(2709 S. K. m. 153) (3402 S. K. m. 12, Geç. m. 10) (1086 S. K. m. 76, 237) (3621 S. K. m. 4)
Dava: Taraflar arasındaki tapu iptali, tazminat davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Vakfıkebir Asliye Hukuk Mahkemesi'nin davanın reddine dair verilen 09.04.2009 gün ve 2006/252 E-2009/89 K.sayılı kararın incelenmesi davacı Hazine vekili tarafından istenilmesi üzerine,
Yargıtay 1.Hukuk Dairesinin 08.03.2010 gün ve 2010/2130-2509 sayılı ilamı ile;
(... Dava, çekişme konusu taşınmazın kıyı kenar çizgisine göre kıyıda kaldığı iddiasına dayalı tapu iptal ve terkin, karşı dava ise, taşınmazın tapusunun iptal edilmesi halinde bedelinin yasal faizi ile tahsili isteğine ilişkindir.
Mahkemece, hak düşürücü süre nedeniyle asıl davanın reddine, yargılama masraflarının davacı üzerinde bırakılmasına ve davalı yararına maktu vekalet ücreti tayinine, karşı dava konusunda karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.
Dosya içeriği ve toplanan delillerden, çekişme konusu 359 ada 12 parsel sayılı taşınmazın ifrazen geldiği 662 parsel sayılı ana kadastral parselin 22.01.1988 tarihinde kesinleşen kadastro sonucu tapuya tescil edildiği görülmektedir.
Bilindiği üzere; 14.03.2009 tarihli Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren 5841 Sayılı Yasanın 2. maddesi ile 3402 sayılı Kadastro Yasasının 12. maddesinin üçüncü fıkrasına bu hüküm iddia ve taşınmazın niteliğine yahut devlet veya diğer kamu tüzel kişileri dahil, tarafların sıfatına bakılmaksızın uygulanır cümlesi ve aynı Yasa'nın 3. maddesi ile de 3402 Sayılı Yasaya Bu Kanunun 12.maddesinin üçüncü fıkrası hükmü devletin hüküm ve tasarrufu altında olduğu iddiası ile yürürlük tarihinden önce açılmış ve henüz kesin hükme bağlanmamış olan davalarda dahi uygulanır şeklindeki geçici 10.madde eklenmiştir.
Öte yandan, 3402 Sayılı Yasanın 12/3.maddesinde öngörülen süre hak düşürücü süre olup kamu düzeni ile ilgilidir ve mahkemece davanın her aşamasında resen gözetilmesi gerekli olumsuz dava şartlarındandır.
Somut olayda kadastro tespitinin kesinleştiği tarihten itibaren dava tarihine kadar 10 yıllık hak düşürücü süre geçtiğinden 3402 Sayılı Yasanın 12/3. maddesinde 5841 Sayılı Yasa ile yapılan değişiklik gözetilmek suretiyle davanın reddine karar verilmiş olmasında kural olarak bir isabetsizlik yoktur.
İdarece kıyı kenar çizgisi belirlenmiş ise de taraflara tebliğ edilmediğinden kesinleşmediği, mahkemece 3 Jeoloji Mühendisi, 1 Ziraat Mühendisi ve 1 Kadastro Mühendisi marifetiyle kıyı kenar çizgisinin belirlenmesine karar verildiği ancak bu konuda tespit ve inceleme yapılmadan hak düşürücü süreden dava reddedilmiştir.
Bu durumda, uzman bilirkişiler aracılığıyla mahallinde keşif yapılarak kıyı kenar çizgisinin 28.11.1997 gün ve 5/3 Sayılı İnançları Birleştirme Kararı doğrultusunda belirlenmesi, çekişmeli taşınmazın kıyı kenar çizgisine göre kıyıda kalıp kalmadığının saptanması, yasal düzenlemeler ve toplanan deliller birlikte değerlendirilerek dava tarihinde davacı Hazine'nin davasında haklı olup olmadığının ortaya çıkarılması zorunlu iken eksik inceleme ve soruşturmayla yetinilerek yazılı şekilde karar verilmesi doğru değildir.
Bunun yanında; her davanın açıldığı tarihteki koşullara bağlı olduğu; bir tarafın dava açıldığı andaki mevzuat ve içtihada göre davasında haklı bulunduğu halde dava açıldıktan sonra yürürlüğe giren (geçmişe etkili) yeni bir yasa hükmü ya da İnançları Birleştirme Kararı nedeniyle davayı kaybetmesi halinde yargılama giderlerinden ve avukatlık ücretinden sorumlu tutulamayacağı ilkeleri karşısında, tarafların davadaki haklılık durumları dikkate alınarak yargılama giderlerine ve avukatlık ücretine hükmedilmesi gerektiğinin düşünülmemesi de isabetsizdir...)
gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yapılan yargılama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmiştir.
Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:
Dava, 3621 sayılı Kıyı Kanunu'na dayalı tapu iptali ve yıkım isteğine ilişkindir.
Hukuk Genel Kurulunda yapılan görüşme sırasında işin esasına girilmeden önce, ön sorun olarak; 5841 sayılı Yasa ile değişik 3402 sayılı yasanın 12/3.md.sinde düzenlenen
iddia ve taşınmazın niteliğine
bakılmaksızın hükmünün iptali için Anayasa Mahkemesinde dava açılması ve anılan hükmün iptaline karar verilerek, Anayasa Mahkemesinin 12.05.2011 Tarih ve 27 sayılı kararı ile de hükmün yürürlüğünün durdurulmuş olmasının eldeki davaya etkisinin ne olacağı hususu ele alınmış ve görüşülmüştür:
Karar: Dosya içerisindeki belgelerden; çekişme konusu 359 ada 12 nolu parselin geldisi olan 662 nolu parselin, 22.01.1988 yılında kesinleşen tapulama ile şahıslar adına tespit edildiği anlaşılmaktadır.
Yargılama sırasında 25.02.2009 tarihinde kabul edilen 5841 Sayılı Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun uyarınca 3402 Sayılı Kadastro Kanunu'nun 12.maddesinin 3.fıkrasına eklenen Bu hüküm, iddia ve taşınmazın niteliğine yahut Devlet veya diğer kamu tüzel kişileri dahil, tarafların sıfatına bakılmaksızın uygulanır. hükmü ve geçici 10.maddesindeki; Bu Kanunun 12 nci maddesinin üçüncü fıkrası hükmü, Devletin hüküm ve tasarrufu altında olduğu iddiası ile yürürlük tarihinden önce açılmış ve henüz kesin hükme bağlanmamış olan davalarda dahi uygulanır. hükmü uyarınca eldeki dava hak düşürücü süreden reddedilmiş ve davacı Hazinenin temyizi üzerine Özel Dairece bu hususa ilişkin temyiz itirazları reddedilerek, hüküm sadece yargılama giderleri yönünden bozulmuştur. Yerel Mahkemece önceki gerekçelerle direnilmiştir.
Ne var ki, direnme kararının temyizi üzerine Hukuk Genel Kurulu'nda dosyanın incelenmesi aşamasında, davanın reddine gerekçe yapılan 5841 sayılı Yasa ile değişik 3402 sayılı yasanın 12/3.maddesinde düzenlenen
iddia ve taşınmazın niteliğine
bakılmaksızın hükmünün iptali için Anayasa Mahkemesine dava açılmış ve Yüksek Mahkeme'ce anılan hükmün iptal istemi kabul edilmiştir.
Gerekçeli karar henüz yayımlanmamışsa da, Anayasa Mahkemesinin 12.5.2011 tarih ve 27 sayılı kararı ile hükmün yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmiştir.
Bilindiği üzere Anayasa Mahkemesi'nin 21.10.1993 gün ve 33/40-1 (RG 23.10.1993 sayı 21737 s.7-8 ve RG 06.11.1993, sayı 21750 s.21-26) sayılı kararında işlendiği gibi, Anayasa'nın özüne ve amacına uygun olarak, hukukun üstünlüğünü, kararlarının etkinliğini korumak zorunda olan Anayasa Mahkemesi'nin bir yasa, kanun hükmünde kararname ya da Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün yürürlüğünü durdurma kararı verebileceği kabul edilmiştir.
Bu durumda Anayasa Mahkemesinin iptal kararı gerekçeli olarak Resmi Gazetede yayımlanmamış ise de yürürlüğün durdurulması kararı yayımlandığından iptal edilen hükmün artık eldeki davalarda uygulanma olanağı bulunmamaktadır.
Bu durumda öncelikle üzerinde durulması gereken husus, yerel mahkeme kararının kısmen Yargıtay Özel Dairesince onanmasında, temyiz kapsamı dışında bırakılan hususların Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararına konu olması üzerine yeniden esastan inceleme konusu yapılıp yapılamayacağı meselesidir.
Konu ile ilgili yasal düzenlemeye bakılacak olursa; Anayasa'nın 153.maddesi uyarınca, Anayasa Mahkemesinin iptal kararları gerekçesi yazılmadan açıklanamamakta ve ancak Resmi Gazetede yayımlandıktan sonra yürürlüğe girmektedir. Anayasa Mahkemesinin iptal kararlarının yasama, yürütme ve yargı organları, idari makamlar, gerçek ve tüzel kişileri bağlayacağı açıktır.
Diğer taraftan Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 76.maddesinde Hakim re'sen Türk kanunları mucibince hüküm verir.... şeklinde ifadesini bulan yasal ilke gözetildiğinde; Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararlarının bu gibi kesin hüküm halini almamış derdest dosyalar yönünden uygulanmasının zorunluluğu ortadadır.
Zira, Anayasa Mahkemesinin iptal kararları usulü kazanılmış hakların istisnasını teşkil ederler. Her ne kadar Yerel Mahkemece eldeki davada 10 yıllık hak düşürücü sürenin geçtiğinden bahisle davanın reddine karar verilmiş ve Özel Dairece bu husus bozma kapsamı dışında bırakılmışsa da, davanın reddine gerekçe yapılan yasa metni Anayasa Mahkemesince yukarıda değinildiği üzere iptal edilmiş, ancak gerekçeli karar Resmi Gazetede yayımlanmamış ise de ve yasanın yürürlüğünün durdurulmasına yargılama sırasında karar verilmekle bu durumun ilgili taraf lehine usulü kazanılmış hakkın gerçekleşmesine neden olduğu söylenemeyecektir.
Konuya açıklık getirmek için öncelikle usulü kazanılmış hak kavramı üzerinde durulmasında yarar görülmektedir:
Usulü kazanılmış hak; Yargıtay'ca bir kararın bozulması ve mahkemece bozma kararına uyulması halinde, bozulan kararın bozma sebeplerinin kapsamı dışında kalmış cihetlerinin kesinleşmiş sayılması, davaların uzamasını önlemek maksadıyla kabul edilmiş çok önemli bir usul hükmüdür. Bir konunun bozma sebebi sayılmamış ve başka sebeplere dayanan bozma kararına mahkemenin uymuş olması halinde, bu durum taraflardan birisi lehine usulü bir müktesep hak meydana getirir ki, bu hakkı ne mahkeme ne de Yargıtay halele uğratabilir.
Ne var ki, davadaki taleplerden biri hakkındaki Yargıtay'ın bozma kararının kapsamı dışında kalması (kısmi onama) ile kesinleşmesi nedeniyle doğan usulü kazanılmış hakkı, maddi anlamda kesin hüküm (m.237) ile karıştırmamak gerekir. Maddi anlamda kesin hükümde, mahkeme (ve Yargıtay) davadan elini tamamen çekmiş (Dava bitmiş, kesin biçimde sonuçlanmış) durumdadır. Oysa, davadaki taleplerden biri hakkındaki kararın bozma kararının kapsamı dışında kalması nedeniyle kesinleşmesi halinde, mahkeme davadan elini henüz çekmiş durumda değildir. Çünkü, mahkeme hakkındaki karar bozulan taleple ilgili olarak davaya devam etmektedir. Bu davada hakkındaki karar kesinleşmiş olan taleple ilgili olarak (Maddi anlamda kesin hüküm nedeniyle değil) usulü kazanılmış hak nedeniyle inceleme yapılamamaktadır. Ancak usulü kazanılmış hakkın istisnalarından birinin varlığı halinde, hakkındaki karar bozmanın kapsamı dışında kalması nedeniyle kesinleşmiş olan talep hakkında da mahkemece inceleme yapılabilir ve yeni bir karar verilebilir (Prof.Dr. Baki Kuru Hukuk Muhakemeleri Usulü 6.Baskı, cilt 5, syf.4770).
Bu husus 28.06.1960 tarih, 21/9 sayılı YİBK`da da ...Sonradan çıkan içtihatı birleştirme kararının, Temyiz Mahkemesinin bozma kararına uyulmakla meydana gelen usule ait müktesep hak esasının istisnası olarak,henüz mahkemede veya Temyiz Mahkemesinde bulunan işlere tatbiki gereklidir.... şeklinde ifade edilmiştir.
Anayasa Mahkemesi iptal kararlarında da aynı ilke geçerlidir.
Somut olaya dönecek olursak, davacı Hazine tarafından çekişmeli taşınmazın 3621 sayılı Kıyı Kanunu'nun 4.maddesi uyarınca kıyıda kaldığı ileri sürülerek; eldeki davanın 10.08.2006 tarihinde açıldığı, yargılama sırasında 25.02.2009 tarihinde kabul edilen 5841 sayılı yasa ile değişik 3402 sayılı Kadastro Yasası'nın 12/3.maddesindeki; ...Bu tutanaklarda belirtilen haklara, sınırlandırma ve tespitlere ait tutanakların kesinleştiği tarihten itibaren on yıl geçtikten sonra, kadastrodan önceki hukuki sebeplere dayanarak itiraz olunamaz ve dava açılamaz. Bu hüküm, iddia ve taşınmazın niteliğine yahut Devlet veya diğer kamu tüzel kişileri dahil, tarafların sıfatına bakılmaksızın uygulanır . hükmünün getirilmesi üzerine,
Yerel Mahkemece 09.04.2009 tarihinde hak düşürücü süreden davanın reddine karar verildiği; hükmün davacı Hazine tarafından temyizi üzerine Özel Dairece 08.03.2010 tarihinde yapılan temyiz incelemesi sonucu davanın 10 yıllık hak düşürücü süreden reddinin doğru olduğu belirtilerek, hükmün sadece yargılama giderleri yönünden bozulduğu, mahkemece önceki kararda direnilmesi üzerine dosyanın Hukuk Genel Kurulu'na geldiği, bu arada Anayasa Mahkemesince yukarıda açıklandığı gibi, Hukuk Genel Kurulu'nun temyiz incelemesi sırasında davada uygulanan yasa metninin iptali ile yürürlüğünün durdurulmasına karar verildiği anlaşılmaktadır.
Eldeki dava sonuçlanıp kesinleşmeden o davaya uygulanabilecek olan yasa metni Anayasa Mahkemesince iptal edilip, yürürlüğün durdurulmasına karar verildiğine göre, iptal kararı sonucu oluşan durumun 28.06.1960 tarih, 21/9 sayılı YİBK`da da belirtildiği üzere maddi anlamda kesinleşmemiş olup, derdest olan eldeki davaya da uygulanması zorunludur.
Yukarıda açıklanan ilkeler doğrultusunda Özel Dairesince Anayasa Mahkemesinin iptal kararından sonra oluşan yeni durum dikkate alınarak davanın incelenip karara bağlanması gerekir.
O halde işin esasının incelenmesi için dosyanın Özel Dairesine gönderilmesi gerekir.
Sonuç: 1- Yargıtay 1.Hukuk Dairesinin 08.03.2010 gün ve 2130-2509 sayılı ilamının yukarıda açıklanan gerekçelerle kaldırılmasına,
2- İşin esasının incelenmesi için dosyanın 1.Hukuk Dairesi'ne gönderilmesine, oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy