MAHKEMESİ:İş Mahkemesi
1. Taraflar arasındaki “işçilik alacağı” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, Ankara 10. İş Mahkemesince verilen davanın kabulüne ilişkin karar davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Özel Dairece yapılan inceleme sonunda bozulmuş, mahkemece Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.
2. Direnme kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.
3. Hukuk Genel Kurulunca dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
I. YARGILAMA SÜRECİ
Davacı İstemi:
4. Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalı ... Bakanlığına bağlı 2. Hava İkmal Bakım Merkezi Komutanlığı Uçak Fasbat tesislerinde çalışmakta olup, Türk Harb-İş Sendikasına üye olarak işyerinde uygulanan işletme toplu iş sözleşmelerinden yararlandığını, uçak mühendisi olan müvekkilinin işletme toplu iş sözleşmesinin 40. maddesi uyarınca %25 mühendislik zammı, yabancı dil sınavında başarılı olup işyerinde yabancı dil gerektiren işte çalıştığından işletme toplu iş sözleşmesinin 60/c maddesi uyarınca %15 yabancı dil zammı ve 60/d maddesi uyarınca saat ücretinin %15’i tutarında verimliliği teşvik primi hakkı bulunduğunu, ancak mühendislik ve yabancı dil zamlı ücretin eksik uygulanması nedeniyle hak kazandığı ilave tediye, akdi ikramiye, yıllık izin ücreti ile verimliliği teşvik primi alacaklarının eksik ödendiğini, işletme toplu iş sözleşmesi ile kararlaştırılan mühendislik ve yabancı dil zamlı ücretlerin toplu iş sözleşmesinin eki ücret cetvelinde normal işçiler için belirlenen saat ücreti cetvelindeki miktara ilave edilmek suretiyle aylık normal çıplak saat ücretinin belirlenmesi ve ücrete bağlı diğer tüm ödemelerin bu temel ücret üzerinden yapılması gerektiğini ileri sürerek ilave tediye, akdi ikramiye, verimliliği teşvik primi ile yıllık izin ücreti fark alacaklarının davalıdan tahsilini talep etmiştir.
Davalı Cevabı:
5. Davalı T.C. ... (Bakanlık) vekili cevap dilekçesinde; yürürlükteki işletme toplu iş sözleşmesinin 40. maddesi gereğince kendi ihtisas dalında çalışan mühendislerin ücretlerinin %25 zamlı ödendiğini, aynı sözleşmenin 60/c maddesine göre de, yabancı dil bilgisine ihtiyaç duyulan işlerde çalışan işçilerden ÖSYM Kamu Personeli Dil Sınavına (KPDS) girerek sınavda 100 üzerinden 70 ve daha yüksek not alan işçilerin ücretlerinin %15 zamlı ödendiğini, davacının %25 mühendislik zammı ile %15 yabancı dil zammı aldığını, ilave tediye alacağının yılda toplam 390 saat üzerinden Bakanlar Kurulu tarafından ilan edilen tarihlerde 4 dilim hâlinde 97,5 saat olarak, ikramiyelerin ise yılda 60 günlük ücret tutarında 14 Mayıs ve 14 Eylül tarihlerinde ödendiğini belirterek davanın reddini savunmuştur.
Mahkeme Kararı:
6. Ankara 10. İş Mahkemesinin 14.12.2012 tarihli ve 2010/655 E., 2012/1239 K. sayılı kararı ile; taraflar arasındaki uyuşmazlığın talep edilen alacaklar için hesaplamanın çıplak ücret üzerinden mi, yoksa %25 mühendislik zammı ve %15 yabancı dil zammının ilave edilmesiyle bulunan ücret üzerinden mi yapılacağı konusunda olduğu, işletme toplu iş sözleşmesinin maddeleri uyarınca bu zamların ücrete ilavesiyle talep edilen alacakların hesaplanması gerektiği gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.
Özel Daire Bozma Kararı:
7. Ankara 10. İş Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
8. Yargıtay (Kapatılan) 22. Hukuk Dairesinin 16.01.2014 tarihli ve 2013/1830 E., 2014/237 K. sayılı kararı ile; 1. bentte davalının sair temyiz itirazlarının reddine karar verildikten sonra; “…2-Davacı yıllık ücretli izin ödemesinin yabancı dil zammı eklenerek yapılması gerektiğini ancak bu husus dikkate alınmadan ödeme yapıldığını belirterek fark alacağın tahsilini istemiştir. İşyerinde uygulanmakta olan 22. Dönem İşletme TİS'nin 60. maddesinin (c) bendinde, "Yabancı dil bilgisine ihtiyaç duyulan işlerde çalışan işçilerden ihtiyaç duyulan dil için yapılacak ÖSYM Kamu Personeli Dil Sınavı'na girip sınavda 100 üzeriden 70 ve daha fazla not alanların ücretleri %15 zamlı olarak ödenir." ve 59. maddesinin (ç) bendinde ise "60. maddenin c ve ç fıkralarında öngörülen farklı (zamlı) ücretler Ulusal Bayram, Genel, Hafta ve Akdi tatil ücretleri ile ilave tediye ve ikramiye ödemelerinde de dikkate alınır." düzenlemeleri yer almaktadır. TİS'nin söz konusu düzenlemeleri dikkate alındığında davacının yıllık izin ücreti hesabında yabancı dil zammının uygulanamayacağı açık olup, buna rağmen yıllık izin ücreti hesabının zamlı ücret üzerinden yapılması hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.
3-Taraflar arasındaki bir diğer uyuşmazlık ise davacının teşvik primi alacaklarının eksik ödenip ödenmediğine ilişkindir. İstek konusu dönem içinde işyerinde uygulanmış olan TİS'nin 40. maddesinde "39. madde esaslarına göre işe alınan 4 yıl ve daha fazla teknik öğrenim gören saat ücretli işçilerden Makina, İnşaat, Elektrik, Elektronik, Harita, Fizik, Jeofizik, Kimya, Femi, Uçak, Metalurji, Endüstri, Tekstil, Bilgisayar, İşletme, Uzay, Havacılık, Matematik, Mühendisleri ve Mimarlar kendi dalında çalışmaları kaydıyla ücretleri %25, Yüksek Mühendis ve Yüksek Mimarlar ile bunlardan doktora yapanların ücretleri %30 zamlı olarak ödenir. Bu maddede öngörülen zamlı ücretler ulusal bayram, genel, hafta, akdi tatil, ücretli izin ile ilave tediye ve ikramiye ödemelerinde de dikkate alınır." düzenlemesi yer almakta olup, yukarıda belirtilen TİS'nin 59 ve 60. maddelerindeki yabancı dil düzenlemesi dikkate alındığında teşvik primi hesabında %25 ve %15 yabancı dil zammının dikkate alınamayacağı açıktır. Bu düzenlemeler dikkate alınmadan davacının teşvik primi alacağının hüküm altına alınması da bozmayı gerektirmiştir.” gerekçesi ile karar bozulmuştur.
Direnme Kararı:
9. Ankara 10. İş Mahkemesinin 12.11.2014 tarihli ve 2014/337 E., 2014/1115 K. sayılı kararı ile; işletme toplu iş sözleşmesinin ilgili maddelerine göre zamlı ücretlerin akdi ikramiye ve ilave tediye alacaklarında da dikkate alınacağının hüküm altına alındığı ve bu doğrultuda verilen kararların Yargıtayca onandığı gerekçesiyle her iki bozma sebebi yönünden direnme kararı verilmiştir.
Direnme Kararının Temyizi:
10. Direnme kararı yasal süresi içinde davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.
II. UYUŞMAZLIK
11. Direnme yolu ile Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; somut olayda, 22. Dönem İşletme Toplu İş Sözleşmesinin “Mühendis ve Mimarlar” başlığını taşıyan 40. maddesi, “Ücretler ve Ödeme Şekilleri” başlığını taşıyan 59. maddesi ve “Farklı Ücret Ödenmesi” başlığını taşıyan 60. maddesi dikkate alındığında;
1-Yıllık izin ücreti hesabında %15 oranındaki yabancı dil zammının uygulanıp uygulanamayacağı;
2-Verimliliği teşvik primi hesabında %25 oranındaki mühendislik zammı ile %15 oranındaki yabancı dil zammının uygulanıp uygulanamayacağı; noktalarında toplanmaktadır.
III. GEREKÇE
A. (1) numaralı uyuşmazlık yönünden yapılan incelemede;
12. Uyuşmazlığın çözümü için öncelikle toplu iş sözleşmesine ilişkin açıklama yapmakta yarar bulunmaktadır.
13. Toplu iş sözleşmesi işçi kuruluşları ile işveren kuruluşları veya işveren arasında iş sözleşmesine uygulanabilecek çalışma şartlarını belirleyen ya da düzenleyen sözleşmedir. Toplu iş sözleşmesi işçilerle işverenler arasındaki iş ilişkisini değil, bir veya birçok işyerinde, bir işletmede ya da işkolunda uygulanabilecek çalışma/çalıştırma şartlarını düzenlemektedir. Öte yandan toplu iş sözleşmesi onu bağıtlayanlar arasında hukukî ilişkiler doğurmaktadır (Narmanlıoğlu, Ünal: İş Hukuku II Toplu İş İlişkileri, 2. Baskı, Mayıs 2013, s:292).
14. Davanın açıldığı tarih ve fark işçilik alacaklarının talep edildiği dönem itibariyle yürürlükte bulunan mülga 2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanunu’nun 2. maddesine göre, toplu iş sözleşmesi, hizmet akdinin yapılması, muhtevası ve sona ermesi ile ilgili hususları düzenlemek üzere işçi sendikası ile işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işveren arasında yapılan sözleşmeyi ifade etmektedir. Maddenin son fıkrasında toplu iş sözleşmelerinin, tarafların karşılıklı hak ve borçlarını, sözleşmenin uygulanmasını ve denetimini, uyuşmazlıkların çözümü için başvurulacak yolları düzenleyen hükümleri de ihtiva edebileceği düzenlenmiştir. Anılan maddeye paralel düzenleme, yürürlükte bulunan 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 2. ve 33. maddelerinde de yer almaktadır.
15. Mülga 2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanunu’nun “Toplu iş sözleşmesinin kapsamı ve düzeyi” başlığını taşıyan 3. maddesinin 2. fıkrası “(Değişik : 3/6/1986 - 3299/1 md.) Bir gerçek ve tüzelkişiye veya bir kamu kurum ve kuruluşuna ait aynı işkolunda birden çok işyerine sahip bir işletmede ancak bir toplu iş sözleşmesi yapılabilir. Bu Kanun anlamında bu sözleşmeye işletme toplu iş sözleşmesi denir. Ancak, kamu kurum ve kuruluşlarına ait müessese ve işyerleri ayrı tüzelkişiliğe sahip olsalar dahi, bu kurum ve kuruluşlar için tek bir işletme toplu iş sözleşmesi yapılır.” hükmünü içermektedir. İşletme toplu iş sözleşmesinin tanımı, yürürlükte bulunan 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 2. maddesinde de yer almaktadır.
16. Toplu iş sözleşmeleri tarafların hakları ve borçları yanında asıl ve ağırlıklı olarak iş sözleşmelerine uygulanacak (normatif) hükümleri içermektedir. Normatif hükümler emredici kanun hükmü gibi kapsamına aldığı iş sözleşmelerine uygulanırlar. Buradan çıkan sonuç ise, iş sözleşmelerinin toplu iş sözleşmesine aykırı olamayacağıdır. İş sözleşmesindeki toplu iş sözleşmesine aykırı hükümlerin yerini toplu iş sözleşmesi hükümleri alacaktır. Toplu iş sözleşmelerine kanunen belirlenen amacı içinde kalmak ve kesin emredici nitelikteki kanun hükümlerine aykırı bulunmamak şartı ile iş sözleşmelerinin yapılmasına, türlerine, şekillerine, çalışma şartlarına ve iş sözleşmelerinin sona ermesine ilişkin hükümler konulması mümkündür.
17. Toplu iş sözleşmesi ile taraflar iş sözleşmeleri için belli bir şekil şartı koyabilecekleri gibi, bazı kimselerle sözleşme yapılmamasını ya da yapılmasını, bazı kimselerin öncelikle işe alınmasını kararlaştırabilirler. Yine toplu iş sözleşmesi akdeden taraflar iş sözleşmesinin muhtevasına ilişkin olarak ücret, ücretin ekleri, fazla çalışma, dinlenme hakları özellikle tatil ve izinler ve diğer işçilik hakları konularında düzenlemeler yapabilecekleri gibi iş sözleşmesinin sona erme nedenleri, özellikle fesih yetkisinin sınırlanması ve feshe bağlanan kanuni sonuçlar hakkında da toplu iş sözleşmesine hüküm koyabilirler (Narmanlıoğlu, s; 357).
18. Toplu iş sözleşmesi ile iş sözleşmelerine ilişkin olmak üzere hükümler konulması mümkün ise de, konulacak hükümlerin kanunların emredici hükümlerine aykırı olamayacağı açıktır. Ancak burada sözü edilen kanunun emredici hükümlerini mutlak emredici hükümler olarak anlamak gerekir. Örneğin toplu iş sözleşmesi ile kıdem tazminatı tavanının değiştirilmesi mümkün olmayacaktır. Ancak nispi emredici hükümlerin yani işçi lehine konulan hükümlerin aksinin toplu iş sözleşmesi ile işçi lehine değiştirilmesi mümkündür. Örneğin mevsimlik işçilerin yıllık izin hakkı olmadığına dair 4857 sayılı İş Kanunu'nun 53. maddesinin 3. fıkrası aksine bir düzenleme yapılarak mevsimlik işçilere yıllık izin hakkı tanınması toplu iş sözleşmesi ile kararlaştırılabileceği gibi, yine 4857 sayılı İş Kanunu'nun 17. maddesindeki ihbar süreleri işçi lehine arttırılabilecektir.
19. Bu açıklamalar ışığında somut olay incelendiğinde; davacı, yıllık izin ücretinde işletme toplu iş sözleşmesinin 40. maddesinde düzenlenen %25 mühendislik zammı ile işletme toplu iş sözleşmesinin 60/c maddesinde düzenlenen %15 yabancı dil zammının ücrete eklenerek ödeme yapılması gerekirken, sadece mühendislik zammının dikkate alındığını, %15 yabancı dil zammının hiç dikkate alınmadığını belirterek fark alacağın tahsilini istemiştir.
20. Öncelikle davacı, 29.06.2005-29.06.2010 tarihleri için fark alacakları talep ettiğini belirtmiş, dosyada bulunan ve talep dönemini kapsayan 01.03.2005-28.02.2007 yürürlük süreli 20. Dönem İşletme Toplu İş Sözleşmesi (İTİS) ile 01.03.2007-28.02.2009 yürürlük süreli 21. Dönem İTİS ve 01.03.2009-28.02.2011 yürürlük süreli 22. Dönem İTİS’in konuyu düzenleyen maddelerinin aynı doğrultuda olduğu görülmüştür.
21. İstek konusu dönem içinde işyerinde uygulanmış olan işletme toplu iş sözleşmesinin 60. maddesi “Farklı Ücret Ödenmesi” başlığını taşımakta olup, maddenin (c) fıkrası;
“Yabancı dil bilgisine ihtiyaç duyulan işlerde çalışan işçilerden ihtiyaç duyulan dil için yapılacak ÖSYM Kamu Personeli Dil Sınavı (KPDS)’na girip sınavda 100 üzerinden 70 ve daha fazla not alanların (daktilo hariç) ücretleri %15 zamlı olarak ödenir. Bu ücreti almaya hak kazananların seviye tespit sınavları 5 yılda bir yenilenir. Bu sınavda başarısız olanlarla bu görevden ayrılanlara zamlı ödeme yapılmaz.” şeklinde düzenlenmiştir.
22. “Ücretler ve Ödeme Şekilleri” başlığını taşıyan 59. maddenin (ç) fıkrasında ise, farklı (zamlı) ücretlerin hangi alacakların hesabında dikkate alınacağı belirtilmiş olup, maddeye göre; “60’ıncı maddenin c ve ç fıkralarında öngörülen farklı (zamlı) ücretler Ulusal Bayram, Genel, Hafta ve Akdi tatil ücretleri ile ilave tediye ve ikramiye ödemelerinde” dikkate alınacaktır.
23. Yukarıda yer verilen işletme toplu iş sözleşmesinin hükümlerinde %15 yabancı dil zammının hangi alacakların hesabında esas alınacağı açıkça belirtilmiştir. Madde uyarınca yıllık izin ücreti hesabında yabancı dil zammının uygulanamayacağı açıktır.
24. Hâl böyle olunca, mahkemece Özel Daire bozma kararına uyulması gerekirken, önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırıdır.
25. Bu nedenle direnme kararı bozulmalıdır.
B. (2) numaralı uyuşmazlık yönünden yapılan incelemede;
26. Davacı, verimliliği teşvik priminin işletme toplu iş sözleşmesinin 40. maddesinde düzenlenen %25 mühendislik zammı ile sözleşmenin 60. maddesinde düzenlenen %15 yabancı dil zammının ücrete eklenerek ödenmesi gerekirken, bu zamların hiç dikkate alınmadığını ileri sürerek fark alacağın tahsilini istemiştir.
27. Davalı işyerinde bağıtlanan işletme toplu iş sözleşmesinin “Mühendis ve Mimarlar” başlığını taşıyan 40. maddesi;
“39’uncu madde esaslarına göre işe alınan 4 yıl ve daha fazla teknik öğrenim gören saat ücretli işçilerden; Makina, İnşaat, Elektrik, Elektronik, Harita, Fizik, Jeofizik, Kimya, Gemi, Uçak, Metalürji, Endüstri, Tekstil, Bilgisayar, İşletme, Uzay, Havacılık, Matematik Mühendisleri ve Mimarlar kendi ihtisas dalında çalışmaları kaydıyla ücretleri %25, Yüksek Mühendis ve Yüksek Mimarlar ile bunlardan doktora yapanların ücretleri %30 zamlı olarak ödenir.
Bu maddede öngörülen zamlı ücretler ulusal bayram, genel, hafta, akdi tatil, ücretli izin ile ilave tediye ve ikramiye ödemelerinde de dikkate alınır.” şeklinde düzenlenmiştir.
28. İşletme toplu iş sözleşmesinin 40. maddesinde mühendislik zammının hangi işçilik alacaklarının hesabında dikkate alınacağı düzenlenmiş olup, mühendislik zammının verimliliği teşvik primi hesabında uygulanamayacağı açık olduğu gibi, yabancı dil zammına ilişkin yukarıda yer verilen düzenlemelere bakıldığında, yabancı dil zammı da verimliliği teşvik primi hesabında dikkate alınamaz.
29. Hâl böyle olunca, mahkemece Özel Daire bozma kararına uyulması gerekirken, önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırıdır.
30. Bu nedenle direnme kararı bozulmalıdır.
31. Öte yandan, dava tarihi 29.06.2010 olmasına rağmen direnmeye ilişkin karar başlığında 17.03.2014 olarak yazılması mahallinde düzeltilebilir maddi hata olarak değerlendirilmiş ve ayrıca bozma nedeni yapılmamıştır.
IV. SONUÇ:
Açıklanan nedenlerle;
(1) ve (2) numaralı uyuşmazlıklar yönünden davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının açıklanan sebeplerle Özel Daire bozma kararında gösterilen nedenlerden dolayı 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na eklenen Geçici madde 3 atfıyla uygulanmakta olan 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 429. maddesi gereğince BOZULMASINA, (III-A-B),
Karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere, 14.10.2021 tarihinde oy birliği ile kesin olarak karar verildi.