(5502 S. K. m. 1) (818 S. K. m. 116) (1479 S. K. m. Ek. 11) (506 S. K. m. 36)
Dava: Taraflar arasındaki menfi tespit - iptal davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; İzmir 3. İş Mahkemesi'nce davanın kabulüne dair verilen 20.06.2005 gün ve 2004/818-509 sayılı kararın incelenmesi davalı vekili tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 21. Hukuk Dairesi'nin 10.11.2005 gün ve 2005/7903-11008 sayılı ilamı ile;
(... 1- Dosyadaki yazılara, toplanan delillere, hükmün dayandığı gerektirici sebeplere göre davalı vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazlarının reddine,
2- Dava, davacının SSK'dan emekli aylığı alması nedeniyle, eşinden dolayı davalı kurumun sağlık yardımlarından yararlanamayacağından bahisle, yapılan sağlık harcamalarının iadesi işleminin iptali ile davalı kuruma 7.773.439.000.-TL borçlu bulunulmadığının tespiti istemine ilişkindir. Mahkemece davanın kabulüne karar verilmiştir.
Davanın yasal dayanağı olan 05.11.1985 yürürlük tarihli 3235 Sayılı Kanunun 1. madde ile değişik 1479 Sayılı Kanunun Ek 11. maddesi uyarınca, diğer sosyal güvenlik kanunlarına göre sağlık yardımlarından faydalananlar Bağ-Kur sağlık yardımından yararlanamaz hükmü getirilmiş, ardından 04.10.2000 yürürlük tarihli 619 Sayılı Kanunun 28. maddesi ile bu hüküm yürürlükten kaldırılmıştır. Halen mevzuatımızda somut olaya ilişkin olarak sınırlama getiren bir hüküm mevcut değildir.
Yukarıda görüldüğü, üzere 05.11.1985 ile 04.10.2000 tarihleri arasında başka sosyal güvenlik kuruluşlarının sağlık yardımlarından yararlanan kişiler, Bağ-Kur'un sağlık yardımlarından yararlanamayacaktır. Bu nedenle davacıya, SSK'ca aylık bağlanma tarihi olan 01.09.1994 ile 3235 Sayılı Kanunun 1. maddesi ile değişik 1479 Sayılı Kanun'un Ek 11. maddesinin yürürlükten kalktığı tarih olan 04.10.2000 tarihi arasında, davacının, davalı kurumun sağlık yardımından yararlanması mümkün değildir.
Yapılacak iş 01.09.1994 ile 04.10.2000 tarihleri arasında davalı kurumca yapılan sağlık harcamaları tutarı hiç kuşkuya yer bırakılmaksızın belirlenmek suretiyle, bu kısım yönünden davanın reddine karar vermek gerekir.
Yukarıda belirtilen maddi ve hukuki olgular dikkate alınmaksızın mahkemece yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir ...) gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yapılan yargılama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmiştir.
Hukuk Genel Kurulu'nca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:
Karar: 1479 Sayılı Kanunun, sağlık sigortasının kapsamını belirleyen Ek 11. maddesi uyarınca, Bağ-Kur sigortalısı eşinden dolayı ölüm aylığı almakta olanlar Bağ-Kur sağlık sigortası yardımlarından, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun Gelir ve aylık almakta olanlar ile aile bireylerine sağlık yardımı yapılması nı düzenleyen 36. maddesi uyarınca da, 506 Sayılı Kanuna göre yaşlılık aylığı almakta olanlar maddede tanımlanan sağlık yardımlarından yararlanabilmektedirler.
1479 Sayılı Kanunun Ek 11. maddesinde yer alan, 3235 Sayılı Kanunun 1. madde ile getirilen Ancak, diğer sosyal güvenlik kanunlarına ve özel kanunlara göre sağlık yardımlarından faydalananlar yararlanamazlar şeklindeki düzenleme, 24.08.2000 tarih ve 619 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 28. maddesiyle kaldırılmış, 24.07.2003 tarihli, 4956 Sayılı Yasanın 37. maddesiyle yapılan düzenlemede ise bu yönde engelleyici bir hükme yer verilmemiştir.
1479 sayılı Bağ-Kur Kanunu kapsamında sigortalı olan eşinin ölümü üzerine 12.09.1996 tarihinden itibaren ölüm aylığına hak kazanan ve buna dayalı olarak Bağ-Kur sağlık sigortası yardımlarından eşi nedeniyle yararlanan davacının, zorunlu ve isteğe bağlı prim ödemeleri karşılığı 01.09.1994 tarihinden itibaren 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu uyarınca yaşlılık aylığına hak kazandığı konularında uyuşmazlık bulunmamaktadır.
Davacının, 1479 sayılı Bağ-Kur Kanunu'nun Ek 11. maddesine getirilen kısıtlayıcı düzenlemenin yürürlükte bulunduğu 1994-2000 yılları arasında Bağ-Kur sağlık yardımlarından yararlanamayacağı, bu devrede yapılan sağlık harcamalarının Bağ-Kur yönünden kurum alacağı niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır.
Davacının, anılan dönemde Sosyal Sigortalar Kurumu'ndan sağlık yardımlarına hak kazandığı dikkate alındığında ise, Sosyal Sigortalar Kurumu'nun, kendisinden yaşlılık aylığı almakta olan davacı sigortalıya karşı sağlık giderlerinden aynı oranda sorumlu - borçlu olacağı belirgindir.
Bağ-Kur alacağının temelini oluşturan sağlık yardımları, aynı zamanda Sosyal Sigortalar Kurumu'nun yükümlülüğü olarak karşımıza çıkmaktadır.
Hatalı sosyal güvenlik kurumdan alınan sağlık yardımları nedeniyle oluşan kurum zararının, davacı sigortalıdan mı, yoksa sağlık yardımını yapması gereken diğer sosyal güvenlik kurumundan mı tahsilinin gerekeceği yönünde yüksek daire ile yerel mahkeme arasında çıkan uyuşmazlığın, sosyal güvenlik reformu kapsamında 20.5.2006 tarihinde yürürlüğe giren 5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu açısından ele alınmasında yasal zorunluluk bulunmaktadır.
5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu'nun Geçici 1. maddesi; 4947 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Teşkilatı Kanunu ile kurulan Sosyal Güvenlik Kurumu, 4958 sayılı Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu ile kurulan Sosyal Sigortalar Kurumu,
1479 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu ile kurulan Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu ile 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu ile kurulan Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı'nın; merkez ve taşra teşkilatlarının kadroları ile kadrolarında görev yapan memur ve işçileri, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 4'üncü maddesinin B bendi gereği çalıştırılan personeli mevcut statüleri ile her türlü taşınır ve taşınmazları, tapuda bu kurumlar adına kayıtlı olan taşınmazları ve hizmet binaları, araç, gereç, malzeme, demirbaş ve taşıtları, alacakları, hakları, borçları, iştirakleri, dosyaları, yazılı ve elektronik ortamdaki her türlü kayıtları ve diğer dokümanlar ile birlikte hiçbir işleme gerek kalmaksızın bu kanunun yürürlük tarihi itibarıyla görevleri ile birlikte kuruma devredilmiştir. Devir işlemleri her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır... hükmünü içermektedir.
Anılan düzenleme ile Sosyal Sigortalar Kurumu, Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar (Bağ - Kur) Kurumu ve Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı her türlü alacakları, hakları, borçları ile birlikte, hiçbir işleme gerek kalmaksızın bu kanunun yürürlük tarihi itibarıyla görevleri ile birlikte 5502 Sayılı Kanunla ihdas edilen Sosyal Güvenlik Kurumu'na devredilmiştir.
İlke olarak, hukuken geçerli bir borç ilişkisinin bulunabilmesi için alacaklı ve borçlu olmak üzere iki tarafın varlığı aranmaktadır. Bu ilkenin bir sonucu ise, alacaklısı ve borçlu su aynı olan bir borç ilişkisinin düşünülemeyeceğidir. Aksi düşünce, bir kimsenin kendi alacağının borçlusu olması sonucunu doğuracaktır.
Borçlar Kanunu'nun alacaklı ve borçlu sıfatının birleşmesini düzenleyen 116. maddesi uyarınca Alacaklılık ve borçluluk sıfatlarının bir şahısta içtimaiyle borç sakıt olur".
Alacaklı ve borçlu sıfatının ayın kişide birleşmesine yol açan olay hukuksal işlemden doğabileceği gibi kanundan da doğabilir. Birleşmenin söz konusu olabilmesi için alacak ve borcun aynı mal varlığına dahil olması gerekir. Birleşmenin hukuki sonucu ise, alacak ve borcun kural olarak sona ermesidir. Birleşme yalnız asıl alacağı değil, ona bağlı fer' i hakları da sona erdirmektedir.
Somut uyuşmazlıkta, aynı maddi temelden doğan Bağ-Kur alacağı ile aynı miktarda SSK borcu 5502 Sayılı Kanunun Geçici 1. maddesi uyarınca Sosyal Güvenlik Kurumu'na devredilmekle, davaya konu borç sona ermiştir.
Yukarıda belirtilen maddi ve yasal olgular, mahkeme kararında açıklanan gerektirici nedenler uyarınca usul ve yasaya uygun bulunan direnme kararının onanması gerekir.
Sonuç: Davalı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile direnme kararının yukarıda açıklanan gerekçelerle ONANMASINA, 21.06.2006 gününde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy