(1163 S. K. m. 17)
Dava: Taraflar arasındaki "itirazın iptali" davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Balıkesir Asliye 2. Hukuk Mahkemesi'nce davanın kabulüne dair verilen 20.02.2002 gün ve 2001/948 E. - 2002/92 K. sayılı kararın incelenmesi davalı vekili tarafından istenilmesi üzerine,
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 23.09.2002 gün ve 2002/3864-8048 sayılı ilamı ile;
(...Davacı, davalı kooperatifin üyeliğinden ayrıldığını, ödediği aidatları talep etmesine rağmen ödenmediğini, yapılan icra takibine haksız olarak itiraz edildiğini ileri sürerek, itirazın iptaline ve İcra İnkar tazminatına hükmedilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili, davacının kooperatifi zarara uğratmış olduğunu, aidatlarını düzenli ödemediğini, kooperatifin ödeme güçlüğü içinde olduğunu, faiz de istenemeyeceğini savunarak davanın reddini istemiştir.
Mahkemece, iddia, savunma ve dosyadaki belgelere göre, davacının istemi kadar aidat yatırmış olduğunun kooperatif defterleri ile anlaşılmış olduğu, paranın ödenmesinin başka bir üyenin alınması şartına bağlanamayacağı gerekçesiyle, davanın kabulü ile itirazın iptaline, İcra inkar tazminatının davalıdan tahsiline karar verilmiştir.
Kararı, davalı vekili temyiz etmiştir.
Dava, davacı tarafından kooperatife ödenen aidatların istirdadına ilişkin yapılan İcra takibine itirazın iptali isteminden ibarettir.
Davacının davalı kooperatifteki ortaklığı, çıkma isteğinin kabul edildiği 01.10.2000 tarihinde sona ermiştir. 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 17/1. maddesinde kooperatiften çıkan veya çıkarılan ortakların hesaplaşma süresi ve yükümlülükleri düzenlenmiş olup, buna göre ayrılan ortak, ödemiş olduğu aidatın tamamını değil, ancak yıl sonu bilançosuna göre payına düşen miktarı alabilir. Somut olayda, davacı, kooperatife yatırdığı paralarının iadesini, ancak ortaklıktan çıkarıldığı 2000 yılı bilançosuna göre ve aynı kanunun 17/2. maddesi uyarınca kooperatif genel kurulunun iade ve ödemelerin geciktirilmesi hakkında kararı yoksa, isteme hakkına haiz olur. O halde mahkemece davalı kooperatifin ana sözleşmesi celbedilip incelenmek suretiyle davacının alması gereken miktar ve muacceliyet tarihinin belirlenerek, sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken yazılı olduğu şekilde eksik incelemeye dayalı olarak karar verilmesi doğru görülmemiştir...) gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yapılan yargılama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmiştir.
Temyiz Eden: Davalı vekili
Hukuk Genel Kurulu Kararı
Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:
Karar: Dava, itirazın iptali istemine ilişkindir.
Davacı (alacaklı), davalı (borçlu) kooperatife üyeliği süresince ödemiş olduğu toplam 1.055.000.000.- TL aidatın, üyelikten ayrıldığı için iadesini istediğini, buna rağmen ödeme yapılmayınca İcra takibi yoluna gittiğini, ancak davalının haksız olarak takibe itiraz ettiğini ileri sürerek itirazın iptalini, % 40'dan aşağı olmamak üzere İcra inkar tazminatına hükmedilmesini talep etmiştir.
Davalı vekili, davacının kooperatifin kurucularından olup uzun süre yönetim kurulu üyeliği ve başkanlık yaptığını ancak yükümlülüklerini yerine getirmediğinden kooperatifin zor duruma düştüğünü, davacının 1.055.000.000.- TL aidat yatırdığını ancak genel kurul kararına göre bir üye alındığı taktirde ödeme yapılabileceğini, çıkan üyeye ödeme yapılabilmesi için kooperatifin mal varlığının tehlikeye düşmemesi gerektiğini savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
Mahkemenin, "iddia, savunma ve dosyadaki belgelere göre, davacının istemi kadar aidat yatırmış olduğunun üye aidatı tahsilat defterinden anlaşılmış olduğu, paranın ödenmesinin başka bir üye alınması şartına bağlanamayacağı" gerekçesiyle davanın kabulüne dair verdiği karar Özel Dairece yukarıda yazılı gerekçesiyle bozulmuş, mahkeme kararında direnmiştir.
Kooperatiften çıkan ve çıkarılan ortakların hesaplaşma süresi ve yükümlülükleri; 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 17. maddesinde düzenlenmiştir. Adı geçen yasa maddesinde, "Kooperatiften çıkan veya çıkarılan ortakların kendilerinin yahut mirasçılarının kooperatif varlığı üzerinde hakları olup olmadığı ve bu hakların nelerden ibaret bulunduğu ana sözleşmede gösterilir. Bu haklar yedek akçeler hariç olmak üzere ortağın ayrıldığı yıl bilançosuna göre hesaplanır.
Kooperatifin mevcudiyetini tehlikeye düşürecek nitelikteki iade ve ödemeler, ana sözleşmede daha kısa bir süre tespit edilmiş olsa bile genel kurulca üç yılı aşmamak üzere geciktirilebilir. Bu durumda kooperatifin muhik bir tazminat isteme hakkı saklıdır" denilmektedir.
Madde metninden de anlaşılacağı üzere kooperatiften çıkan veya çıkarılan ortakların kooperatif ile hesaplaşma şekli kooperatif ana sözleşmesinde belirlenebilir. Ayrıca devir dışında bir nedenle kooperatif ortaklığı sona erenlerin sermaye ve diğer alacakları, o yılın bilançosuna göre hesaplanarak ödenir. Yani üyelikten ayrılan ortak, ödemiş olduğu aidatın tamamını değil, ancak yıl sonu bilançosuna göre, payına düşen miktarı alabilir. Kooperatifin varlığını tehlikeye düşürecek nitelikteki iade ve ödemeler ana sözleşmede daha kısa bir süre tespit edilmiş olsa bile genel kurulca üç yılı aşmamak üzere geciktirilebilir.
Somut olayda ise kooperatife ait ana sözleşme ve kooperatife ait defterler celp edilmemiş, bilanço ve kayıtlar üzerinde bilirkişi incelemesi yapılmamıştır.
Oysa öncelikle davalı kooperatif ana sözleşmesi ve bilançosu celp edilmeli ve gerektiğinde uzman bilirkişi aracılığı ile inceleme yaptırılarak ana sözleşmenin ilgili hükümleri ile Kooperatifler Kanunu'nun 17. maddesi birlikte değerlendirilerek varsa yapılacak ödeme miktarı belirlenmelidir.
O halde, Hukuk Genel Kurulu'nca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyulmak gerekirken, eksik inceleme ile verilen önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırıdır. Bu nedenle direnme karan bozulmalıdır.
Sonuç: Davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile, direnme kararının Özel Daire bozma kararında ve yukarıda gösterilen nedenlerden dolayı H.U.M.K'nun 429. maddesi gereğince BOZULMASINA, istek halinde temyiz peşin harcının geri verilmesine, 11.02.2004 gününde oybirliği karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy