(2004 S. K. m. 72) (YHGK. 06.07.2011 T. 2011/13-435 E. 2011/462 K.)
Dava: Taraflar arasındaki İstirdat davasından dolayı yapılan yargılama sonunda;
Sakarya 2. Asliye Hukuk Mahkemesince davanın kısmen kabulüne dair verilen 13.5.2008 gün ve 63-164 sayılı kararın incelenmesi davacı ve davalı Sesob vekili tarafından istenilmesi üzerine,
Yargıtay 13. Hukuk Dairesi 12.5.2009 gün ve 13816-6443 sayılı ilamı ile;
(... Davacı, davalı Sakarya Esnaf ve Sanatkarlar Odası Birliği (Sesob)'nin kendisine ait 334 adet dükkanı satması için 11.7.2003 tarihli sözleşme ile diğer davalıların murisi K. U.'ı yetkilendirdiğini, bu hususun yerel basın vasıtasıyla da duyurulduğunu, kendisinin de birliğe ait 425 kapı numaralı dükkanı satın almak için K.'le görüşüp 30.000 YTL'nı K.'e ödediğini, ancak davalı Birliğin dükkanların tamamını dava dışı şahsa sattığını, parasının iade edilmediğini ileri sürerek, 30.000 YTL'nin davalılardan tahsilini istemiştir.
K. mirasçıları olan davalılar mirası reddettiklerini, davaya katılmayacaklarını savunmuşlar, diğer davalı Birlik ise, davacı ile K. U. arasında yapıldığı iddia edilen sözleşmenin geçersiz olduğunu, kendilerinin para almadığını, K.'in sadece aracılık yaptığını, kurum kayıtlarına da para intikal etmediğini savunarak davanın reddini dilemiştir.
Mahkemece, davalı Birliğin satış için diğer davalıların murisi K. U.'ı yetkili kıldığı, K.'in aldığı yetki ile alıcılarla sözleşme yaparak para tahsil ettiği davacıya karşı her ikisinin de sorumlu olduğu ancak K. mirasçılarının mirası reddettikleri gerekçesiyle K. mirasçıları hakkındaki davanın mirasın reddi nedeniyle reddine, 30.0000 YTL'nın davalı Birlikten tahsiline karar verilmiş; hüküm davacı ve davalı birlik tarafından temyiz edilmiştir.
1- Davalı Birlik ile K. U. arasında düzenlenen 11.7.2003 tarihli adi yazılı satış vaadi sözleşmesi ile Birliğe ait 334 adet işyerinin bedeli olan yedi trilyon liranın K. tarafından Birliğe ödeneceği kararlaştırılmış olup, 6. maddesinde ise K.'in her ne kadar alıcı olarak görünse de ve sözleşmenin satış vaadi sözleşmesi olsa da, aynı zamanda komisyon anlaşmasını içermekte olduğu, K.'in sözleşme konusu dükkanların 3. şahıslara satışına emlak komisyoncusu olarak aracılık ettiği hükme bağlanmıştır. Davacı 30.000 YTL'nı 31.12.2007 tarihinde K. U.'a ödediğine dair K. tarafından imzalandığını iddia ettiği teslim ve tesellüm makbuzu sunmuş ise de, bu paranın davalı Birlik kasasına veya kayıtlarına girdiğini ispat edememiştir. Mahkemenin gerekçesine esas aldığı, Birliğin 17.2.2005 tarihli yönetim kurulu kararı ile, davalı Birlikçe Emniyet Müdürlüğüne yazılan 13.1.2005 tarihli yazı, K. U.'ın davalı Birliğin yetkili temsilcisi veya vekili olduğunu gösterir nitelikte değildir. Mahkemece K. U.'ın davalı Birliğin yetkili temsilcisi veya vekili olduğu ve davacı tarafından K.'e ödendiği iddia edilen bedelin Birlik kayıtlarına intikal ettiğinin ispatlanamadığı gözetilerek Birlik hakkındaki davanın reddine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde kabulüne karar verilmiş olması usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirir.
2- Yukarıda açıklanan bozma nedenine göre davacının temyiz itirazlarının incelenmesine gerek görülmemiştir.
Gerekçesi ile yukarıda (1) numaralı bentte açıklanan nedenlerle temyiz olunan kararın davalı birlik yararına bozulmasına, (2) numaralı bent uyarınca davacının temyiz itirazlarının incelenmesine yer olmadığına karar verilerek, dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yapılan yargılama sonunda; mahkemece önceki kararda direnilmiştir.
Hukuk Genel Kurulu'nca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:
YARGITAY HUKUK GENEL KURULU KARARI:
Dava, geçersiz satış sözleşmesi nedeniyle verilen satış bedelinin istirdadı istemine ilişkindir.
Davacı vekili, davalı Sesob tarafından diğer davalıların miras bırakanı K. U. aracı kılınmak suretiyle çekişmeli taşınmazların taraflarına satışına ilişkin protokoller yapıldığını ve bedellerinin taraflarınca ödenmesine rağmen, taşınmazların davalı Sesob tarafından dava dışı Temiz-İş Otomotiv Sanayi ve Tic. A.Ş.ye satıldığını, ancak ödedikleri satış bedellerinin iade edilmediğini ileri sürerek; satış bedellerinin faiziyle birlikte ödenmesini istemiştir.
Mahkemece, dava konusu dükkanların satışına ilişkin sözleşmenin resmi biçimde düzenlenmediğinden geçersiz olduğu, geçersiz sözleşmelerde tarafların aldıklarını sebepsiz iktisap kurallarına göre iade ile yükümlü oldukları, hukuken geçersiz sözleşmelerin haksız iktisap kurallarına göre tasfiye edileceği, vekil ile işlem yapan 3.kişi iyi niyetliyse vekilin yaptığı sözleşmenin vekil edeni bağlayacağı, K. U.'ın yasal olarak maliki olmadığı dükkanları davacıya satarak satış bedelini tahsil ettiği için satış bedelini davacıya iade etmek zorunda olduğu, davalı SESOB'un ise tapu ile maliki olduğu dükkanları davacıya doğrudan doğruya satmak yerine davacıyı, K. U.'a yönlendirmek suretiyle K.'in vekil olduğu izlenimi uyandırdığından, vekili ile işlem yapan davacının iyi niyetli olması nedeniyle vekilin yaptığı işlemden sorumlu olduğu, bu itibarla davacının zararından, K. U. ile birlikte davalı SESOB'un sorumlu bulunduğu, K. U. tarafından tahsil edilen dükkan bedellerinin davalı SESOB'a ödenmiş olup olmamasının aralarındaki vekalet sözleşmesinden kaynaklanan bir sorun olduğu; ancak davalılar K. U. mirasçılarının mirası reddetmiş olmaları gerekçesi ile anılan davalılar yönünden davanın reddine; davalı Sesob yönünden ise davanın kabulüne karar verilmiştir. Verilen karar Özel Dairece yukarda açıklanan gerekçelerle bozulmuştur.
Dosya içeriğine göre, çekişme konusu taşınmazın Adapazarı Büyükşehir Belediyesi mülkiyetinde iken, davalı SESOB'a 15.9.2000 tarihinde, davalı Sesob tarafından da dava dışı Temiz-İş Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş'ye 27.12.2005 tarihinde satıldığı, anılan şirketçe de F. B.'a 26.7.2006 tarihinde satıldığı anlaşılmaktadır.
Davacı vekili eldeki davasında, çekişmeli taşınmazların davalı SESOB'un yönlendirmesi ile temsilcisi olarak hareket eden K. ile düzenlenen alım satım protokolleri ile bedelleri ödenmek suretiyle taraflarınca satın alındığını ileri sürdüğüne göre, uyuşmazlığın çözümünde öncelikle davalı Sesob ile K. U. arasında ne tür bir hukuki ilişkinin var olduğunun ortaya konulması gereklidir.
Öncelikle, davacı ile K. U. arasında imzalanan çekişmeli taşınmazların satışına ilişkin tarihsiz sözleşmeler haricen düzenlendiği ve resmi şekilde yapılmadığı için geçersizdir. Bu nedenle satışı gerçekleştiren K. U. aldığını iade etmekle yükümlüdür.
Bundan sonra; taşınmazların o dönemde maliki olan davalı SESOB'un sorumluluğunun bulunup bulunmadığının belirlenmesi için de, davalı Sesob ile K. U. arasında düzenlenen 11.7.2003 günlü adiyen düzenlenen sözleşmenin irdelenmesi gerekmektedir.
Davalı Sesob ile K. U. arasında düzenlenen 11.7.2003 günlü anılan Sözleşmenin 5. maddesinde, K. U. tarafından ekli listede verilen 334 adet dükkanın bedeli tamamen yatırıldıktan sonra ve hiçbir borcu kalmadıktan sonra tapuları derhal ve ödeme gününü müteakip (7) gün içinde verilecektir. Tapuların zamanında verilmemesi halinde Sesob alıcıya uğranılan zarar haricinde tapuları talep edildiği halde verilmeyen dükkanlardan bedeli kadar tazminat ödeyecektir. Ancak şahsından kaynaklanmayan ve olağanüstü şartların oluşması durumunda satıcı tapuların teslimdeki gecikmeden dolayı sorumlu tutulamaz. Ancak Adapazarı Belediyesi dükkanlar üzerindeki ipoteği kaldırmadığı takdirde Sesob sorumlu tutulmayacaktır. hükmü öngörülmüş; 6. maddesinde ise; K. U.'ın her ne kadar alıcı olarak görünüyor ve sözleşme satış vaadi sözleşmesi ise de, aynı zamanda komisyon anlaşmasını da içermekte olup, sözleşme konusu dükkanların 3. şahıslara satışına emlak komisyoncusu olarak aracılık etmiş olacaktır. hükmüne yer verilmiştir. 8. maddede de K. U.'a, davalı Sesob tarafından komisyon ödenmeyeceği kararlaştırılmıştır.
Değinilen sözleşmede yer alan bu hükümler, dinlenen tanık beyanları,davalı Sesob vekilinin beyanları gözetildiğinde, tarafların gerçek iradelerinin temsilcilik sözleşmesi yapmaya yönelik olduğu, K. U.'ın da temsilci sıfatıyla hareket ettiği sonucuna varılmaktadır. Bu husus, davalı Sesob tarafından Emniyet'e yazılan 13.1.2005 Tarih, 17 nolu ...51 parselde bulunan katlı pazar yerindeki işyeri satış yetkisi 11.7.2003-12.5.2004 tarihleri arasında K. U.'a verilmiştir... şeklindeki yazıdan ve davalı Sesob vekilinin 15.4.2008 tarihli celsedeki tanık ifadelerine karşı sunduğu beyanından da anlaşılmaktadır. Yine, Sesob Yönetim Kurulunun 17.02.2005 tarihli kararında 51 parselde bulunan taşınmazların satışı ve resmi dairelerde gerekli işlemleri yapma konusunda K. U.'ın yetkilendirildiği görülmektedir.
Tüm bu maddi ve hukuki olgular gözetildiğinde, davalı Sesob tarafından, çekişmeli taşınmazların satışı için K. U.'a yetki verildiği, en azından üçüncü kişi olan alıcılar nezdinde yetkili olduğuna dair bir güven oluşturulduğu, alıcılar tarafından da, davalı Sesob'un bir kamu kurumu niteliğinde olması, aralarında düzenlenen sözleşmeler ve Yönetim Kurulu kararı, K.'in oda üyesi ve emlakçılar odası başkanı olması sıfatına da güvenilerek K. U.'a ödemeler yapıldığı, öte yandan aralarındaki vekalet ilişkisinin sona erdiği konusunda bir delil olmadığı gibi, bu hususun davacılar tarafından bilindiği ve davacının kötüniyetli olduğu da kanıtlanamamıştır.
Öyleyse, mahkemenin; davalı SESOB'un da satış bedelinden sorumlu olduğu yönündeki kabulü ve bu yöne ilişkin direnme kararı yerindedir.
Ne var ki, Özel Dairece işin esasına yönelik diğer temyiz itirazları incelenmemiştir.
Sonuç: Yukarıda açıklanan nedenlerle, direnme kararı yerinde olduğundan, işin esasına yönelik diğer temyiz itirazlarının incelenmesi için dosyanın 13. Hukuk Dairesi'ne GÖNDERİLMESİNE, oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy