(2942 S. K. m. 4, 10, 11, 15)
Dava: Taraflar arasındaki kamulaştırma bedelinin tespiti ve irtifak hakkı tesisi davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Trabzon 3. Asliye Hukuk Mahkemesince davanın kabulüne dair verilen 20.08.2009 gün ve 2008/251-219 sayılı kararın incelenmesi taraf vekilleri tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 01.06.2010 gün ve 2009/21337-9798 sayılı ilamı ile,
(....Dava, 4650 sayılı Yasa ile değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 10. maddesine dayanan kamulaştırma konusu irtifak hakkı karşılığının tespiti ve bu hakkın davacı idare adına tescili istemine ilişkindir.
Mahkemece davanın kabulüne karar verilmiş, hüküm taraf vekillerince temyiz edilmiştir.
Bilirkişi incelemeleri yaptırılmıştır. Bilirkişi kurulunun oluşumu usul ve yasaya uygun değildir. Şöyle ki;
1- Kamulaştırma Kanununun 15. maddesi uyarınca, kamulaştırmaya konu yerin cins ve niteliğine göre üçü odalar listesinden, ikisi de idare kurulu listesinden seçilmek suretiyle bilirkişi kurulunun beş kişiden oluşturulması gerekir.
Dava konusu taşınmaz üzerinde bina bulunduğundan bilirkişi heyetinde inşaat mühendisi veya mimar ile enerji nakil hattı nedeniyle elektrik mühendisi bulunması zorunlu olduğu halde bu vasıfları taşımayan bilirkişi kurulu ile değer belirlenmesi,
2- İrtifak hakkı karşılığı, taşınmazın tamamında meydana gelecek değer düşüklüğü olduğundan, taşınmazın zemin bedeli ile bina bedeli toplamı üzerinden tek bir oranda değer kaybı hesaplanması gerekirken, sadece zemine değer kaybı verilmesi, doğru görülmemiştir...)
gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yapılan yargılama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmiştir.
TEMYİZ EDEN: Davalı vekili
Karar: Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:
Dava kamulaştırma bedelinin tespiti ve irtifak hakkı tesisi istemine ilişkindir
Mahkemece istemin kabulüne karar verilmiş, taraflar vekilinin temyiz istemi üzerine Özel Dairece yukarıda açıklanan nedenle bozulmuş, önceki gerekçe tekrar edilerek direnilmiştir.
Uyuşmazlık, kamulaştırma bedelinin tespiti için kurulan bilirkişi heyeti oluşumunun usul ve yasaya uygun olup olmadığı ve irtifak hakkı karşılığını belirlerken zemin bedeli ile zemin üzerindeki bina bedeli toplamı üzerinden tek bir oranda değer kaybının mı yoksa, sadece zemine değer kaybı verilmesi yolu ile mi hesaplama yapılacağı noktasında toplanmaktadır.
1- Kamulaştırma bedeli 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu 15. maddesinde düzenlenen bilirkişiler kurulu tarafından belirlenmektedir.
Kamulaştırma Kanunu 15. maddesinde ilgili kurumlar tarafından belirlenen bilirkişi listelerinin asliye hukuk mahkemelerine bildirileceği, kamulaştırmaya konu olan yerin cins ve niteliği dikkate alınarak bilirkişi kurulunun üçü odalar listesinden ikisinin de idare kurulu listesinden seçilmek suretiyle beş kişiden oluşacağı düzenlenmiştir.
Kamulaştırılan taşınmaz malın üstün niteliği dikkate alınarak, bilirkişilerden üçü aynı uzmanlık kolundan seçilebilecektir.
Yukarıda belirtildiği şekilde ihtisas odalarının liste veremediği veya verilen listelerden fiili ve hukuki sebeplerle bilirkişi seçiminin imkansız olduğu il ve ilçelerde, kamulaştırılan taşınmaz malın cins ve özelliğine göre, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (Bayındırlık ve İskan Bakanlığı), Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı (Tarım ve Köyişleri Bakanlığı) ve Orman ve Su İşleri Bakanlığı'nın (Orman Bakanlığı) taşra birimleri ile diğer resmi daire ve kurumlardan alınacak fen adamları ile bilirkişi kurulu tamamlanabilecektir.
Bunların da bulunmadığı veya fiili veya hukuki sebeplerle bilirkişi seçimlerine imkan olmadığı takdirde, komşu illerin oda listelerinden, yoksa bu fıkrada belirtilen resmi daire ve kurumlardan alınacak fen adamları ile kurul tamamlanacaktır.
Kamulaştırma Davalarında Bilirkişi Olarak Görev Yapacakların Nitelikleri Ve Çalışma Esaslarına İlişkin Yönetmeliğin 8. maddesinde ise bilirkişi kurulu, mahkeme tarafından kamulaştırmaya konu olan yer veya hakkın cins ve niteliğine göre; ihtisas odaları tarafından bildirilen listede yer alanlardan üç kişi il/ilçe idare kurulunca bildirilen listede yer alan o bölgede gayrimenkul sahibi olan mühendis, mimar ve şehir plâncılarından seçilecek iki kişi olmak üzere toplam beş kişiden oluşturulacağı ve kamulaştırılacak gayrimenkul malın üstün niteliği göz önüne alınarak, bilirkişilerin üçü aynı uzmanlık kolundan seçilebileceği düzenlenmiştir.
Eldeki davada ise hükme esas alınan bilirkişi raporu üç adet ziraat mühendisi ve iki adet mülk bilirkişisinde oluşan bilirkişi kurulundan alınmıştır.
Dava elektrik hattı nedeniyle irtifak kamulaştırma bedeli tespiti olduğuna ve taşımaz içerisinde inşaat bulunduğuna göre kamulaştırmaya konu olan yer veya hakkın cins ve niteliği dikkate alındığında bilirkişi kurulunda inşaat mühendisi veya mimar ile enerji nakil hattı nedeniyle elektrik mühendisi bulundurulması zorunludur. Bu nedenle özel daire bozma ilamına uyulması gerekirken önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırıdır.
2- Davacı, üzerinde iki adet bina bulunan fındık bahçesi vasıflı taşınmazın üzerinden geçen enerji nakil hattı nedeniyle kamulaştırma bedelinin tespitini istemiş, mahkemece alınan bilirkişi raporunda arazi ve bina değer düşüklüğü ayrı ayrı belirlenmiş, mahkemece sadece arazi değer düşüklüğüne hükmedilmiştir.
Kamulaştırma Kanununun 4. ve 11. maddeleri uyarınca kamulaştırma yoluyla irtifak hakkı tesisinde, bu kamulaştırma sebebiyle taşınmaz malda meydana gelecek kıymet düşüklüğü kamulaştırma bedeli olarak belirlenir.
Bu nedenle dava konusu taşınmaz üzerinden enerji nakil hattı geçmesi nedeniyle irtifak hakkı bedeli belirlenirken, irtifaktan etkilenen zemin ve bina bedellerinin toplamı esas alınarak, taşınmazın tamamında meydana gelecek değer düşüklüğü oranı ile taşınmazın zemin ve bina dahil tüm bedeli çarpılmak suretiyle irtifak hakkı karşılığının tespiti gerektiği halde; mahkemece enerji nakil hattı tesisi nedeniyle zemin için ayrı bina için ayrı irtifak bedeli hesabı yapan bilirkişi kurulu raporundan, salt irtifaktan etkilenen zemine ilişkin bedel hüküm altına alınması, irtifaktan etkilenen bina bedelinin hesaplamaya dahil edilmemiş olması usul ve yasaya aykırıdır.
Bu nedenle; Hukuk Genel Kurulu'nca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyulmak gerekirken, önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırıdır.
Bu nedenle direnme kararı bozulmalıdır.
Sonuç: Davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile, direnme kararının Özel Daire bozma kararında gösterilen nedenlerden dolayı 6217 sayılı Kanunun 30.maddesi ile 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na eklenen Geçici madde 3 atfıyla uygulanmakta olan 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 429. Maddesi gereğince yukarıda (1) numaralı bentte gösterilen nedenlerle oybirliği ile (2) numaralı bentte gösterilen nedenlerle ise oyçokluğu ile BOZULMASINA, istek halinde temyiz peşin harcının yatırana geri verilmesine, HUMK'un 440/1 maddesi uyarınca tebliğden itibaren 15 gün içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere 06.06.2012 gününde karar verildi.
KARŞI OY YAZISI
Trabzon 3.Asliye Hukuk Mahkemesi'nin kamulaştırma bedelinin tespiti ve irtifak hakkı tesisine ilişkin dava dosyasında davanın kabulüne ilişkin verilen kararın temyizi sonucu Yargıtay Yüksek 5. Hukuk Dairesince; Kamulaştırma Kanununun 15. maddesi uyarınca beş kişiden oluşturulması gereken bilirkişi kurulunda elektrik mühendisinin de bulunması gerektiği ve irtifak hakkı karşılığı, taşınmazın tamamında meydana gelecek değer düşüklüğü olduğundan taşınmazın zemin bedeli ile bina bedeli toplamı üzerinden tek bir oranda değer kaybı hesaplanması gerekirken sadece zemine değer kaybı verilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğu gerekçesiyle bozulmuştur.
İrtifak hakkı tesis edilmek amacıyla yapılan kamulaştırma işleminde kamulaştırma bedeli, taşınmazın irtifak hakkı tesisinden önceki değeri ile irtifak hakkı tesis edildikten sonraki değeri arasındaki farktan ibarettir. Taşınmazın niteliğine göre Kamulaştırma Yasasının 11. maddesi'nin üçüncü fıkrası hükmü gereğince taşınmazın tamamının bir bütün olarak değeri tespit edildikten sonra aynı maddenin son fıkrası uyarınca irtifak kurulması nedeniyle taşınmazda meydana gelecek değer düşüklüğünün oran ve tutarının gerekçeleri ile belirtilmesi gerekir. İrtifak kurulması nedeniyle taşınmazda meydana gelecek değer düşüklüğünün oranı, taşınmazın cinsi, niteliği, kullanım şekli, irtifak hakkının niteliği, (boru hattı, enerji nakil hattı vs.) taşınmazda kapladığı alan ve yeri, istikameti dikkate alınarak belirlenir. Yargıtay uygulamalarında, taşınmazın niteliğine uygun kullanımını önemli ölçüde etkileyen özel bir durum söz konusu olmaması halinde arazilerde irtifak nedeniyle olabilecek değer kaybının irtifaktan etkilenen alanın mülkiyet değerinin %35'ini aşmaması gerektiği kabul edilmektedir.
Somut olayda 3140 m² yüzölçümündeki taşınmazın 1015 m²'lik kısmında Enerji Nakil Hattı için İrtifak hakkı kamulaştırmasında tarım arazisi niteliğindeki taşınmazın mülkiyetinin m²'sinin 40,50 TL, taşınmaz üzerindeki binanın ise 203.457 TL değerinde olduğu ve binanın irtifak hakkı tesis edilen alanın dışında bulunduğu anlaşılmaktadır. Bozma kararının ikinci maddesi doğrultusunda bina bedelinin de zemin bedeline eklenmesi suretiyle hesaplama yapılması durumunda taşınmazın irtifak hakkı tesis edilen 1015 m² bölümüne verilmesi gerekecek olan irtifak kamulaştırma bedelinin 37.393 TL olacağı bu miktarında yukarıda değinilen ilkeler doğrultusunda irtifaktan etkilenen değer kaybının, irtifaktan etkilenen alanın mülkiyet değerinin %35'inin çok üzerinde ve mülkiyet bedeline yakın (1015x40,50=41107 TL) bir miktarın bulunacağı hatta irtifak alanı dışında kalan alan üzerinde çok daha kıymetli muhtesat yapılar bulunması ve 2. maddedeki bozma kararı doğrultusunda hesap yapılması halinde de taşınmazın irtifak kamulaştırma bedelinin mülkiyet değerinin çok daha üzerinde çıkacağı aşikardır.
Açıklanan bu nedenlerle bozma kararının birinci maddesindeki bilirkişi oluşumuna ilişkin direnme kararının onanması yönündeki sayın çoğunluğun görüşüne katılmakla beraber ikinci maddedeki hesap yöntemine ilişkin yerel mahkemenin direnme kararının yerinde olduğu ve bu kısma yönelik hükmün onanması gerektiği düşüncesiyle sayın çoğunluğun görüşüne katılmıyorum. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy