- Hukuk İstinaf No: 1/68
Yüksek Mahkeme Huzurunda
(Dava No: 95/67)
İstinaf eden: Fehim Mulla İbrahim vakfı mütevellisi Ziver
Mustafa, Lefkoşa, (Müstedi)
ile
İ-stinaf edilen: Tahir İbrahim, Lefkoşa.
(Müstedaaleyh)
a r a s ı n d a.
1967 Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici Hükümler) Kanunu- bu Kanunun 6 (4) maddesi tahtında kira bakiyesi - Kira bakiye-si ve masraflar.
Müstedi, istida konusu evin mütevellisidir. Müstedaaleyhden, kira bakiyelerini ödemesini ve müstedaaleyhin tam kirayı ödemeye mali kudreti müsait olduğundan, tam kira ödemesi için emir talep etti. Müstedaaleyh, kira bakiyelerini öd-emeyi reddetmiş ve evin tamire ihtiyacı olması nedeniyle kiranın ayda KL 5.- olarak saptanmasını talep etmiştir. Bidayet Mahkemesi, müstedaaleyhin aylık kazancının, mukavelenin yapıldığı 30.8.1961 tarihinden sonra arttığını gözönünde bulundurarak, tam kir-a olan ayda KL 6.- ödemesini emretti. Ancak, müstedaaleyhin KL 19.- kira bakiyesini yekün olarak ödemeye mali kudreti müsait olduğu müstedi tarafından isbatlanamadığından kira bakiyeleri ile ilgili talebi reddetti ve tarafların kendi masraflarını ödemeler-ini emretti. Müstedi, KL 19.- kira bakiyesi ve masraflar için Mahkemenin verdiği kararı hatalı bularak istinaf etti. Müstedaaleyh ise, kira ödeme emrinin davanın açıldığı tarihten itibaren başlatılmasının hatalı olduğunu, karar tarihinden itibaren kira ö-denmesi gerektiğini ileri sürerek mukabil bir istinafta bulundu.
KARAR: Yüksek Mahkeme, müstedaaleyhin ödeme gücü müsait olduğundan, dava açıldıktan sonraki kira bedellerini defaten ödeme emrini makul ve doğru buldu ve mukabil istinafı reddetti. Yü-ksek Mahkeme, kira bakiyeleri hususunun 1967 Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici Hükümler) Kanunu 6 (4) maddesi kapsamında olduğunu ve müstedinin (mal sahibinin) isbat külfetini yerine getirmemekle beraber, Mahkeme önünde müstedaaleyhin ödeme gücünün müsait ol-duğuna dair yeterli şahadet olması nedeniyle, müstedaaleyhin KL 19.- kira bakiyesi ödemesini karara bağladı. Yüksek Mahkeme, müstedinin esas talebi olan tam kira ödemesi isteminde başarılı olduğunu ancak talep edilen kira bakiyelerinin gereksiz yere yükse-k tutulması nedeniyle dava mevzuunun yükseldiğini belirlemiş ve neticede müstedaaleyhin, müstediye KL 25-50 arası tarifesinden masraf ödemesini karara bağlamıştır.
-------------------
K A R A R
Müstedi Lefkoşa'da Deveciler sokağı, No: 24'de kâin b-ir evin mütevellisidir. 30 Ağustos, 1961 tarihli bir icar mukavelesi tahtinde mezkûr ev ayda KL 6.- kira ile müstedaaleyhe icar olundu. Müstedaaleyh hadisler patlak verinceye kadar evin kirasını tam olarak ödedi. Hadiseler patlak verdikten sonra 1964-65- seneleri için müstedaaleyhin iki senelik kirayı tam ödemediğini müstedi iddia etti ve 1964-65 seneleri için müstedaaleyhin müstediye Kl 44.- borcu olduğu iddia olundu. Müstedaaleyh 1965 senesinin sonunda müstedinin kocası ile hesaplaştıklarını ve 1964-65- seneleri için kira borcu olmadığını iddia etti. Kaza Mahkemesi müstedaaleyhin işbu iddiasını kabul ederek müstedaaleyhin 64-65 seneleri için müstediye kira borcu olmadığı kanaatine vardı. 1/1/66'dan 31/10/66'ya kadar ayda KL 6.- olan kiranın tam olarak -ödendiği müstedi taarfından da kabul edilmektedir. Kasım 1966 aylığı olan KL 6.- tam ödenmemiş ve buna mukabil yalnız KL 5.- ödenmiştir. 1 Aralık 1966'dan itibaren dava açılıncaya kadar ve davada hüküm verilinceye kadar herhangi bir kira ödenmediği müste-daaleyh tarafından da kabul edilmektedir. Müstedaaleyh şahadetinde evin tamire ihtiyacı olduğunu iddia ederek kira olarak ayda KL 6.- yerine KL 5.- ödemeyi teklif ettiğini ileri sürdü ve ev tamir edilirse geri kiraları ödeyeceğini bildirdiğini iddia etti.- Müstedaaleyh "R.A.F."de yardımcı polis zabitidir ve hali hazırdaki maaşı normal zamanda aldığı maaştan daha fazladır. 1961'de evi icar ettiğinde maaşı KL 50.- idi, halbuki şimdi maaşı ayda KL 60.-'dır. Müstedaaleyh şahadetinde teklif ettiği kiraları sa-kladığını fakat şimdi zay ettiğini ve bundan dolayı herhangi bir kira ödeyemeyecek durumda olduğunu iddia etti.
Kaza Mahkemesi, huzurunda verilen şahadeti dinleyip tetkik ettikten sonra, müstedaaleyhin tam kira olan ayda KL 6.-'yı ödeyebilecek durumd-a olduğu kanaatine vardı ve 1 Mart, 1967'den itibaren tam kira olan KL 6.-'nın müstedaaleyh tarafından ödenmesini emreyledi. Kasım 1966 aylığından ödenmemiş olan KL 1.- ve aralık 1966, Ocak, Şubat 1967 ayları için KL 18.- kiranın yani cem'an ödenmemiş ola-n KL 19.- kiranın müstedaaleyh tarafından ödenmesi için Kaza Mahkemesi bir emir vermeyi uygun görmemiştir. Kaza Mahkemesi kararında bu hususta şunları söyledi:
"Kira bakiyesi yekün KL 19.- zikrolunan kanun, madde
6 (4) altına geldiği kanaatınd-ayım ve bu miktarı
müstedaaleyhin yekün olarak ödemeye mali kudreti
olduğu müstedi tarafından isbat edilmesi lâzımdı.
Bu ise kanaatimce isbat edilemmeiştir."
Kaza Mahkemesi tarafların kendi masraflarını ödemelerini emretmiştir.
- Müstedi Kaza Mahkemesinin KL 19.- kira bakiyesi hususunda ve masraf hususunda vermiş olduğu kararın hatalı olduğunu ileri sürerek istinaf eyledi. Müstedi müstedaaleyhin kira bakiyelerini ödeyebilecek mali kudrette olduğunu ve davasını kazandığı için de- masrafların müstedaaleyh tarafından ödenmesi icab ettiğini ileri sürdü. Diğer taraftan müstedaaleyh kira ödeme emrinin davanın açıldığı Mart ayından başlamasının hatalı olduğunu çünkü bu kirayı müstedaaleyhin ödemeye kudreti olduğunu müstedi tarafından i-sbat olunmadığını ileri sürerek mukabil bir istinafla, kira ödeme emrinin Kaza Mahkemesi kararının verildiği tarihten itibaren başlamasını taleb etti.
Davada verilen şahadete bakıldığında müstedaaleyhin kira ödememeye başladığı nadan itibaren tam kir-a olan ayda KL 6.-'yı ödeyebilecek kudrette olduğu aşikârdır. Fakat şu veya bu sebepten dolayı müstedaaleyh tam kirayı değil de herhangi bir miktar kirayı 1 Aralık 1966'dan itibaren ödemekten imtina etti. Kanaatimizce Kaza Mahkemeleri müstecirin ödeme ku-dreti ile mütenasip olarak ödeyeceği kirayı tesbit ederken dava açıldığı aydan itibaren emir verme hak ve salâhiyetini haizdir. 1967, Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici Hükümler) Kanununun 6 (4) maddesinde zikrolunan "kira bakiyeleri" kanatimizce dava açılma-zdan evvelki müddet zarfında ödenmemiş kiraları ifade eder. Kanaatimizce Kaza Mahkemesi ödenecek kira miktarını tesbit ettikten sonra davanın açıldığı tarihten itibaren hüküm tarihine kadar geçmiş olan müddet için davanın bütün ahval ve şeraitini ve ödenm-eyen kiranın hangi sebepten dolayı ödenmediğini, kasten ödenip ödenmediğini, herhangi bir sebepten istifade etmek yönüne gidilip gidilmediğini nazarı itibara alarak dava açıldığından hüküm tarihine kadar olan müddet için ödenmesi icab eden kiraların defate-n veya aylık taksitlerle ödenmesi için de karar verme yetkisini haizdir. Bu davada müstedaaleyh müdafaa takririnde ve şahadetinde tam kirayı ödeyebilecek kudrette olduğunu kabul etti ve hatta müdafaa takririnde kiraların yanında mahfuz olduğunu bildirdi. - Bu böyle olmasına rağmen dava açıldığı tarihten bugüne kadar müstediye herhangi bir kira ödemedi. Bu durumda olan bir kiracının tesbit olunan kiraların davanın açıldığı aydan itibaren defaten ödenmesine karar verilmesi makul ve doğrudur.
Yukarıdaki- sebeplerden dolayı müstedaaleyhin mukabil istinafı reddolunur.
Davanın açıldığı zamana kadar olan kira bakiyelerinin ödenmesi için herhangi bir emir Kanununun 6 (4) maddesi tahtinde verilebilir. Kanunun 6 (4) maddesi şöyledir:
".... Mahkeme, ö-deme kudreti müsait olan
müstecirlerin kira bakiyelerini tamamen veya kısmen
ödemelerini emredebilir.
Ancak, bu fıkra hükümleri bakımından müstecirin
ödeme kudretinin kira bakiyelerini tamamen veya
kısmen ödemesine müsait -olduğu hususunu isbat
külfeti mal sahibine aittir."
Kaza Mahkemesi müstedaaleyhin geçmiş kiraları yekün olarak ödemeye mali kudreti olduğu hususunun müstedi tarafından isbat edilmesi gerektiğini, bu ise isbat edilmediği kanaatine vardı. Kanune-n, müstedaaleyhin kira bakiyelerini tamamen veya kısmen ödemeye mali kudreti olduğu hususunun isbat külfeti müstediye ait olmakla beraber Mahkemenin huzurunda müstedaaleyhin kira bakiyelerini tamamen veya kısmen ödemeye kudreti olduğu hususunda herhangi bi-r şahadet mevcut ise Mahkemenin bu şahadeti nazarı itibara alması icab eder. Müstedaaleyh evli olup KL 60.- maaş almaktadır. Tesbit olunan kir ayda KL 6.- olduğuna göre kendisine geriye KL 54.- kalmaktadır. Kanaatimizce işbu KL 54.-'dan kira bakiyelerin-i taksitle ödeyebilecek durumdadır. Bundan dolayı Mahkemenin müstedaaleyhin kira bakiyelerini taksitle ödeme kudretini nazarı itibara alarak kira bakiyelerini aylık taksitlerle ödemesi için emir vermesi icab ederdi. Bunu yapmadığından dolayı kaza Mahkeme-si hataya düşmüştür. Kanaatimizce, müstedaaleyh, verilen şahadeti ve müstedaaleyhin mali durumunu ve ödeyeceği normal kirayı nazarı itibara alarak, kira bakiyesi olan KL 19.-'yı ayda KL 1.500 mil taksitlerle ödeyebilir.
Masraf hususunda kaza Mahkeme-sinin taraflar kendi masraflarını ödemelerini emretmesi meselesine gelince, müstedaaleyh herhangi bir kira ödemediği için müstedi müstedaaleyh aleyhine dava açtı ve müstedaaleyhin tam kirayı ödemeye mali kudreti olduğunu ileri sürerek Mahkemeden müstedaale-yhin ayda KL 6.- kira ödemesini emretmesi için bir emir taleb etti. Buna ilâveten müstedi, müstedaaleyhin 1 Mart, 1967'e kadar yani dava açıldığı aya kadar müstediye Kl 63.- kira bakiyesi olduğunu ileri sürerek bu kira bakiyesinin de ödenmesi için talebde- bulundu. Kaza Mahkemesi şahadetten, müstedinin kira bakiyesi olarak alacağının KL 19.- olduğu kanaatına vardı. Kaza Mahkemesi müstedi işbu kira bakiyeleri hususundaki iddiasını tam kazanamadığından dolayı müstedalaaleyhten masraf almaya hakkı olmadığı k-anaatine vardı. Kanaatimizce müstedinin esas davası müstedaaleyhin herhangi bir kira ödemediği için müstedaaleyhin tam kirayı ödemesi için Mahkemenin bir emir vermesi idi. Bu hususta müstedi davasını tamamıyle kazanmıştır. Bu gibi kira davalarında masra-f için takip edilmesi icab eden avukat tarifesi senelik kira miktarına ödenmemiş kiraların ilâvesi ile elde edilen miktar üzerinden hesaplanması gerekir. Bu davada senelik kira 72.- müstedinin ödenmemiş iddia ettiği kiralar da KL 63.- yani cem'an KL 135.-- eder. Müstedi davasını tamamen kazanmış olsaydı KL 135.- esası üzerinden masrafın da müstedaaleyh tarafından ödenmesi icab ederdi. Müstedi kira bakiyelerini Kl 63.- değil de Kl 19.- taleb etmiş olsaydı, o zaman masraf KL 91.- esası üzerinden ödenecekti.- Müstedi davasını KL 50.- KL 100.- açmayıp KL 100.- KL 200.- esası üzerinden açtığından müstedaaleyhin müdafaası için tuttuğu avukata KL 100.- KL 200.- eası üzerinden masraf ödemek mecburiyeti hasıl oldu. Halbuki dava tam açılmış olsaydı müstedaaleyh avu-kata yalnız KL 50.- KL 100.- esası üzerinden masraf ödeyecekti. Müstedi açtığı davada hakkı olandan daha fazla talebte bulunduğu için müstedaaleyhi müdafaa avukatına ödeyeceği avukat ücreti için kısmen zarara sokmuştur. Mamafih, müstedaaleyhin avukatına -fazla ödeyeceği bu kısmi zarar müstediye hiç avukat masrafı ödememekle çok kârlı bir duruma gelmiş olur. Kanaatimizce bu husus Kaza Mahkemesi tarafından nazarı itibara alınmamış olduğundan masraf hususunda verdiği karar hatalıdır. Kanaatimizce Kaza Mahke-mesindeki masrafın KL 25.-'dan yukarı ve KL 50.-'dan aşağı davalara tatbik olunan tarife üzerinden ödenmesi icab eder.
Yukarıdaki sebeplerden dolayı Kaza Mahkemesininkira bakiyeleri ve masraf hususunda verdiği karar iptal olunur ve kira bakiyeleri ol-an KL 19.-'nın 1 Kasım, 1968'den başlama şartı ile ayda KL 1.500.- mil taksitlerle ödenmesi emrolunur. Müstedaaleyhin Kaza Mahkemesindeki masrafları KL 25.- ile KL 50.- arasındaki tarife üzerinden ödemesi emrolunur.
Yüksek Mahkemedeki masraf meseles-ine gelince müstedaaleyhin (aleyhine istinaf edilenin) masrafları ödemesi emrolunur.
Mukabil istinaf reddolunur.
Yüksek Mahkeme
14 Ekim, 1968.
-
Full & Egal Universal Law Academy