(5846 S. K. m. 5, 84) (6102 S. K. m. 56) (554 S. KHK. m. 3, 9, 43, 45)
Dava ve Karar: Taraflar arasındaki "haksız rekabetin tespiti ve önlenmesi" davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Ankara 3. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesince davanın kabulüne dair verilen 09.07.2009 gün ve 2007/11 E., 2009/195 K sayılı kararın incelenmesi davalı vekili tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 31.10.2011 gün ve 2010/3229 E., 2011/14640 K sayılı ilamı ile;
(...Davacı vekili, müvekkilinin "Meyveler" konulu stok fotoğraf CD'sinin telif haklarına sahip olduğunu, Kültür Bakanlığı'na 19.11.1997 tarihinde yayıncı olarak kod numarası alarak kaydedildiğini, davalının müvekkiline ait CD'de yer alan fotoğraflardan "Çilek" fotoğrafını lisanssız olarak "Karya Pudra Şekeri-Çilekli" ibareli ürün ambalajı üzerinde kullanarak haksız kazanç elde ettiğini ileri sürerek davalının bu eyleminin haksız rekabet teşkil ettiğinin tespitine, men'i ve ref'ine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili, "Meyveler" konulu Stok Foto CD'sinin 1998 yılında piyasaya sürüldüğü ve fotoğrafın davacıya ait olduğu hususunun kanıtlanamadığını, müvekkiline ait ambalajdaki görünümün 21.12.1999 tarihinde "gıda ambalaj deseni" ile tasarım olarak tescil edildiğini, CD içindeki fotoğraftan sorumlu tutulamayacaklarını savunarak davanın reddini istemiştir.
Mahkemece, davacının Kültür ve Turizm Bakanlığından kod numarası aldığı, ancak "Meyveler" adlı fotoğraf CD'sinin kayıt ve tescilini yaptırmadığı, bu nedenle Bakanlığa örnek CD ibraz edilmediği, orijinal CD üzerinde davacının adının bulunması karşısında, CD de yer alan fotoğrafların davacıya ait bulunduğunun kabulü gerektiği, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı yazısına göre "K..." markalı Ç.... Pudra Şekeri üzerindeki etiketin davalıya ait üretim izin bilgilerini içerdiği, dolayısıyla davacıya ait resimlerin, davalının üretip piyasaya sunduğu ürünlerin ambalajlarında izinsiz olarak kullanıldığı hususunun kanıtlandığı, davalı adına kötüniyetli ve davacıdan izinsiz olarak tescil edilen tasarımın bu sonucu değiştirmeyeceği, davacıya ait ticari amaçla taşıyıcı araçlara kaydedilmiş resimleri, izinsiz olarak çoğaltıp, ürün etiketlerinde kullanmak suretiyle yaymaktan ibaret eylemin FSEK 84. maddesi yollamasıyla, TTK'nın 56 vd. maddeleri çerçevesinde haksız rekabet teşkil ettiği, açıkça kötüniyetli tescile dayalı olarak davalı kullanımına cevaz verilemeyeceği, davacının tasarımın hükümsüzlüğü istemli dava açmaya zorlanamayacağı gerekçesiyle davanın kabulüne, davalının davacıya ait CD ortamında kayıtlı "Meyveler" adlı fotoğraflardan "ÇİLEK" fotoğrafını "K......İ" ibareli ürün ambalajlarında kullanmasının FSEK'in 84 ve TTK'nın 56. vd. maddeleri uyarınca haksız rekabet teşkil ettiğinin tespitine, bu kullanımın men ve ref'ine, tazminata ilişkin davacının fazlaya dair haklarının saklı tutulmasına karar verilmiştir.
Kararı, davalı vekili temyiz etmiştir.
Dava, tazminat hakları saklı tutulmak kaydıyla haksız rekabetin tespiti, men'i ve ref'i istemine ilişkindir. Endüstriyel tasarım tescil belgesine göre, davalının davaya konu çilek fotoğrafını 29.12.1999 tarihinde TPE nezdinde gıda ambalaj deseni olarak tescil ettirdiği, bu tasarıma dayalı olarak Tarım ve Köyişleri Bakanlığı'nın 11.06.2001 tarihli izni ile üretim yaptığı ve bu deseni ambalaj üzerinde tescile uygun şekilde kullandığı sabittir. Davacı vekili, davalı tarafından kullanılan fotoğrafın 19.11.1997 tarihli 'Meyveler' isimli CD'de yer alan müvekkiline ait fotoğraf olduğunu ileri sürerek bu davayı açtığına ve tasarımın hükümsüzlüğü isteminde bulunmadığına göre, davalının kullanımının endüstriyel tasarım tesciline dayalı ve bu tescile uygun bir kullanım olduğu dikkate alındığında, davanın reddi gerekirken kabulüne karar verilmesi doğru görülmemiş, bozmayı gerektirmiştir...) gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle yeniden yapılan yargılama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmiştir.
Temyiz Eden: Davalı vekili
Hukuk Genel Kurulu Kararı
Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:
Dava, haksız rekabetin tespiti ve önlenmesi istemine ilişkindir.
Mahkemece, davaya konu CD de yer alan fotoğrafların davacıya ait olduğu, davacıya ait resimlerin, davalının üretip piyasaya sunduğu ürünlerin ambalajlarında izinsiz olarak kullanıldığı hususunun kanıtlandığı, davalı adına kötüniyetli ve davacıdan izinsiz olarak tescil edilen tasarımın bu sonucu değiştirmeyeceği, davacıya ait ticari amaçla taşıyıcı araçlara kaydedilmiş resimleri izinsiz olarak çoğaltıp, ürün etiketlerinde kullanmak suretiyle yaymaktan ibaret eylemin FSEK 84. maddesi yollamasıyla TTK'nın 56 vd. maddeleri çerçevesinde haksız rekabet teşkil ettiği, açıkça kötüniyetli tescile dayalı olarak davalı kullanımına izin verilemeyeceği gerekçesiyle davanın kabulüne, davalının davacıya ait CD ortamında kayıtlı "MEYVELER" adlı fotoğraflardan "ÇİLEK" fotoğrafını "K.....Rİ" ibareli ürün ambalajlarında kullanmasının FSEK'in 84 ve TTK'nın 56. vd. maddeleri uyarınca haksız rekabet teşkil ettiğinin tespitine, bu kullanımın men ve ref'ine ve tazminata ilişkin hakların saklı tutulmasına karar verilmiştir.
Davalı vekilinin temyizi üzerine karar, Özel Dairece yukarıda başlık bölümünde gösterilen nedenlerle bozulmuştur.
Yerel Mahkemece, önceki kararda direnilmiş; hükmü temyize davalı vekili getirmiştir.
Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; davaya konu fotoğrafın davalı tarafından endüstriyel tasarım tesciline dayalı olarak kullanılması nedeniyle davanın reddinin gerekip gerekmediği noktasında toplanmaktadır.
Yerel mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporuyla, davayı konu "çilek" fotoğrafının 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun (FSEK) 5/4 maddesi kapsamında plastik-estetik değer taşıyan "fotoğrafik bir eser" olmadığı belirlenmiş olduğundan uyuşmazlığın çözümü için FSEK 84. maddesinin açıklanması gereklidir.
Anılan yasanın 84. maddesi aynen; "Bir işareti, resim veya sesi, bunları nakle yarıyan bir alet üzerine tesbit eden veya ticari maksatlarla haklı olarak çoğaltan yahut yayan kimse, aynı işaretin, resmin veya sesin 3 üncü bir kişi tarafından aynı vasıtadan faydalanılmak suretiyle çoğaltılmasını veya yayımlanmasını menedebilir.
Tecavüz eden tacir olmasa bile birinci fıkra hükmüne aykırı hareket edenler hakkında haksız rekabete mütaallik hükümler uygulanır.
Eser mahiyetinde olmıyan her nevi fotoğraflar, benzer usullerle tesbit edilen resimler ve sinema mahsulleri hakkında da bu madde hükmü uygulanır." düzenlemesini içermektedir.
Davaya konu fotoğrafın davalı adına tescilli "Gıda Ambalaj Deseni" başlıklı 7605 nolu çoklu endüstriyel tasarım tescilinde kullanılmış olması nedeniyle bu aşamada endüstriyel tasarım hukukuna ilişkin açıklama yapılması gereklidir.
554 sayılı Endüstriyel Tasarımların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (554 s. KHK) ile koruma altına alınmak istenen tasarım, kavram olarak; bir ürün veya ürün parçasının görünümüdür (Ünal Tekinalp, Fikri Mülkiyet Hukuku, İstanbul 2012, Beşinci Bası, s.661).
554 s. KHK'nin 3. maddesindeki tasarım tanımı ise; "bir ürünün tümü veya bir parçası veya üzerindeki süslemenin, çizgi, şekil, biçim, renk, doku, malzeme veya esneklik gibi insan duyuları ile algılanan çeşitli unsur veya özelliklerinin oluşturduğu bütünü" şeklindedir.
Korumanın kapsamı, ürünün görünüm özellikleriyle sınırlıdır (Karahan/Suluk/Saraç/Nal; Fikri Mülkiyet Hukukunun Esasları, Ankara 2012, s. 285).
Bir endüstriyel tasarımın 554 s. KHK hükümlerine göre korunabilmesi için tasarımın tescil edilmesi gereklidir. Bu tescil ilkesi, tescilsiz tasarımların korunmayacağı anlamına gelmez. Tescilsiz tasarımlar genel hükümlere göre korunacaktır (Tekinalp, a.g.e. s.674).
Tescilli bir tasarımın, hukuken korumadan yararlanabilmesi için bazı özelliklere sahip olması gerekir ki; bunların en başında kamu düzeni ve genel ahlaka aykırı olmama hali gelir (m.9). 554 s. KHK'de, yeni ve ayırt edici nitelikteki tasarımlar korunmaktadır.
Bu aşamada belirtilmedir ki, TPE, başvuruya konu tasarımın yeni ve ayırt edici nitelik taşıyıp taşımadığını incelememektedir (Esas İnceleme). TPE, sadece, başvuruda gerekli evrakın verilip verilmediği, başvuru ücretinin yatırılıp yatırılmadığı gibi şekli hususları inceler (Şekli İnceleme). Şekli eksikliği bulunmayan ya da eksikleri giderilen bir başvuru, aylık periyotlarla çıkan Resmi Endüstriyel Tasarımlar Bülteninde yayımlanır. Başvuru sahibi, pazara henüz çıkarmadığı ürüne ait tasarımın rakiplerce taklit edileceği endişesini taşıyorsa yayın ertelemesi talep edebilir. Bu durum özellikle moda sektörü bakımından önem taşımaktadır. Yayını takip eden üçüncü kişiler, başvuruya itirazda bulunabilir. İtiraz, yayın tarihinden itibaren altı ay içinde yapılabilir. İtiraz sahibi, başvuruya konu tasarımın yeni ve ayırt edici nitelikte olmadığını ispatlamalıdır. İtiraz dilekçesi ile birlikte TPE'ye bilgi ve belge sunulmalıdır. TPE'nin Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu (YİDK), itiraz sahibinin dosyaya sunduğu bilgi ve belgelerle sınırlı bir inceleme yapar. İtiraz üzerine YİDK, başvuruyu esas incelemeye alır. Yani başvuruya konu tasarımın yenilik ve ayırt edici nitelik şartlarını taşıyıp taşımadığını inceler. altı aylık askı süresince itiraz yapılmamışsa, başvurusu esas incelemeye tabi tutulmaksızın başvuru sahibine tasarım belgesi verilir.
İtirazı reddedilen üçüncü kişiler veya itiraz üzerine başvurusu geri çevrilen başvuru sahibi, 60 günlük süre içinde Ankara' daki ihtisas mahkemelerinde TPE kararının iptalini talep edebilir. Başvuru sahibinin açacağı iptal davasında husumet, itiraz sahibi ile TPE' ye birlikte yöneltilir (Karahan/Suluk/ Saraç/ Nal; y.a.g.e.; s.283).
Ülkemizde tasarım tescilleri bakımından yayıma dayalı itiraz sistemi benimsenmiştir. Çünkü esas incelemeyi yapmak oldukça zaman alıcı ve masraflı bir iştir. Kaldı ki, esas inceleme sistemini benimseyen ülkelerde bu incelemeye tabi tutulan tasarımların birçoğu daha sonra mahkemeler tarafından özgün olmadığı gerekçesiyle iptal edilmektedir. Bu da göstermektedir ki, pratikte esas inceleme sağlıklı bir şekilde zaten yapılamamaktadır. Bu inceleme esasen uyuşmazlık halinde mahkemeler önünde yapılabilmektedir.
Türk Hukukunda "hükümsüzlük" ancak mahkeme önünde ileri sürülebilir. TPE, bir tasarımın hükümsüz olup olmadığı konusunda karar veremez. Ancak itiraz prosedürü çerçevesinde TPE YİDK, tasarımın koruma şartlanın karşılanmadığı gerekçesiyle başvuruyu reddedebilir (Karahan/Suluk/ Saraç/Nal; y.a.g.e., s.290)
Hangi hallerde mahkemelerce hükümsüzlük kararı verileceği 554 s. KHK'nin 43. maddesinde sayılı olarak (numerus clausus) belirlenmiştir. Bunlar, tasarımın yeni ve ayırt edici nitelikte olmaması, teknik fonksiyonun tasarım şekillendirmesi, tasarımın kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı olması, tasarımın gerçek sahibinin başkası olması, sonradan kamuya açıklanmış olmakla birlikte, aynı veya benzer başka bir tasarımın başvuru (veya varsa rüçhan) tarihinin daha önce olması halleridir.
Açıklanan bu madde (554 s. KHK m.43) uyarınca verilen hükümsüzlük kararları geriye etkilidir. Bu hususun düzenlendiği 554 s. KHK nin Hükümsüzlüğün Etkisi' başlıklı 45/1. maddesi aynen; "Tasarımın hükümsüzlüğüne karar verilmesi halinde, kararın sonuçları geçmişe etkili doğar. Bu nedenle, tasarım başvurusu veya tesciline hukuki bakımdan bu Kanun Hükmünde Kararname ile sağlanan koruma, hükümsüzlük kapsamında doğmamış sayılır." şeklindedir.
Bu yasa hükmü uyarınca; bir tasarımın hükümsüzlüğüne karar verildiği takdirde KHK ile sağlanan koruma "doğmamış sayılır". Doğmamış sayılma hem başvuru hem de tescil ile ilgilidir. Yokluğun sonucu; başvuru ve tescile dayalı olarak oluşan hakların hiç doğmadıklarının, hukuki ilişkilerin hiç kurulmadıklarının belirtilmesidir.
Kötüniyetli tescilleri önlemek için 554 s. KHK kendi içerisinde koruma mekanizması öngörmüştür. 554 s. KHK'nin 43. maddesindeki düzenleme uyarınca "doğmamış" sayılan endüstriyel tasarım tesciline dayalı olarak tescil sahibinin üçüncü kişilere verdiği zararların tazmini yoluna gidilebilecektir.
Somut olayda yerel mahkeme ile Özel Daire arasında, davayı konu "çilek" fotoğrafının FSEK 5/4 kapsamında "fotoğrafik bir eser" olmadığı, bu nedenle ancak aynı yasanın 84/3 hükmü uyarınca haksız rekabet hükümleri çerçevesinde himaye görebileceği konusunda uyuşmazlık bulunmadığı gibi davacının daha önceden hak sahibi olduğu fotoğrafın davalı adına daha sonra 29.12.1999 tarihinde tescil edilen 7605 nolu "Gıda Ambalaj Deseni" başlıklı çoklu endüstriyel tasarım tescilinde kullanılmış olduğu da dosya kapsamıyla sabit görülmüştür.
Bu itibarla, davacının eser mahiyetinde olmayan fotoğraftan kaynaklanan haklarını FSEK 84. maddesi kapsamında davalıya karşı ileri sürmesi önündeki somut olaya özgü engelin, yukarıda açıklanan ve ülkemizde kabul edilmiş olan endüstriyel tasarım tescil sitemi olduğu görülmektedir. Zira, davalı taraf, Türkiye'deki endüstriyel tasarım tescillerinde uygulanan incelemesiz sistemden yararlanarak tescilini sağladığı tasarımını kullanırken 554 s. KHK'nin sağladığı haklardan tasarımı hükümsüz kılınmadıkça yararlanacaktır. Hemen belirtilmelidir ki hak sahiplerinin, tasarım tescillerine karşı yukarıda açıklanan 554 s. KHK'nin 43. maddesi kapsamında hükümsüzlük davası açma imkânları tanınmış durumdadır.
O halde, davaya konu fotoğrafı kendi adına tescilli endüstriyel tasarımda kullandığı ileri sürülen davalıya karşı bu tasarımın hükümsüzlüğü istemiyle dava açılarak sicilden terkini sağlanmadığı sürece, davalının endüstriyel tasarım tesciline dayalı kullanımına karşı FSEK 84. maddesi uyarınca haksız rekabet hükümlerine dayanılarak hak iddia edilemeyecektir.
Bu durumda, endüstriyel tasarım tesciline dayalı davalı kullanımına karşı davanın reddinin gerektiğine işaret eden ve Hukuk Genel Kurulunca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyulmak gerekirken, önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırıdır.
Bu nedenle direnme kararı bozulmalıdır.
Sonuç: Davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının Özel Daire bozma kararında gösterilen nedenlerden dolayı bozulmasına, istek halinde temyiz peşin harcının yatırana geri verilmesine, 27.05.2015 gününde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy