüğü de dikkate alınarak 01.06.2001 tarihinden sonraki isteğe bağlı SSK sigortalılığının geçerliliğinin ilk zorunlu sigortalılığın sona erdiği 15.12.1997-31.05.2001 tarihleri arasındaki isteğe bağlı sigorta/ılığının iptaline dair Kurum işleminin yerinde olduğunun tespitine karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirme sonucu yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir... ) gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle yeniden yapılan yargılama sonunda mahkemece önceki kararda direnilmiştir.
Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:
Karar: Dava nitelikçe 05.10.1997 - 15.12.19971 10.12.1999 - 31.12.1999 tarihleri arasındaki zorunlu sigortalılık dışında kalan 16.12.1997 - 09.12.1999 ve 01.01.2000 - 30.06.2001 tarihleri arasında primi ödenmiş Sosyal Sigortalar Kurumuna tabi isteğe bağlı sigortalılığın geçerli olduğunun tespiti istemine ilişkindir.
Mahkemenin davanın kabulüne dair verdiği karar, özel daire tarafından bozulmuş Mahkemece önceki kararda direnilmiştir.
Bilindiği gibi isteğe bağlı sigortalılık tamamen sigortalının talebine ve iradesine tabi bir sigortalılık biçimi olup, zorunlu sigortalılıktan farklıdır.
Davanın yasal dayanağını oluşturan 506 Sayılı Yasanın 85.maddesi hükmüne göre; malullük,yaşlılık ve ölüm sigortalarına isteğe bağlı olarak devam edebilmenin öncelikli koşulları; isteğe bağlı sigortalı olmak için Kuruma yazılı başvuruda bulunmak ve herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna tabi olarak çalışmamaktadır.
Somut olayda; 01.02.1997 tarihinden geçerli olmak üzere isteğe bağlı sigortalı olarak tescil edildikten sonra 05.10.1997 - 15.12.1997, 10.12.1999 - 31.12.1999 tarihleri arasında Sosyal Sigortalar Kurumuna tabi zorunlu sigortalı olarak çalışan davacı; zorunlu sigortalı çalışmasının sona erdiği tarihten ( 15.12.1997 ) itibaren yasanın öngördüğü şekilde "yeniden isteğe bağlı sigortalı olmak için yazılı başvuruda bulunmadığı gibi, isteğe bağlı sigortalı olduğu 01.02.1997 tarihinden itibaren 30.07.2001 tarihine kadar prim ödemesinde de bulunmamıştır.
Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık da; zorunlu sigortalılık sona erdikten sonra, yeniden isteğe bağlı sigortalılık dilekçesi verilmeksizin ve aradan makul süreyi aşacak uzunlukta bir sürenin geçmesinden sonra Kurumun 02.04.2001 tarihli 16-242 Ek sayılı Genelgesine dayanılarak yapılan ödemelerin geriye dönük isteğe bağlı sigortalılık primi olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği noktasında toplanmaktadır.
Bu yönde; davacının Sosyal Sigortalar Kurumuna tabi zorunlu sigortalı olarak çalışmaya başladığı tarihte isteğe bağlı sigortalılık koşullarını yitirdiği ortadadır. Davacı zorunlu sigortalı çalışmasının sona erdiği tarihten itibaren Yasanın öngördüğü biçimde .yeniden isteğe bağlı sigortalı olmak için yazılı başvuruda bulunmadığı gibi isteğe bağlı sigortalılığa devam etmek iradesini ortaya koyacak biçimde düzenli prim ödemesi de yapmamıştır.
Diğer taraftan, 506 Sayılı Yasanın Ek 42. maddesi hükmü ile genel hayatı etkileyen afetler nedeniyle afet bölgesindeki il ve ilçelerde doğrudan veya dolaylı olarak zarar gören işverenlerle sigortalı ve hak sahiplerine ilişkin olarak primlerin ertelenmesi ve sürelerin uzatılması konusunda Kurum Yönetim Kuruluna verilen yetkiye dayanılarak yürürlüğe konulan 02.04.2001 tarihli 16-242 EK sayılı Genelgede; 17.08.1999 ile 12.11.1999 tarihlerinde meydana gelen depremlerde doğrudan veya dolaylı olarak zarar gören ve 506 Sayılı Yasanın 85. maddesi kapsamında geçerli bir isteğe bağlı sigortalılığı bulunmakla birlikte Kuruma prim borcu olanlara belli koşullarla ödeme kolaylığı getirilmiş olup, davacının isteğe bağlı sigortalılığının yasal olarak sona erdiği ve sigortalılık koşullarını taşımadığı 05.10.1997 tarihinden sonraki dönem için 16-242 Ek sayılı Genelgeden yararlanması mümkün değildir. Kaldı ki, Kurumun geriye yönelik biçimde primleri tahsil etmesi; davacının isteğe bağlı sigortalı olduğuna ilişkin yanıltıcı beyanı sonucu olup, bu olgu; sigortalı olmadığı süreler yönünden davacı yararına kazanılmış hak yaratmayacağı gibi davacının Medeni Kanunun 2. maddesinde ifadesini bulan dürüstlük kurallarından yararlanamayacağı da açıktır.
O halde, açıklanan bu nedenlerle Mahkemece 01.06.2001 - 30.06.2001 tarihleri arasındaki isteğe bağlı sigortalılığın geçerliliğinin tespitine, 15.12.1997 - 31.05.2001 tarihleri arasındaki isteğe bağlı sigortalılığın tespiti isteminin reddine karar verilmesi gerekirken önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırıdır. Bu nedenle direnme kararı bozulmalıdır.
Sonuç: Davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile, direnme kararının Özel Daire bozma kararında ve yukarıda gösterilen nedenlerden dolayı HUMK.nun 429.maddesi gereğince BOZULMASINA, 08.10.2003 gününde oyçokluğu ile karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy