(2004 S. K. m.72/VII) (818 S. K. m. 110)
Taraflar arasındaki "istirdat" davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Hayrabolu Asliye Hukuk Mahkemesince davanın kabulüne dair verilen 20.11.2002 gün ve 2002/21-341 sayılı kararın incelenmesi davalı vekili tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin 20.05.2003 gün ve 2003/2936-5196 sayılı ilamı ile;(...Davacı, davalı banka tarafından dava konusu kredi sözleşmesine istinaden Hayrabolu İcra Müdürlüğünün 2001/1005 sayılı dosyası ile yapılan takibe karşı vermiş olduğu 03.12.2001 tarihli itiraz dilekçesinde, kredi borcunun kefili olduğunu ve 1.500.000.000 TL tutar ile yasal faiz ve masrafları kabul edip fazlaya ilişkin kısma itiraz ederek, bu kısım için taksitlendirme talebinde bulunarak, anılan miktarı ödemeyi kabul ve taahhüt etmiştir.
Mahkemece açıklanan bu yön gözetilmeden yazılı olduğu şekilde hüküm kurulması doğru değildir...)gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yapılan yargılama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmiştir.
TEMYİZ EDEN: Davalı/alacaklı vekili
HUKUK GENEL KURULU KARARI
Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:
Dava, İcra ve İflas Kanununun 72/VII maddesine dayalı, istirdat (geri alma) istemine ilişkindir.
Davacı vekili 30.01.2002 tarihli dava dilekçesinde; davalı Banka tarafından, dava dışı Sebahattin Becerik'e kredi kartı verilmesi sırasında 26.6.1997 tarihli sözleşmede kefil olarak müvekkilinin imzasının bulunmasına rağmen kefalet limitinin belirli olmadığını, davalının hesabı kesme mektubunda 1,5 milyar TL'den sorumlu olduğunun belirlendiğini, Banka'nın geçersiz sözleşmeye dayanarak yaptığı 2001/1005 sayılı ilamsız takip sırasında müvekkilinin ödeme emrine itiraz etmekle birlikte, haciz uygulaması sebebiyle takip konusu 4.111.056.000 TL borç, 40 milyon TL harç ve 82 milyon TL avukatlık vekalet ücreti olmak üzere toplam 4.230.000.000 TL ödemek zorunda kaldığını, ödeme miktarı 4.230.000.000 TL'nin ödeme tarihi olan 28.1.2002'den itibaren yasal faiziyle davalıdan alınmasını istemiştir.
Davalı banka vekili cevabında; davacının 2001/1005 sayılı takibe itiraz etmeyip kesinleştiğini ve borcu ödediğini, kefalet miktarının belirtilmediğinden sözleşmenin geçersizliğini ileri sürmekteyse de davacının müşterek borçlu sıfatıyla sözleşmeyi imzaladığı gibi, üyenin fiilini taahhüt sözleşmesini de imzaladığını, Borçlar Yasası 110. Maddeye girer şekilde imzalanan bu sözleşmeye göre davacının, her ne sebeple olursa olsun, üyenin sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemesinden dolayı Banka'nın uğrayacağı zararı kartın limiti ile bağlı olmaksızın, tüm faizi ve diğer masraflarıyla birlikte tamamen ödemeyi ve Bankanın evrak ve kayıtlarının kesin delil olarak kabul ettiğini, kefaletin geçerliliği için yazılı şekil ve azami meblağın gerekmesine rağmen garanti sözleşmesinde garanti sınırının evvelden belirlenmesine gerek olmadığını, kefaletin oluşmadığında kefalet borçlusunun BK. 110. Maddesi gereği garanti sözleşmesiyle sorumlu tutulabileceğini, garanti sözleşmesine de yükümlülüğün asıl borçtan tamamen bağımsız olduğunu belirterek davanın reddini savunmuştur.
Mahkemece, taraflar arasında düzenlenen banka kredi kartı sözleşmesinin "garanti sözleşmesi" niteliği kabul edilmiş, ancak biçimsel koşulların bulunmadığı gerekçesiyle sözleşme geçersiz kabul edilerek davacı/borçlunun isteğinin kabulü yoluna gidilmiş ve davacı/borçlunun icra dosyasındaki kısmi itiraz dilekçesi içeriği bu nedenle sonuca etkili görülmemiştir. Davalı/alacaklı vekilinin temyizi üzerine Yüksek Özel Daire ise mahkemenin aksine davacı/borçlunun icra dosyasındaki itiraz dilekçesindeki ifadelere değer vererek hükmü yukarıda başlık kısmında açıklanan nedenle bozmuş, mahkemece önceki kararda direnilmiştir. Hükmü davalı vekili temyize getirmiştir.
Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; Davacının, davalı banka tarafından dava konusu kredi sözleşmesine istinaden Hayrabolu İcra Müdürlüğünün 2001/1005 sayılı dosyası ile yapılan takibe karşı vermiş olduğu 03.12.2001 tarihli itiraz dilekçesinde "kredi borcunun kefili olduğunu ve 1.500.000.000 TL tutar ile yasal faiz ve masrafları kabul ederek fazlaya ilişkin kısma itiraz ettiği, kabul ettiği bu kısım için taksitlendirme talebinde bulunarak, anılan miktarı ödemeyi kabul ve taahhüt ettiğini" bildirmesinin varılacak sonuca etkisinin ne olacağı noktasında toplanmaktadır.
Öncelikle, İcra ve İflas Kanununun 72/VII maddesine dayalı, istirdat (geri alma) istemli eldeki davanın hukuki niteliği üzerinde durmak ve eldeki uyuşmazlığı bu nitelik çerçevesinde değerlendirmekte yarar vardır.
Bilindiği üzere; borçlu, kendisine karşı yapılan ilamsız icra takibinde ödeme emrine itiraz etmemiş veya itiraz edip de bu itirazı Mercii Hakimliğince kaldırılmış olması nedeniyle kesinleşen icra takibine karşın, maddi hukuk bakımından borçlu olmadığını iddia edebilir. Bu iddiasını ispata yönelik olarak ta icra takibi devam ederken menfi tespit davası açabileceği gibi, böyle bir davayı açmayıp, cebri icra tehdidi altında ödemek zorunda kaldığı paranın kendisine geri verilmesi (istirdadı) için alacaklıya karşı dava açabilir.
İş bu dava İstirdat (geri alma) davası olup, İcra İflas Kanununda düzenlenmiş olmasına karşın, uyuşmazlığı maddi hukuk bakımından sona erdirme amacına yönelik bir davadır. Normal bir eda davasıdır ve bununla icra takibi sırasında sebepsiz ödendiği iddia edilen paranın geri verilmesi istenir. Zira, icra takibi sırasında ödeme emrine zamanında itiraz edilememesi ya da edilip de itirazının kaldırılması üzerine ödeme emrinde yazılı olan miktarın ödenmesiyle taraflar arasındaki uyuşmazlık sadece icra hukuku yönünden sonuçlanır; maddi hukuk yönünden ise uyuşmazlık kesin olarak sona ermiş olmaz. Şu durumda maddi hukuk yönünden bir eda davası niteliğindeki bu davanın konusu, öncelikle ödeme emrindeki alacağın aslında var olmadığı ya da hukuken borçluyu ilzam eder nitelikte bulunmadığı hususlarının ispatı ile ilgilidir. Böyle olunca borçlu, alacaklıya karşı hiçbir surette borçlanmadığını, borçlanmış olsa bile bunun butlan sebeplerinden birisi ile sakatlandığını veya borcun ödendiğini ve sonuçta hukuken ödemek zorunda olmadığı bir parayı ödemiş olduğunu ileri sürebilecektir.
İstirdat (geri alma) davasının birisi maddi hukuka diğeri takip hukukuna ilişkin olmak üzere iki şartı olup, bunun yanında davanın açılması için bir yıllık hak düşürücü süre de öngörülmüştür. Bu davanın takip hukukuna ilişkin ilk şartı, geri verilmesi istenen paranın icra takibi sırasında ödenmiş olması, ikincisi borcun cebri icra tehdidi altında ödenmiş olmasıdır. Maddi hukuka ilişkin şartı ise, borçlunun borçlu olmadığı bir parayı ödemiş olmasıdır.
Somut olayda ise; davalı/alacaklı banka, kredi tutarının 1.500.000.000 TL olduğu kat ihtarı ve davacı/kefilin itiraz dilekçesinde de açıkça belirtilen 26.6.1997 tarihli kredi kartı sözleşmesinin kefili sıfatıyla davacı/kefil aleyhine 4.575.000. 000 TL'nin tahsili için ilamsız takip yapmıştır. Ödeme emri kendisine tebliğ edilen kefil/davacı süresi içinde verdiği itiraz dilekçesinde aynen; "Borçlunun kefiliyiz. Alacaklı ile 26.06.1997 tarihinde kredi kartı sözleşmesi imzalandı. 1.500.000.000 TL tutarındaki bu sözleşmenin düzenleme tarihinden bugüne kadar bizlere hesap ekstresi hiç tebliğ edilmemiştir. 13.09.2001 tarihinde kat edilinceye kadar tebligat yapılmamıştır. Aylık dönemler halinde hesap özeti tebliğ edilmediğinden Borçlar Kanunu amir hükümlerince kredi sözleşmesinde yazılı 1.500.000.000 TL tutarının icraya intikal ettiği hesaplanan tutarın üzerindeki kısmına itiraz ediyoruz. İcraya verildiği günkü 1.500.000.000 TL tutarı ile yasal faiz ve icra masrafları için mal beyanında bulunuyoruz. Mal beyanımızın kabulü ile borca karşı dediklerimiz ile taksit talebimizin karşı tarafa iletilmesini istiyoruz. Hesaplamaların yeniden yapılarak hesap mutabakatı sağlandığında alacaklının kabulüne bağlı olarak aramızdaki belirleyeceğimiz taksit sayısına bölerek ödemeyi kabul ve taahhüt ediyoruz. Ekonomik kriz döneminde ödeme güçlüğü içindeyiz. Kefiller olarak Bağ-kur emeklisiyiz. Bağ-Kur maaşımızdan ödemek üzere 10 taksitte ödemeye teklif ediyoruz." İfadelerine yer vererek borcu kısmen kabul edip, kalan kısmına ise itiraz etmiştir. Banka'nın İcra Müdürlüğüne muhatap 28.1.2002 tarihli yazısıyla borcun tamamen ödendiğinden dosyanın terkinini talep etmesi üzerine ,takip aynı tarihte infazen sona ermiş, davacı/kefil ödeme talebinden itibaren süresi içinde eldeki davayı açmıştır.
İstirdat (geri alma) davasına davacı/borçlunun ödediği tüm miktar konu edilmiş ve mahkemece de kredi sözleşmesinde kredi miktarının belirsiz olup, kefilin/borçlunun kefil olmadığı, garanti sözleşmesinin de yasal unsurları taşımadığından geçersiz olduğunun kabulü ile davacının limiti belli olamayan bir kredi kullanımı için kredi kullandıran lehine taahhüde girmesinin olanaksızlığı vurgulanarak, davacının haciz tehdidi altında ödediği borç ve ferilerini davalı alacaklıdan almasının hukukun gereği olduğu gerekçesiyle dava tümüyle kabul edilmiştir. Oysa, yukarıda da açıklandığı üzere istirdat (geri alma) davasının takip hukukuna ilişkin şartları ile maddi hukuka ilişkin şartlarının bir arada bulunması gerekir. Davacı/borçlu icra müdürlüğüne verdiği kısmi itiraz dilekçesinde borcun 1.500.000.000 TL tutarı ile yasal faiz ve icra masrafları için herhangi bir itirazda bulunmamış, bu kısmı açıkça kabul etmiş, kalan kısmına itiraz etmiştir. Bu durum göstermektedir ki, davacının 1.500.000.000 TL tutar ve bunun yasal faizi ile icra masrafları yönünden açık kabulü vardır ve bu miktar için rızai bir ödeme söz konusu olduğundan icra tehdidi altında yapılan bir ödemeden söz edilemez. Bunun yanında davanın maddi hukuka ilişkin şartı da gerçekleşmemiş olup, davacı/borçlu, ödediği paranın borçlusu olmadığını değil bilakis kefili olduğunu açıkça belirterek ödemede bulunmuştur.
Açıklanan durum karşısında borçlu olunduğu açıkça kabul edilerek rızaen ödenen miktar yönünden istirdat (geri alma) isteminin kabulüne hukuken olanak bulunmamaktadır.
Mahkemece, aynı hususa işaret eden Özel daire kararına uymak gerekirken, davanın tümüyle kabul edilmiş olması ve bu kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırı olup ,bozulması gerekmiştir.
Sonuç: Davalı/alacaklı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile, direnme kararının Özel Daire bozma kararında ve yukarıda gösterilen nedenlerden dolayı HUMK.nun 429. Maddesi gereğince BOZULMASINA, istek halinde temyiz peşin harcının geri verilmesine, 3.3.2004 gününde oybirliği ile karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy