MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi
Taraflar arasındaki “menfi tespit” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda Kahramanmaraş 2. Asliye Hukuk Mahkemesince davanın kısmen kabulüne dair verilen 11.04.2012 tarihli ve 2008/277 E., 2012/147 K. sayılı karar davalı ... San. ve Tic. A.Ş. tarafından temyiz edilmekle; Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin 26.02.2014 tarihli ve 2014/105 E., 2014/3746 K. sayılı kararı ile;
"...Davacılar vekili, müvekkili şirketin keşidecisi, diğer müvekkillerinin avalisti olduğu icra takibine konu 1.068.689,00 TL'lik çekin teminat amaçlı ve boş olarak davalı şirkete verildiği halde davalı tarafça doldurularak icra takibine konulduğunu, müvekkilinin bedelsiz olan çek nedeniyle fazlaya ilişkin hakları saklı tutularak şimdilik 10.000,00 TL.lik kısmından borçlu olmadığının tespitine, %40 tazminata karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili, icra takibine konu çekin karşılıksız olmayıp müvekkilinin ticari defterlerinde kayıtlı olduğunu, davacının bu çekin teminat amaçlı ve boş olarak verildiğine dair tanık dinletme taleplerine muvafakat etmediklerini, ispat yükünün davacıya ait olduğunu, davalı şirket yetkililerinin takipte takibe ve borca itiraz etmediklerine, borcu kabul ettiklerine dair beyanda bulunduklarını ileri sürerek davanın reddini istemiştir.
Mahkemece yapılan yargılama sonunda toplanan delillere ve benimsenen bilirkişi raporuna göre; dava konusu çekin teminat olarak davacı şirket tarafından davalı şirkete verildiği, ticari alacaklarda şirketlerin karşılıklı olarak alacak-borç ilişkisinin ticari defterler ile birbirini doğrulaması gerektiği, davalı şirket kayıtlarında söz konusu çek'in kayıtlı olduğu, ancak karşılığında mal veya hizmet verdiğine dair her hangi bir bilgi ve belgenin olmadığı, davacının önceden yapılan ticari ilişkiye bağlı olarak sadece 117.632,90 TL borçlu olduğunun bilirkişi raporu ile tespit edildiği, davacının söz konusu çek nedeniyle, 951056,18 TL lik kısmından borçlu olmadığına, aynı çekten dolayı davalı tarafa 117.632,90 TL borçlu olduğuna, talep yargılamayı gerektirdiğinden tarafların tazminat taleplerinin reddine karar verilmiş, hüküm davalı şirket vekilince temyiz edilmiştir.
Dava, teminat olarak verilen boş çekin sonradan doldurulması ve bedelsiz kalması nedeniyle borçlu olunmadığının tespitine ilişkindir. Takip konusu çekin keşidecisi davacı-müflis Doğu Akdeniz Tekstil San. Ve Tic. A.Ş.dir. Davacılar ... ve ... ise bu çekte avalisttir. İspat külfeti davacı yandadır. Dosya kapsamı itibariyle mahkemece karar başlığında davacı olarak yazılan “Doğu Akdeniz..A.Ş.”nin dava açılmadan önce iflas ettiği sabittir. İflas etmiş şirketin hakkında iflas idare memurlarınca açılmış bir dava bulunmamaktadır. İhbar yoluyla da müflis şirketin iflas idare memurlarının davaya dahil edilmesi mümkün değildir. Sonuç olarak iflas etmiş şirketin yetkilisinin bu davayı açma imkanı bulunmamakta olup müflis şirketin bu davada aktif dava ehliyetinin bulunmadığının gözetilmemesi yanlış olmuştur.
Davacılar Kadir ve ... ise yukarıda da belirtildiği üzere takip ve dava konusu çekte avalist konumundadırlar. Çekin teminat çeki ve bedelsiz olduğu yönünden mahkemece müflis ve davalı şirket ticari defterleri üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılmıştır. Anılan rapor ile dava konusu çekin müflis Doğu Akdeniz..A.Ş.nin ticari defterlerinde kayıtlı olmadığı bildirilmiştir. Davalı .....A.Ş.nin ticari defterlerinde yapılan incelemede ise davalı şirketin müflis Doğu Akdeniz..A.Ş.'ye 19.04.2005 tarihli ve 1.068.689.08 TL. Bedelli fatura karşılığı mal sattığı ve bu miktar alacaklı olduğu, bunun karşılığında dava konusu çek verildiği, bu çekin fatura tarihinden 1 gün sonra verildiğinin davalı defterlerine kaydedilmiş olduğu, ancak bu çekin tahsil edilemediği, tahsil edilemeyen bu çek tutarının dışında davalının 117.632,90 TL. Cari hesap alacağı bulunduğu sabittir. Bu durumda davalı alacağı çek tutarı 1.068.689.08 TL ile cari hesap alacağı 117.632,90 TL toplamı 1186321,98 TL.dir. Mahkemece rapordaki bu tespitler ve çekin ödenmemiş olduğu göz ardı edilerek davalının davacıdan sadece cari hesap alacağı varmış gibi kabul edilerek yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir..."
gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle yeniden yapılan yargılama sonunda mahkemece önceki kararda kısmen direnilmiştir.
HUKUK GENEL KURULU KARARI
Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki belgeler okunduktan sonra gereği görüşüldü:
Dava, menfi tespit istemine ilişkindir.
Davacılar vekili, müvekkili şirketin keşidecisi, diğer müvekkillerinin avalisti olduğu icra takibine konu 1.068.689,00TL'lik çekin teminat amaçlı ve boş olarak davalı şirkete verildiği hâlde davalı tarafça doldurularak icra takibine konulduğunu ileri sürerek müvekkillerinin bedelsiz olan çek nedeniyle fazlaya ilişkin hakları saklı tutularak şimdilik 10.000,00TL’lik kısmından borçlu olmadıklarının tespitine, %40 oranında kötü niyet tazminatına karar verilmesini talep etmiş iken; ıslah dilekçesi ile söz konusu çekin 951.056,18TL’lik kısmından dolayı borçlu olmadıklarının tespiti ile davalının ıslah edilen miktarı da kapsayacak şekilde kötü niyet tazminatına mahkûm edilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı vekili icra takibine konu çekin karşılıksız olmayıp müvekkilinin ticari defterlerinde kayıtlı olduğunu, davacının bu çekin teminat amaçlı ve boş olarak verildiğine dair tanık dinletme taleplerine muvafakat etmediklerini, ispat yükünün davacıya ait olduğunu, davalı şirket yetkililerinin icra takibinde takibe ve borca itiraz etmediklerine, borcu kabul ettiklerine dair beyanda bulunduklarını belirterek davanın reddinin gerektiğini savunmuştur.
Mahkemece benimsenen bilirkişi raporuna göre, dava konusu çekin teminat olarak davacı şirket tarafından davalı şirkete verildiği, ticari alacaklarda şirketlerin karşılıklı olarak alacak-borç ilişkisinin ticari defterler ile birbirini doğrulaması gerektiği, davalı şirket kayıtlarında söz konusu çekin kayıtlı olduğu, ancak karşılığında mal veya hizmet verdiğine dair herhangi bir bilgi ve belgenin olmadığı, davacının önceden yapılan ticari ilişkiye bağlı olarak sadece 117.632,90TL borçlu olduğunun bilirkişi raporu ile tespit edildiği, davacının söz konusu çek nedeniyle 951.056,18TL’lik kısmından borçlu olmadığına, aynı çekten dolayı davalı tarafa 117.632,90TL borçlu olduğuna, talep yargılamayı gerektirdiğinden tarafların tazminat taleplerinin reddine karar verilmiştir.
Davalı ... San. ve Tic. A.Ş vekilinin temyizi üzerine hüküm, Özel Dairece yukarıda başlık bölümünde açıklanan gerekçelerle bozulmuştur.
Yerel Mahkemece Müflis Doğu Akdeniz Tekstil San. ve Tic. A.Ş.'nin dava tarihi itibariyle iflasen tüzel kişiliğinin sonlanmış olması nedeni ile davacı sıfatı bulunmadığından bu kısma ilişkin bozma kararına uyularak müflis Doğu Akdeniz Tekstil San. ve Tic. A.Ş.'nin davasının reddine, davaya konu çek mal karşılığı davalı şirkete verilmesine karşın davalı şirketin çek karşılığı malı davacı yana gönderdiğini ispatlayamadığından ve bu hâliyle çekin karşılıksız kaldığı sonucuna varıldığından bu kısma yönelik bozma kararına karşı direnilmesine karar verilmiştir.
Direnme kararı davalı ... San. ve Tic. A.Ş. vekili tarafından temyiz edilmiştir.
Direnme yolu ile Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık, dosya kapsamına ve çekin teminat çeki ve bedelsiz olduğu iddiasına yönelik mahkemece yaptırılan bilirkişi incelemesi de dikkate alındığında davalının alacağının çek tutarı 1.068.689.08TL ile cari hesap alacağı 117.632,90TL toplamı 1.186.321,98TL olarak mı, yoksa yalnızca 117.632,90TL olarak mı kabulünün gerektiği noktasında toplanmaktadır.
I- Uyuşmazlığın çözümü için öncelikle konu ile ilgili kavramların ve yasal düzenlemelerin irdelenmesinde fayda bulunmaktadır.
Menfi tespit davası 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 72. maddesinde düzenlenmiştir.
Davalı tarafından varlığı iddia edilen bir hukuki ilişkinin mevcut olmadığının (yok olduğunun) tespiti için açılan davaya menfi tespit davası denir.
Borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında (takipten sonra) borçlu bulunmadığını ispat için, menfi tespit davası açabilir (m.72,I).
Borçlunun icra takibinden sonra menfi tespit davası açabilmesi için de, borçlu olmadığının hemen tespit edilmesinde korunmaya değer güncel bir hukuki yararının bulunması gerekir (HMK 106/2) ( Kuru, B: İstinaf Sistemine Göre Yazılmış İcra ve İflas Hukuku Ders Kitabı, Eylül 2017, s: 136,141).
Avale ilişkin düzenlemelere ise, takip tarihinde yürürlükte bulunan 6762 sayılı Mülga Türk Ticaret Kanunu’nun 614 vd. (6102 sayılı TTK’nın 700 vd) maddelerinde yer verilmiştir.
Mülga TTK’nın 612. maddesinde;
“ Poliçedeki bedelin ödenmesi, aval suretiyle tamamen veya kısmen temin olunabilir. Bu teminat, üçüncü bir şahıs yahut poliçede zaten imzası bulunan bir kimse tarafından da verilebilir.”
613. maddesinde;
“Aval şerhi, poliçe veya alonj üzerine yazılır.
Aval "aval içindir" tabiri ile veya buna muadil diğer her hangi bir ibare ile ifade ve avalı veren kimse tarafından imza edilir.
Muhatap veya keşidecinin imzaları müstesna olmak üzere poliçenin yüzüne konan her imza, aval şerhi sayılır.
Kimin için verildiği aval şerhinde açıklanmak lazımdır; açıklanmadığı takdirde aval, keşideci için verilmiş sayılır.”
614. maddesinde;
“Aval veren kimse, kimin için taahhüt altına girmişse tıpkı onun gibi mesul olur.
Aval veren kimsenin temin ettiği borç, şekle ait noksandan başka bir sebepten dolayı batıl olsa dahi aval verenin taahhüdü muteberdir.
Aval veren kimse, poliçe bedelini ödediği takdirde poliçeden dolayı lehine taahhüt altına girmiş olduğu kimseye ve ona karşı poliçe gereğince mesul olan kimselere karşı poliçeden doğan hakları iktisab eder.”
706. maddesinde;
“ Çekte yazılı bedelin ödenmesi, kısmen veya tamamen aval ile temin olunabilir. Bu teminat muhatap hariç olmak üzere üçüncü bir şahıs yahut çek üzerinde esasen imzası bulunan bir kimse tarafından da verilebilir.” hükümlerine yer verilmiştir.
Aval, kambiyo senedine ilişkin bir teminattır. Keşideci lehine aval verilebileceği gibi cirantalar ya da kambiyo senedinden sorumlu olan diğer kimseler lehine de aval verilebilir. Aval veren kişi kimin için taahhüt altına girmişse aynen onun gibi sorumlu olur. Hemen belirtmek gerekir ki, aval veren kişinin teminat altına aldığı borç, şekle ait noksandan başka bir sebepten dolayı batıl olsa da aval verenin taahhüdü geçerlidir (Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulunun 20.04.2018 tarihli ve 2017/4 E., 2018/5 K. sayılı kararı).
Yukarıdaki açıklamalar ışığında somut olay değerlendirildiğinde; davalı alacaklı Güneysi Tekstil San. ve Tic. A.Ş. tarafından müflis şirkete ve davacı avalistlere yönelik olarak 04.05.2005 keşide tarihli 1.068.689,08TL bedelli 245055617 hesap ve 7574820 seri nolu çek nedeni ile icra takibi başlatılmıştır. Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu ile takipte ödeme emri 09.05.2005 tarihinde düzenlenmiştir. Takip dosyası içinde yer alan 27.05.2005 tarihli tutanak içeriği ise aynen; “Borçlulardan ... ve ... kimlikleri ve yetkilisi bulundukları borçlu şirketin imza sirküleri görülmekle dairemize müracaat ettiler ve söz alarak; gerek kendi adımıza gerekse yetkili bulunduğumuz ve dosyada borçlu bulunan Doğu Akdeniz Tekstil Sanayi ve Ticaret A.Ş. adına tarafımıza yapılan icra takibini öğrenmiş ve takibe muttali olmuş bulunmaktayız. Söz konusu takibe ve borca herhangi bir itirazımız yoktur. Borcu kabul ediyoruz. Dolayısıyla alınan ihtiyati haciz kararı nedeniyle alacaklı vekili tarafından yatırılan teminatın iadesine muvafakat ediyoruz dediler. Beyanları okundu. İmzaları alındı.” şeklindedir ve söz konusu tutanak hem borçlu sıfatı hem de şirket yetkilisi sıfatı ile davacı avalistler tarafından imzalanmıştır. Müflis Şirket hakkındaki iflas kararı 27.06.2008 tarihinde kesinleşmiştir. Eldeki dava 11.07.2008 tarihinde açılmıştır.
Mevcut bu durum karşısında yerel mahkemece aval veren kişinin teminat altına aldığı borcun şekle ait noksandan başka bir sebepten dolayı batıl olsa da aval verenin taahhüdü geçerli olacağı ve davacı olan her iki avalistin de icra dosyasına yapılmış 27.05.2005 tarihli kabul beyanlarının bulunduğu ve bu durumda artık haciz baskısından da söz edilemeyeceğinden, açılan menfi tespit davasının reddine karar verilmesi gerektiği gözetilmeden yazılı şekilde hüküm kurulması doğru değildir.
O hâlde direnme kararı yukarıda açıklanan bu değişik nedenlerle bozulmalıdır.
II- Öte yandan temyize konu bozma kararında yer alan “…Takip konusu çekin keşidecisi davacı-müflis Doğu Akdeniz Tekstil San. Ve Tic. A.Ş.dir. Davacılar ... ve ... ise bu çekte avalisttir. İspat külfeti davacı yandadır. Dosya kapsamı itibariyle mahkemece karar başlığında davacı olarak yazılan “Doğu Akdeniz..A.Ş.”nin dava açılmadan önce iflas ettiği sabittir. İflas etmiş şirketin hakkında iflas idare memurlarınca açılmış bir dava bulunmamaktadır. İhbar yoluyla da müflis şirketin iflas idare memurlarının davaya dahil edilmesi mümkün değildir. Sonuç olarak iflas etmiş şirketin yetkilisinin bu davayı açma imkânı bulunmamakta olup müflis şirketin bu davada aktif dava ehliyetinin bulunmadığının gözetilmemesi yanlış olmuştur…” şeklindeki bozma nedenlerine mahkemece uyularak bozma doğrultusunda işlem yapılmıştır.
Bu durumda, bozma kararına uyularak oluşturulan yeni hüküm Özel Dairesince incelenmediğinden, bu yeni hükme yönelik temyiz itirazlarının incelenmesi için dosya Özel Daireye gönderilmelidir.
S O N U Ç: Yukarıda (I) numaralı bentte açıklanan nedenlerle davalı ... San. ve Tic. A.Ş.vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının yukarıda açıklanan değişik gerekçe ve nedenlerden dolayı 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Geçici 3’üncü maddesine göre uygulanmakta olan 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 429’uncu maddesi gereğince BOZULMASINA, aynı Kanun’un 440’ıncı maddesi uyarınca kararın tebliğinden itibaren on beş gün içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere,
(II) numaralı bentte açıklanan nedenlerle uyulan kısım yönünden davalı ... San. ve Tic. A.Ş. vekilinin yeni hükme yönelik olan temyiz itirazlarının incelenmesi için dosyanın 19. HUKUK DAİRESİNE GÖNDERİLMESİNE,
18.12.2018 tarihinde oy birliği ile karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy