(2709 S. K. m. 36) (4721 S. K. m. 2, 3, 24) (1086 S. K. m. 185)
Dava: Taraflar arasındaki destekten yoksun kalma tazminatı davasından dolayı yapılan yargılama sonunda;
Ankara 18. Asliye Hukuk Mahkemesince davanın kabulüne dair verilen 05.05.2009 gün ve 2007/158-154 sayılı kararın incelenmesi davalı Bektaşlar Turizm A.Ş.vekili tarafından istenilmesi üzerine,
Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 03.05.2010 gün ve 2009/9475-5248 sayılı ilamı ile;
(1- Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı kanıtlarla yasaya uygun gerektirici nedenlere, özellikle delillerin değerlendirilmesinde bir isabetsizlik görülmemesine göre davalının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları reddedilmelidir.
2- Davalının diğer temyiz itirazına gelince;
Dava, trafik kazası nedeniyle desteğin ölümünden dolayı uğranılan destekten yoksun kalma tazminatı ve faiz alacağının ödetilmesi istemine ilişkindir.
Yerel mahkemece istem kabul edilmiş; karar, davalı Bektaşlar Turizm Ticaret Nakliyat AŞ tarafından temyiz olunmuştur.
Davalılardan Bektaşlar Turizm Ticaret Nakliyat AŞ'ne ait halk otobüsü ile ambulansın çarpışması nedeniyle davacıların desteği yaşamını yitirmiştir.
Ceza mahkemesinde yargılanan davalı sürücü tam kusurlu kabul edilerek cezalandırılmıştır.
Davacılar 8/11/2002 günlü dava ile davalılarla birlikte dava dışı tüm sorumlulara karşı maddi ve manevi tazminat davası açmışlardır.
Ankara Asliye 6. Hukuk Hakimliği'nin 2002/893 Esas sayılı dava dosyasında davacılar, maddi tazminat isteklerini geleceğe (atiye) bırakmışlar ve mahkemece maddi tazminat istemine ilişkin davanın açılmamış sayılmasına, manevi tazminat isteklerinin ise bir bölümünün kabulüne karar verilmiştir. Kararın temyizi üzerine ise, manevi tazminat tutarları davacılar yararına artırılarak onanmıştır.
Ankara Asliye 6. Hukuk Hakimliği'nin 2002/893 Esas sayılı dosyada alınan 08/03/2004 günlü bilirkişi raporunda, davacılar anne S. Ö. ile baba C. Ö.'ün 12.167,00 TL'şer destekten yoksun kalma zararları bulunduğu hesaplanmıştır. Davacılar vekili 18/3/2004 günlü oturumda; A
O
Sigorta AŞ`den bilirkişinin hesapladığı tutarlardan biraz fazla para aldıklarını, davalı sigorta şirketi hakkındaki davayı ve diğer davalılar Bektaşlar Turizm Ticaret Nakliyat AŞ ile Tayfun Badem hakkındaki maddi tazminat davalarını takip etmediklerini; ancak, Bektaşlar Turizm Ticaret Nakliyat AŞ ile Tayfun Badem yönünden olay gününden ödeme gününe kadar geçen süredeki faiz istemlerine devam ettiklerini belirtmiş ve anlatımını imzalamış; rapora da itiraz etmemiştir.
Ancak daha sonra, 25/03/2004 günü ıslah dilekçesi vererek, rapora göre istemi arttırmışlar ve rapora itirazlarını dile getirmişlerdir. Davalı şirket vekili ödeme ile davanın konusuz kaldığını belirterek karşı çıkmıştır.
Davacılar vekili 13/3/2007 günlü son oturumda, tüm davalılara yönelik maddi tazminat isteklerini geleceğe bıraktıklarını belirtmiş; bundan sonra da 09/04/2007 günlü dilekçe ile eldeki davayı açmıştır.
A... O....Sigorta AŞ tarafından 28/2/2004 günü davacılardan anne S. Ö.'e 14.192,00 TL davacı baba C. Ö.'e ise 14.449,00 TL ödeme yapılmıştır. Yerel mahkemece benimsenen bilirkişi raporunda, davacıların destekten yoksun kalma zararı yeniden hesaplanarak, sigorta şirketi tarafından yapılan ödemeler indirilmiş; ayrıca, sigorta şirketinin ödediği tutarlara ilişkin faiz alacağı hesaplanmış ve yerel mahkemece her iki istek kalemi de kabul edilmiştir.
Davalı şirkete ait araç olay gününde davalılardan A... O....Sigorta AŞ'de zorunlu mali sorumluluk poliçesi ile sigortalıdır. Davacıların destekten yoksun kalma zararını ödeyen sigorta şirketi ile davalı şirket aynı zarardan dayanışmalı olarak (müteselsilen) sorumludurlar.
Davacılar vekili ilk davadaki 18/3/2004 günlü açıklaması ile tazminatın hesaplanmasına ilişkin raporda saptanan tutardan biraz fazla tutarda sigorta şirketinden para aldıklarını; ancak, kaza gününden ödeme tarihine kadar geçen süre için faiz istemlerinin devam ettiğini belirtmiş olup bu açıklama davacılar yönünden bağlayıcı niteliktedir.
Yerel mahkemece açıklanan olgular gözetilerek, davacıların destekten yoksun kalma tazminatı alacaklarını sigorta şirketinden aldıkları benimsenip bu istemin reddi ile sadece, olay gününden sigorta şirketinin ödeme yaptığı güne kadar işlemiş faiz alacağının kabulüne karar verilmesi gerekirken, davalıların yeniden hesaplatılan destekten yoksun kalma tazminatı ile de sorumlu tutulmuş olmaları usul ve yasaya uygun düşmediğinden kararın bozulması gerekmiştir.)
gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yapılan yargılama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmiştir.
Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:
Davacılar vekili, davalı şirketin kayıt maliki, diğer davalının sürücüsü olduğu otobüs ile desteğin içinde bulunduğu ambulansın çarpışması sonucu desteğin hayatını kaybettiğini iddia ederek destekten yoksun kalma tazminatının davalılardan tahsilini istemiştir.
Davalılar, davacıların A... O....Sigorta Şirketinden bilirkişi raporunda belirtilenden fazla para aldıklarını, alınan bu paranın faiz istemlerini karşıladığını, davacıların maddi tazminat taleplerinden vazgeçtiklerini savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
Mahkemece bilirkişi raporu dikkate alınarak istemin kısmen kabulüne karar verilmiş,
davalılardan Bektaşlar Şirketi vekilinin temyizi üzerine, Özel Dairece yukarıda belirtilen gerekçe ile mahkeme kararı bozulmuştur.
Mahkemece önceki gerekçeler ile direnilmiş; davalı vekili hükmü temyiz etmiştir.
Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık: davacıların Ankara 6. Asliye Hukuk Mahkemesindeki beyanları ve dosya kapsamı dikkate alındığında davalıların belirlenen destekten yoksun kalma tazminatının tamamından mı, yoksa faiz alacağından mı sorumlu olduğu noktasında toplanmaktadır.
Uyuşmazlığın çözümüne yönelik olarak öncelikle; Ankara 6. Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan destekten yoksun kalma davasının eldeki davaya etkili yönlerinin açıklanmasında fayda bulunmaktadır:
Davacılar, desteklerinin dava konusu trafik kazasında vefat etmesi üzerine Ankara 6. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2002/893 esas sırasında destekten yoksun kalma tazminatı ve manevi tazminat istemi ile kayıt maliki Bektaşlar Şirketi, sürücü T. B., sigorta şirketi ve desteğin içinde bulunduğu ambulansın kayıt maliki Sağlık Bakanlığı ile ambulans şoförü aleyhine tazminat davası açmışlardır.
Ankara 6. Asliye Hukuk Mahkemesi'nde yapılan yargılama sırasında destekten yoksun kalınan miktarın belirlenmesi için bilirkişi raporu alınmış, davacılar vekili bilirkişi raporunun ibraz edildiği 18.3.2004 tarihli celsede mahkeme huzurunda
A... O....Sigorta AŞ'den bilirkişinin belirlediği rakamdan bir miktar fazla para aldık. A... O....AŞ hakkındaki davayı takip etmiyoruz. Davalı Bektaşlar Turizm AŞ ve T. B. hakkındaki davamızı da maddi tazminat açısından takip etmiyoruz; ancak kaza tarihinden ödeme tarihine kadar geçen süre için Bektaşlar Turizm AŞ ve T. B.'den faiz isteğimiz devam etmektedir şeklinde imzalı beyanda bulunmuştur.
Takip eden celsede ise davacılar vekili ıslah dilekçesi vermiş; maddi tazminat yönünden davayı ıslah ettiklerini beyanla, baba için 12449 TL anne için ise 14192 TL maddi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte tahsilini istemiş; dilekçesinin netice kısmında ise yukarıda açıklandığı üzere maddi tazminat yönünden ıslah talebimizin kabulü ile baba C. için 12449 TL' sı anne S. için 14192 TL' sına yükseltilmesine, bu miktar davalı sigorta şirketi tarafından 27.2.2004 tarihinde ödendiğinden biz şimdilik bilirkişi raporunda belirtilen miktar üzerinden hadisenin oluş tarihi 07.06.2002 gününden ödeme tarihi olan 27.02.2004 tarihleri arasındaki kanuni faizin davalılardan tahsilini istiyoruz ibarelerine yer vermiştir.
Aynı Mahkeme huzurunda 13.3.2007 tarihli celsede davacılar vekili tüm davalılar açısından maddi tazminat talebimizi atiye terk ediyoruz; ancak zamanaşımı süresi içerisinde dava açma hakkımızı saklı tutuyoruz. Sağlık Bakanlığı ve İ. G. ile ilgili manevi tazminat isteğimizi atiye bırakıyoruz, diğer davalılar T. B. ve Bektaşlar Şirketi'nden manevi tazminat talebimize devam ediyoruz şeklinde beyanda bulunmuştur.
Mahkemece; tüm davalılar açısından maddi tazminat isteği atiye bırakıldığından maddi tazminat davasının açılmamış sayılmasına; davalılardan Sağlık Bakanlığı ve İ. G. aleyhine açılan manevi tazminat isteği de atiye bırakıldığından manevi tazminat davasının da bu davalılar açısından açılmamış sayılmasına; davacı tarafın diğer davalılar hakkındaki manevi tazminat davasının kısmen kabulüne, davalılardan tahsili ile davacılara verilmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine, karar verilmiş; kararın davacılar vekili tarafından sadece manevi tazminat yönünden temyizi üzerine Yargıtay 4.Hukuk Dairesince, davacılar yararına hükmolunan manevi tazminat miktarı arttırılmak suretiyle karar düzeltilerek onanmıştır.
Ankara 6. Asliye Hukuk Mahkemesinde alınan 08.3.2004 tarihli bilirkişi raporunda destekten yoksun kalınan tazminat miktarı anne için 12167 TL, baba için 12167 TL belirlenmiş; davacılar rapora açıkça itiraz etmemişler ve 26.2.2004 tarihinde davalı Bektaşlar Şirketi'ne ait aracın sigortacısı olan şirketten davacı anne için 14192 TL davacı baba için 12449 TL tazminat almışlardır.
Hukuk Genel Kurulu'nda yapılan görüşmeler sırasında; bazı üyelerce, davacılar vekilinin Ankara 6. Asliye Hukuk Mahkemesi'ndeki beyanının, feragat niteliğinde olmadığı, feragat beyanın açık olması gerektiği, davacıların atiye terk beyanına karşılık davalılar vekilinin bu beyanı kabul etmeyerek, kararı maddi ve şekli anlamda kesin hüküm haline getirme hakkının bulunduğu, ancak davalı vekilinin bu hakkını kullanmadığına göre davasını atiye terk etmiş davacının her zaman yeniden dava açabileceği, bu nedenle de eldeki davayı açmasında hukuki engel bulunmadığı ileri sürülerek direnme kararının usul ve yasaya uygun olduğu savunulmuşsa da çoğunlukça bu görüşe itibar edilmemiştir.
Bu azınlık görüşü karşısında çoğunlukça; davacının atiye terk ettiği davayı her zaman yeniden açabileceğinin doğru olduğu, davayı açmasına da bir engel bulunmadığı, ancak 2002 yılında açılmış bir davada alınan bilirkişi raporunda tespit edilen miktara itiraz etmeyen ve zarar miktarının fazlasını aldığını açıkça kabul eden davacı tarafın, 2008 yılında tekrar destekten yoksun kalma tazminatı istemesinin TMK'nun 2.maddesi anlamında hakkın kötüye kullanılması olduğu görüşü kabul edilmiştir.
Buna göre; davacıların haklarından feragat etmesi gibi bir durum somut olay yönünden bulunmamakla, zararın tamamı karşılanmadığı sürece, kalan bölümünü her zaman dava konusu yapılabilirse de tazminat hukukunun amacı dikkate alındığında davacıların haklarını kötüye kullanıp kullanmadıklarının da ayrıca, değerlendirilmesi gerekir.
Hemen belirtmelidir ki, hakkın kötüye kullanımı kurumu hukukun şekilciliğinden doğan sertliği gidermek maksadıyla ortaya çıkmıştır. Zira teknik gerçekler dolayısıyla belli kalıplara sokulmuş olan hukuk kuralları tarafından kişilere tanınan yetkilerin olduğu gibi kullanılması, diğer kişiler ve toplumlar için çoğu kez katlanılması güç olan sonuçlar doğurabilecektir. İşte bu noktada TMK'nun 2/II. maddesi önem taşımakta olup, bu hüküm hukukta ortaya çıkabilecek bu gibi gerçek olmayan kanun boşluklarının giderilmesi amacını gütmektedir.
Bir hakkın dürüstlük kuralına aykırı olarak kullanılması suretiyle başkasına bir zarar verilmesi hakkın kötüye kullanımını oluşturur. TMK'nun 2/I hükmü herkesin haklarını, toplumda geçerli doğruluk dürüstlük ve iş ilişkilerinin gerektirdiği karşılıklı güven anlayışına uygun olarak kullanmasını emreder. Hakkın kullanımı ölçütünü Medeni Kanununa göre dürüstlük kuralları verir. Bunun yanında ayrıca hak sahibinin başkasını ızrar kastıyla hareket etmiş olup olmadığını araştırmaya gerek yoktur. Önemli olan başkasına zarar vermek kastı değil; hakkın dürüstlük kurallarına aykırı olarak kullanılması sonucunda başkasının zarar görmüş olmasıdır.
Hakkın kötüye kullanılıp kullanılmadığı, dürüstlük kurallarına aykırı davranılıp davranılmadığı ile ilgili olduğuna göre dürüstlük kuralının da burada kısaca açıklanması uygun olacaktır:
Medeni Kanunun 3. maddesinde düzenlenen iyiniyet hakların kazanılması ile ilgili olduğu halde, Medeni Kanunun 2. maddesinde yer alan dürüst davranma hakların kullanılması ve borçların yerine getirilmesinde söz konusu olur.
Dürüst davranma bir hak sahibinin hakkını kullanırken veya bir borçlunun borcunu yerine getirirken iyi ve doğru hareket etmesi yani dürüst, namuskar, makul, fiilinin neticesini bilen, orta zekalı her insanın benzer hadiselerde takip edecek olduğu yolda hareket etmesi anlamındadır.
O halde bir hak sahibi hakkını kullanırken veya bir borçlu borcunu yerine getirirken yukarıda belirtilen ilkelere uygun hareket etmek durumundadır; aksi halde, haklarını kötüye kullandıkları sonucuna varılabilecektir.
Somut olayda, davalı Bektaşlar Şirketinin maliki olduğu, diğer davalı şirkete sigortalı aracın karıştığı kazada davacıların desteği ölmüştür.
Ankara 6. Asliye Hukuk mahkemesinde görülen dava sırasında belirlenen destekten yoksun kalma tazminat miktarı sigorta poliçesi kapsamını aşmamış, davacılar mahkemece belirlenen bu miktara itiraz etmedikleri gibi davalı sigorta şirketinin ödemesini kabul etmiştir.
Davacılar rapor tarihi itibariyle belirlenen destekten yoksun kalma tazminatı miktarını alarak zararını karşılamış;bu yolla davalı Bektaşlar Şirketi adına da, poliçe kapsamı miktarı ile sigorta koruması altındaki ödeme yapılmıştır.
Her ne kadar davalı şirket vekilinin, davacının atiye terk beyanını kabul etmeyerek davanın esası hakkında karar verilmesini sağlama olanağının bulunduğu savunulabilir ise de, aracını sigorta ettirmiş olan davalının, meydana gelen zararını sigorta poliçesi kapsamında gidermiş olmasını dikkate alınarak, davacının atiye terk beyanı hakkında olumlu veya olumsuz bir beyanda bulunmaması hayatın olağan akışına uygun kabul edilmelidir.
Bir başka deyişle davalının sigortacısı davacının zararının tamamını karşılamıştır. Artık bu durumda, salt atiye terk beyanını kabul etmemesinden davalı taraf aleyhine bir sonuç çıkarmak mümkün değildir.
Bu nedenle davacıların eldeki davayı açmalarında tazminat hukuku anlamında bir engel yok ise de bu hakkın kullanılmasında dürüst davranılmaması ve sonucunda da hakkın kötüye kullanımı söz konusu olup; Özel Dairece belirtildiği şekilde davalının sadece faiz istemi ile sorumlu tutulması gerekirken mevcut şekilde karar verilmesi doğru değildir.
O halde, yukarıda açıklanan bu değişik gerekçelerle usul ve yasaya bulunan direnme kararının bozulması gerekir.
Sonuç: Davalı Bektaşlar Şirketi vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile, yukarıda gösterilen değişik gerekçe ile BOZULMASINA, oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY YAZISI
HUMK'nun 185/1. maddesinde davacının, davalının rızası olmaksızın davasını geri alamayacağı bildirilmiştir. Davayı geri almak, davadan feragat etmekten farklıdır. Davayı geri alan davacı, bununla talep sonucundan yani hakkın özünden feragat etmemekte, sadece davasını geri almakta ve onu ilerde tekrar açabilme hakkını saklı tutmaktadır. Davadan feragat davalının rızasına bağlı olmadığı halde davacının davasını geri alabilmesi için, davalının rızası şarttır. Davanın bu şekilde geri alınması ile, dava hiç açılmamış sayılır. Davacı, geri aldığı davayı zamanaşımı süresi içinde yeniden harç ödeyerek tekrar açabilir.
Öte yandan feragat talep sonucundan vazgeçmedir. Davadan feragat davaya son veren bir işlemdir. Feragat edildiğine ilişkin iradenin açık ve kesin bir dille bildirilmiş olması zorunludur.
Ankara 6. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2002/893 Esas nolu dosyasında görülen ilk davada bilirkişi raporunun ibraz edildiği 18.03.2004 tarihli duruşmadan hemen sonra verdiği 25.03.2004 tarihli ıslah dilekçesi ile bilirkişi raporunu kabul etmediğini bildirmiş, 18.03.2004 tarihli duruşmada A... O....AŞ.'den bilirkişi raporundan hesaplanandan daha fazla para aldığını beyan etmiş, 13.03.2007 tarihli duruşmada ise tüm davalılar yönünden maddi tazminat talebini atiye terk ettiğini, zamanaşımı süresi içinde dava açma hakkını saklı tuttuğunu bildirmiş, davalılarca davacının maddi tazminat talebinin atiye bırakılmasına rıza gösterilmiş, mahkemece atiye bırakıldığından maddi tazminat davasının açılmamış sayılmasına karar verilmiş, verilen karar davalılarca temyiz edilmeyerek kesinleşmiş ve davacılar tarafından davacı anne ve baba için destek (maddi) tazminat ve birikmiş faiz istemli bu dava açılmıştır.
Ankara 6. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2002/893 Esas nolu dosyasında görülen ilk davada davacılar vekili yargılamanın hiçbir safhasında davacı anne ve babanın maddi zararının 08.03.2004 tarihli bilirkişi raporu ile hesaplanan miktar kadar olduğu yönünde bir beyanda bulunmadığı gibi bilirkişi raporunu kabul etmediğini de açıkça beyan etmiş, maddi tazminat talebinden feragat ettiğine ilişkin bir beyanda bulunmamış, aksine davacıların maddi tazminat taleplerini atiye terk ettiğini bildirirken zamanaşımı süresi içinde dava açma hakkını saklı tutmuştur.
Davacılar vekilinin bu açık beyanlarına rağmen davalılar vekilince davacıların maddi tazminat davalarını atiye terk etmek suretiyle geri almalarına rıza gösterilmek suretiyle ilerde zamanaşımı süresi içinde maddi tazminat davası açabilmelerine açık-seçik olanak tanınmıştır. Aksi takdirde davanın geri alınmasına rıza göstermez ve davayı takip ederek sonuçlandırılmasını sağlayabilirlerdi.
Bu durumda davacıların Anayasanın 36. maddesinde ifade edilen hak arama temel hakkına dayanarak maddi tazminat davalarını açabileceklerinin kabulü gerekir. Davalılar vekilince davanın geri alınmasına rıza gösterildiğinden davacının dava açma hakkını kullanmasının dürüstlük kuralına uymadığından hakkın kötüye kullanılmış olduğundan söz edilemeyeceğinden somut olayda MK. 2. maddesinin uygulanma olanağı da bulunmamaktadır.
Hal böyle olunca, Mahkemenin direnme kararı yerinde olmakla mahkeme kararının yerinde bulunup diğer temyiz itirazlarının incelenmesi için dosyanın Dairesine gönderilmesi görüşünde olduğumdan davacıların ilk davadaki beyanları karşısında bu davayı açmalarının MK. 2. maddesine aykırı olduğu gerekçesiyle mahkeme kararının bozulması yönündeki Sayın Çoğunluk görüşüne katılmıyorum. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy