(2942 S. K. m. 10, 11) (YHGK 24.12.2008 T. 2008-5-786 E. 2008/762 K.)
Dava: Taraflar arasındaki kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Gebze Asliye 2. Hukuk Mahkemesince davanın kabulüne dair verilen 09.08.2006 gün ve 2005/269 E- 2006/338 K. sayılı kararın incelenmesi davacı vekili tarafından istenilmesi üzerine,
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi'nin 05.07.2007 gün ve 2007/6194- 8950 sayılı ilamı ile;
(...Dava, 4650 sayılı Kanunla değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 10. maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescili istemine ilişkindir.
Mahkemece davanın kabulüne karar verilmiş, hüküm davacı idare vekilince temyiz edilmiştir.
Bilirkişi incelemesi yaptırılmıştır. Taşınmazın arsa niteliğinde kabulü ile emsal karşılaştırması yapılarak değer biçilmesi yöntem itibariyle doğrudur. Ancak;
Kamulaştırma Kanununun 11/1-g bendine göre taşınmaza emsal karşılaştırması yapılarak değer biçilmesi gerekir. Taşınmazın değerinin, kamulaştırma gününden önce satış gören ve özel amacı olmayan emsal satışlara göre hesaplanması gerekir. Oysa hükme esas alınan bilirkişi raporunda somut emsal olarak kabul edilen taşınmaz satışı bankaya yapılan satış olup, özel amaçlı satış olduğundan emsal olarak alınamaz.
Bu nedenle taraflara dava konusu taşınmaza yakın bölgelerden ve yakın zaman içinde satışı yapılan benzer yüzölçümlü satışları bildirmeleri için imkan tanınması, lüzumu halinde resen emsal celbi yoluna gidilmesi ve bu emsalleri göre değer biçilmesi için yeniden oluşturulacak bilirkişi kuruluyla keşif yapılarak sonucuna göre hüküm kurulması gerektiği gözetilmeden, geçersiz rapora göre karar verilmesi,
Doğru görülmemiştir...) gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yapılan yargılama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmiştir.
Temyiz Eden: Davacı vekili
Hukuk Genel Kurulu Kararı
Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:
Karar: Dava, 4650 sayılı Yasa ile değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 10. maddesine dayalı kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın idare adına tescili istemine ilişkindir.
Davacı vekili; müvekkili idare tarafından kamulaştırma kararı alınan Gebze İlçesi Tavşanlı Köyü 1872 sayılı 9656.00 m2 yüzölçümündeki taşınmazın 748.60 m2'lik bölümünün pazarlıkla satın alınacağı resmi taahhütlü yazı ile davalı mal sahibine bildirilmesine rağmen netice alınamadığını ileri sürerek, kamulaştırma bedelinin tespiti ile taşınmazın müvekkili adına tesciline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalılar vekili; dava konusu taşınmazın arsa niteliğinde olduğunu savunarak, rayiç değerinin en az 1.350.000.000 TL/m2 olarak tespiti ile davacıdan tahsiline karar verilmesi gerektiğini cevaben bildirmiştir.
Mahkemenin, arsa niteliğindeki taşınmaza emsal mukayesesi suretiyle değer biçen ve bankaya yapılan taşınmaz satışını somut emsal olarak kabul eden bilirkişi kurulu raporunu esas almak suretiyle davanın kabulüne dair verdiği karar, Özel Dairece yukarıda yazılı gerekçeyle bozulmuş; Yerel Mahkemece işlemin sırf banka tarafından gerçekleştirilmiş olmasının rayici yansıtmayacağı ve özel amaçla işlemin yapıldığının kabule yeterli olmadığı gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.
Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; hükme esas alınan bilirkişi raporunda somut emsal olarak değerlendirilen taşınmaz satışının, bankaya yapılan satış olması karşısında özel amaçlı satış olarak kabul edilip edilemeyeceği; bu bağlamda, bilirkişi raporu geçersiz kabul edilerek yeniden emsal celbi ile başka bilirkişi kuruluyla keşif yapılarak sonucuna göre hüküm kurulmasının gerekip gerekmediği noktasında toplanmaktadır.
4650 sayılı Yasa ile değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun değer tespiti esaslarını düzenleyen 11. maddesinde; taşınmazın cins ve nevinin, yüzölçümünün, kıymetini etkileyebilecek bütün nitelik ve unsurların, her unsurun ayrı ayrı değerinin, vergi beyanının, kamulaştırma tarihindeki resmi makamlarca yapılmış kıymet takdirlerinin ve özellikle arsalarda kamulaştırma gününden önceki özel amacı olmayan emsal satışlara göre satış değerinin ve bedelin tespitinde etkili olacak diğer objektif ölçülerin esas alınarak taşınmaz bedelinin takdiri gerektiği öngörülmüştür.
Bu açık hüküm karşısında, arsa niteliğindeki taşınmaz malın değerinin, dava tarihinden önceki özel amacı olmayan emsal satışlara göre belirlenmesi, eş söyleyişle gerçek bir satış iradesine dayanmayan işlemler ile alıcı ve satıcısının iştigal alanı nedeniyle ticari nitelikteki satış işlemlerinin emsal alınamayacağı kuşkusuzdur.
Muvazaa ile yapılan satışlar böyle olduğu gibi, vergiden kaçınmak için çok az değerde gösterilen satışlarda emsal olarak alınamazlar. Bir bankanın ticari faaliyet göstermek için yaptığı alımlar da emsal olamazlar. Ayrıca benzin istasyonu kurmak için cüz'i bir yerin alınmasına ait satışlar da emsal olamazlar (Zeki Akar, Kamulaştırma ve Kamulaştırmasız El Atma Davaları, Cilt:1, s:341).
Öteden beri aynı ilke, Kanunun taşıdığı anlam ve açıklığa uygun olarak yerleşik Yargıtay içtihatlarında istikrarlı bir şekilde uygulanagelmiş; banka ve emsali kuruluşların ticari amaç ve rekabet saikiyle yaptıkları alımlar gerçek rayici aksettirmediğinden, eş söyleyişle özel amaçlı satış olduğundan emsal olarak kabul edilmemiştir.
Somut olayda; bilirkişi kurulu raporunda emsal olarak alınan 106 parsel numaralı taşınmazın alıcısı Banka olup, bankaların yaptıkları alım-satımlar ticari amaçlı olduğundan, özel amaçlı bu satışın emsal olarak kabul edilemeyeceği açıktır. Dolayısıyla, kamulaştırılan taşınmazın değerini özel amacı olan emsal satışa göre belirleyen bilirkişi kurulu raporu geçersizdir.
Hal böyle olunca; Yerel Mahkemece, aynı yöne işaret eden ve Hukuk Genel Kurulu'nca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyularak, taraflara dava konusu taşınmaza yakın bölgelerden ve yakın zaman içinde satışı yapılan benzer yüzölçümlü satışları bildirmeleri için imkan tanınması, lüzumu halinde resen emsal celbi yoluna gidilmesi ve bu emsallere göre değer biçilmesi için yeniden oluşturulacak bilirkişi kuruluyla keşif yapılarak sonucuna göre hüküm kurulması gerekirken; bankaya yapılan özel amaçlı satış emsal alınmak suretiyle taşınmaza değer biçen geçersiz bilirkişi raporuna göre verilen kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırıdır. Bu nedenle direnme kararı bozulmalıdır.
Sonuç: Davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile, direnme kararının yukarıda ve Özel Daire bozma kararında gösterilen nedenlerden dolayı HUMK. nun 429. maddesi gereğince BOZULMASINA, 18.06.2008 gününde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy