- Hukuk Ýstinaf No. 1/75
(Dava No. 162/74; Lefkoþa.)
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.
Mahkeme Heyeti: M. Necati Münir, Baþkan, Ülfet Emin ve Ahmet Ýzzet.
Ýstinaf eden: Mustafa Uluð, Lefkoþa.
(Davacý)
ile
Aleyhine istinaf edilenler: l. Ýbrahim Hüseyin, Lefkoþa.
2. Ahmet Hasan Kasap, Lefkoþa.
(Davalýlar)
a r a s ý n d a .
Ýstinaf eden namýna: A.M. Berberoðlu.
Aleyhine istinaf edilenler namýna: Fuat Veziroðlu.
Kira Borcu - Geçmiþ kira borçlarý için asýl borçlu ile kefil aIeyhine talep.
1967 Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici Hükûmler) Yasasý - Yasanýn 4. maddesi - Tam kira - Ödenen kiranýn tam kira kabui edilmesi - Kira.cýnýn ta.m kiranýn üzerinde ödediði parayý geri talep edebilmesi.
1973 Kira Kontrol (Geçici Hükûmler) Yasasý - Yasada kefil ile ilgili 1967 Kira Yasasýndaki hükümlerin yer almamasý.
1967 Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici Hükümler) Yasasý) - Yasanýn 7. maddesi - Kefilin sorumluluðu - Kira borçlarýnda kefilin sorumluluðunun kiracýnýn ödemesine emredilebilecek kira borçlarý ile sýnýrlý olmasý.
Hukuk Usulû - Þahadet - Þahadetin deðerlendirilmesinde dikkate alýnacak hususlar.
Hukuk Usulû - Ýlk Mahkeme kararý - Ýlk Mahkemenin bulgusundaki gerekçelerin hatalý olmasý ve þahadetle desteklenmemesi.
Hukuk Usulü - Ýspat külfeti - Geçmiþ kira borçlarýnýn baðýþlandýðýna karþýlýk evi tahliye ettiði iddiasýný ispat Dava.lýlara; Davalýlarýn kira. borçlarýný ödeyebileceðini ispat Davacýya düþer.
OLAY: Davacý, kiracýsý olan Davalý 1 ile onun kefili olan Davalý 2 aleyhine açtýðý davada birikmiþ kira borçlarýnýn ödenmesini talep etti.
Davalý 1 kira sözleþmesine uygun olarak bir süre tam kirayý ödedikten sonra daha düþük kiralar ödemiþti. Davacý bu eksik kiralarýn alelhesap ödenen kiralar olduðunu, Davalýlar ise karþýlýklý mutabakatla; tam 'kiranýn indirilmiþ olduðunu iddia ettiler.
Davalýlar ayrýca kira barçlarýna karþýlýk Davalý 1'in evi tahliye etmeyi kabul ettiðini, bu nedenle kira borcu ka.lmadýðýný öne sürdüler.
Ýlk Mahkeme, bir anlaþma sonucu evin tehliye edildiði ve tahliyeye karþýlýk Davacýnýn geçmiþ kira alacaðýndan feragat ettiði kanaatine vararak davayý reddetti.
Davacý bu hükmü istinaf etti ve Ýlk Mahkemenin tahliye hususunda anlaþma olduðunu kabul etmekle ve Davalýlarýn kira borcunu ödeyebilecek durumda olup olmadýklarý hakkýnda kafi þahadet olmadýðý bulgusuna varmakla hata ettiðini öne sürdü.
SONUÇ: Yüksek Mahkeme, çoðunluk kararýnda, Ýlk Mahkemenin 21/70 sayýlý Hukuk Ýstinafýndaki prensipleri doðru, uyguladýðýný, Mahkemenin kira borcunun ödenmesi için emir vermediði durumlarda kefil aieyhine de emir veremiyeceðini belirtti. Çoðunluk kararý Ýlk Mahkemenin geçmiþ kira borçlarýnýn baðýþlanmasýna karþýlýk Davalýnýn evi tahliye ettiði bulgusunun þahadetle desteklenmediði kanýsýna vararak hükmü iptal etti ve Ýlk Mahkemenin Davalýlarýn geçmiþ kira. borçlarýný ödeyebileceði hususunda kafi þahadet olmadýðý hakkýndaki bulgusunun hatalý olmadýðý kanaatine vararak geçmiþ kira borçlarý için bir tesbit kararý (declaratory judgment) verdi.
Azýnlýk kararý ise Davalý 1'in ödediði kiralarý alelhesap deðil tam kira olarak ödediði dolayýsýyle kira borcu kalmadýðý kanýsýna vardý. Ýlk Mahkemenin þahadeti deðerlendirmede daha avantajlý olduðunu da belirten azýnlýk kararý Ýlk Mahkeme hükmünün onaylanmasý gerektiði görüþünü benimsedi.
Atýfta Bulunulan Yargýssl Ýçtihatlar: l. 21/70 sayýlý Hukuk Ýstinaf. 2. 4/69 sayýlý Hukuk Ýstinaf.
_______________________
H Ü K Ü M
M. Necati Münir, Baþkan:
Davacý 8/6/61 tarihli bir icar mukavelenamesi ile Lefkoþa'da Bodamyalý Sokak No.15'de kâin haneyi ayda K.L.lO.- kira mukabilinde 1/10/61'den 30/9/1962'ye kadar davalý 1'e kiraladýðýný, davalý 2'nin sözü geçen icar mukavelenamesini kefil olarak imza ettiðini, davalý 1'in mezkûr haneyi akdi ve/veya kanuni müstecir olarak takriben 8 Mart 1973'e kadar tahtý icarýnda ve iþgalinde bulundurduðunu, davalý 1'in 1(12/1963 tarihinden 1/7/1966 tarihine kadar hiç kira ödemediðini, daha sonra 1/7/1966'dan -itibaren ilk önce alel hesap olarak ayda K.L.5.- ve daha sonra K.L.8.- ödediðini, davalýlarýn münferiden ve/veya mûþtereken K.L.634.- kira borcu olduðunu iddia ederek davalýlar aleyhine K.L.634.- için hüküm veya Mahkemenin uygun veya muhik göreceði herhangi baþka bir emrin verilmesini talep etti.
Davalýlar dosyaladýklarý müdafaa takriri ile davalý 1'in dava. konusu evi ayda K.L.lO.-ya kiraladýðýný, ancak kira bedelinin 1963 olaylarýndan önce taraflarýn anlaþmasý ile ayda K.L.9.-ya düþûrüldüðünü, 1963 yýlý Ekim, Kasým ve Aralýk aylarýnýn kira bedellerinin davacýya ödendiðini, 1/7/1966'dan itibaren alel hesap olarak ayda K.L.5.- ödemeye baþladýklarýný ve bu þekilde 1/10/1969'a kadar ödemede bulunduklarýný, 1/10/1969'da anlaþarak kira bedelini tam kira olarak K.L.6.-ya düþürdüklerini ve davalý No.l'in davacýya 1/10/69'da tam kira esasýna göre K.L.6.- ödediðini, taraflarýn anlaþmasý ile davalý No.l'in 1/10/69'da tam kira olarak K.L.7.- ödediðini ve 1/12/69'dan 1973 Mart sonuna kadar da tam kira olarak ayda K.L.8.- ödediðini, davalý No.l'in davacýya 1/11/69 tarihine kadarki devre için takriben K.L.430.- tutarýnda kira borcu olduðunu ancak davacý ile davalý No.l'in takriben Mart 1973'de bir anlaþma yaptýklarýný ve bu anlaþmaya göre davacýnýn davalý No.l'den kira alacaklarýndan feragat ettiðini ve davalý No.l de buna ivaz olarak evi Mart 1973'de tahliye ettiðini iddia etti. Davalý No.2 1961 tarihli kefaletinin devam etmediðini ve/veya ortadan kalktýðýný iddia. etti. Buna ilâveten davalýlar davacýya herhangi bir kira borçlarý olsa dahi ilgili zamanlarda bunu ödeyebilecek durumda olmadýklarýný iddia ettiler.
Davanýn duruþmasýna baþlamazdan önce davacýnýn avukatý 1/12/1963'den itibaren tam kiranýn K.L.9.- olduðunu kabul ettiðini ve bu nedenle talep takririnde kira bakiyesi olarak talep olunan K.L.634.-nýn K.L.522.-'ya indirildiðini belirtmiþtir.
Bidayet Mahkemesi, davacý, davalý ve davalýnýn çaðýrdýðý bir þahidi dinledikten sonra davalý 1'in 30/9/1969'a kadar K.L.431.kira bakiyesi bulunduðunu ancak l. davalýnýn evi tahliye etmesine ivaz olarak davacýnýn kira borçlarýný baðýþladýðý kanaatýna vardý ve davalýlarýn davacýya herhangi bir kira borcu kalmadýðýndan davacýnýn davasýný reddetti.
Davacý Bidayet Mahkemesinin hükmünûn, diðer þeyler meyanýnda, aþaðýdaki sebeplerden dolayý hatalý olduðunu ileri sürerek istinaf eyledi.
l. Bidayet Mahkemesinin Eylül 1969 ayý için ödenen K.L.6.kira bedelinin ve Ekim 1969 ayý için ödenen K.L.7.- kira bedelinin ve Kasým 1969 ayýndan itibaren evin tahliye tarihine kadar ödenmiþ olan K.L.8.- aylýk kira bedellerinin tam kira olduðu hakkýndaki bulgusu hatalýdýr.
2. Bidayet Mahkemesinin bir anlaþma sonucu evin tahliye edildiðini ve buna ivaz olarak geçmiþ kira borçlarýnýn tutarýndan davacýnýn feragat ettiði, binaenaleyh kiracýnýn herhangi bir borcu olmadýðý hakkýndaki bulgusu hatalýdýr.
3. Bidayet Mahkemesinin "davacý davasýný isbat ederrýediðinden dava iptal olunur. Davacý, dava masraflarýný ödeyecektir" þeklindeki kararý yanlýþtýr çünkü isbat külfeti davacýda deðil, davalýlarda veya davalý 1'de bulunuyordu.
4. Bidayet Mahkemesinin davalýlarýn kira borcunu 21/70 sayýlý hukuk istinafýndaki prensipler muvacehesinde ödeyebilecek durumda olup olmadýklarý hakkýnda kâfi þahadet olmadýðý bulgusu ve davalý 2'nin kefaletinin devam ettiði veya etmediði hususunun ele alýnmadýðý nedeni ile herhangi bir bulguda bulunmamasý hatalýdýr.
S. Bidayet Mahkemesi talep takririnin 5(c) fýkrasýna göre borcun tesbitinden sonra söz konusu borç miktarý için taksitle ödeme emri veya bir ilân (declaratory judgment) verilebilirdi. Bunu yapmamakla hata etmiþtir.
Ýlk önce 1. istinaf sebebini ele alalým. Davanýn Bidayet Mahkemesi huzurunda duruþmasý esnasýnda davalý, taraflarýn mutabakatý ile 1/10/69 tarihinde tam kira olarak K.L.6.- ödenmesi için anlaþmaya varýlmýþ olduðunu, l ay sonra tam kiranýn K.L.7.-ya çýkarýldýðýný ve yine bir ay sonra. tam kiranýn K.L.8.-ya çýkarýldýðýný iddia etti. Davacý ise verilen kiralarýn alel hesap olduðunu iddia etti. Davalý davacýya kira ödediðinde davacýnýn bir deftere kirayý aldýðýna da.ir i-mza ettiðini ileri sürdü ve defteri Emare IV olarak Mahkemeye ibraz etti. Emare IV'deki kayýtlara 1/9/1969'a kadar ödenen kiralarýn alel hesap olduðu hususunda bir kayýt vardýr. 1/10/69'dan itibaren ise alel hesap kelimesi kayýtlarda yer almamaktadýr. Bidayet Mahkemesi Emare IV'deki kayýtlarda kullanýlan ifadeleri etraflýca tezekkür ettikten sonra 1. davalýnýn tam kira hususundaki þahadetini davacýnýn þahadetine tercih etmeyi uygun buldu ve netice itibarý ile 1/10/69 tarihinden itibaren yapýlan bütün tediyelerin tam kira olarak yapýldýðýný kabul etti. Ýstinaf esnasýnda davacý 3 ay za.rfýnda arka arkaya 3 defa ta.m kiranýn yükseltilmesinin makûl olmadýðýný, Bidayet Mahkemesinin davalýnýn þahadetini doðru olarak kabul etmemesi gerektiðini ileri sürdü. Hakikaten arka arkaya 3 ay zarfýnda tam kira hususunda yeni bir anlaþma yapýlmasý makûl deðildir. Davacý bu hususta verdiði þahadette 1/10/69'daki makbuzu kendisinin imza etmediðini, 1/10/69'dan sonra kendisi 31.12.69 tarihli makbuzu imza ettiðini ve makbuzlarýn alel hesap yazmadýðýnýn farkýnda olmadýðýný söyledi. Davacý avukatýnýn arka arkaya 3 ay içerisinde tam kiranýn artýrýlamayacaðýný ve davacýnýn verdiði izahatýn kabul edilmesi gerektiði Mahkeme tarafýndan kabul edilse dahi, bu durum sadece Eylül ve Ekim 1969 aylarýný ilgilendirecektir. Çünkü daha sonra yani 1/12/69 tarihinde baþlayan tahliye gününe kadar tüm makbuzlarda alel hesap kelimesini ihtiva etmediðine göre, Bidayet Mahkemesinin 1/12/69 tarihinden itibaren K.L.8.- ola.rak ödenen kiranýn tam kira olarak ödendiði hususunda vardýðý kana.at Emare IV'ün ýþýðýnda gayri makul sayýlamaz. Kanaatýmca Bidayet Mahkemesinin 1/10/69' dan sonra ödenen kiralarýn tam kira olarak ödendiði hususundaki kanaatý Bidayet Mahkemesi huzurunda verilen þahadet ve bilhassa Emare IV ýþýðýnda hatalý deðildir. Bu nedenle Bidayet Mahkemesinin 30 Eylül 1969'a kadar davalýlarýn K.L.431.- kira borcu olduðu hususundaki bulgusu hatalý deðildir.
2. istinaf sebebine gelince davacý davalýnýn evi tahliye etmesine ivaz olarak geçmiþ kira borçlarýný baðýþladýðý hususunda bir anlaþma yapýldýðýna dair Mahkeme bir bulgu yapmakla hata iþlediðini ileri sürdü.
Bidayet Mahkemesi bu hususta hükmünde þunlarý söylemiþtir:-
"....... 1'inci davalý bütün kira borcunun evi tahliye etmesine ivaz olarak davacý tarafýndan baðýþlandýðýný söylemiþtir. 1'inci davalýya göre mutfaðýn tamirini davacýdan talep etmiþ davacý ise gerekli tamiratý yapmaðý kabul etmeyerek çýkmasýný istemiþtir. 1'inci davalý çýkmak için bir miktar para talebinde bulunmuþ, davacý para veremeyeceðini ancak evi tahliye ettiði takdirde bütün kira borçlarýný baðýþlayacaðýný söylemiþ 1'inci dava.lý da bunu kabul ederek ayda K.L.25.- kira ile baþka bir evi kiralayarak dava konusu evi tahliye etmiþtir. Davacý ise þahadetinde kira borcunu baðýþladýðýný kabul etmemiþ mutfaðýn oturulamayacak duruma geldiðini ve kendisi de tamir etmeði kabul etmediði için 1'inci davalýnýn evi tahliye ettiðini iddia etmiþtir. Taraflarýn bu konuda söylediklerini etraflýca inceledikten sonra 1'inci davalýnýn þahadetini kabul etmeði uygun bulduk. Ayda K.L.8.- kira ödemekte olan 1'inci davalýnýn sýrf mutfaðýn tamire muhtaç olduðu için evi tahliye ederek ayda K.L.25.-ya baþka ev kiralayacaðýna ihtimal vermedik. Söylenenlerden hatýrý sayýlýr bir yekün tutan kira borçlarýnýn baðýþlanmasýna karþýlýk 1'inci davalýnýn evi tahliye etmeðe razý olduðunu ve bu sebeple herhangi bir kira borcu bulunmadýðýna inanýyoruz."
Bidayet Mahkemelerinin taraflara veya þahitlere inanýp inanmama hususunda vardýklarý kanaata Yüksek Mahkeme genellikle müdahale etmez ancak davada verilen tüm þahadet nazarý itibara alýndýðýnda Bidayet Mahkemesinin vardýðý kanaatýn sarahaten hatalý olduðu meydana çýkarsa, ileri sürülen gerekçeler hatalý ise, veya geçerli þahadet tarafýndan desteklenmezse Yüksek Mahkeme müdahale edebilir. Bidayet Mahkemelerinin þahadeti deðerlendirirken bir þahide veya tarafa sadece inandým demesi kâfi deðildir. Niçin inandýðýna dair gerekçe vermesi gerekir. Hiç þüphe yok ki Bidayet Mahkemeleri þahitlerin þahadet verirken takýndýklarý tavýr ve -hareketleri müþahade etmek olanaðýna haiz olduklarýndan þahadeti deðerlendirmekte Yüksek Mahkemeden daha avantajlý bir durumdadýr, ancak Bidayet Mahkemeleri þahitlerin þahadetini deðerlendirirken birçok önemli faktörleri göz önünde tutmalarý gerekir. Bunlarýn en önemlileri þahitlerin söyledikleri doðru olabilir mi? Þahitlerin söyledikleri makul mudur? Þahitlerin gördükleri veya iþittiklerini iddia ettikleri hususlarý hakikaten görebilmek veya iþitebilmek olanaðýna haiz midirler? Þahitlerin herhangi bir tarafýn dava.yý kazanmasýndan bir menfaatý var mý yok mu? Þahit dürüst bir þahýs mýdýr deðil midir? Þahadet verirken olayý anlatýþ tarzý tabii midir deðil midir? Verilen þahadet herhangi bir baðýmsýz þahadet veya emare ile desteklenir mi desteklenmez mi? Taraflarýn verdiði þahadet daha örice Talep veya Müdafaa Takrirlerinde ayný konu hususunda ileri sürdükleri iddialarla tutarlý mýdýr deðil midir? Þahit veya taraf istintaka tabi tutulduðunda daha önce verdiði þahadet ile istintak esnasýnda verdiði þahadet arasýnda tutarlýlýk mevcut mudur deðil midir? Bidayet Mahkemesinin 1. davalýnýn þahadetine inanmakla herhangi bir hata iþleyip iþlemediðini araþtýrmak gerekir. Müdafaa Takrininin 2(f) paragrafýnda l. davalý takriben Mart 1973' de davacý ile anlaþtýðýný ve bu anlaþmaya göre davacý, 1. davalýdan alacaðý olan kira alacaklarýndan feragat ettiðini ve 1. davalý da buna ivaz olmak üzere dava konusu evi tahliye edeceðini, l. davalý bu anlaþmaya dayanarak evi Mart 1973'de tahliye ettiðini iddia etti. Halbuki 1. davalý Mahkemede ilk istintakýnda (examination in chief) þahadet verirken anlaþma hususunda tutanaklarýn mavi 18. sayfasýnda aynen þunlarý söyledi:
"S. Bu evden çýkýþýn nasýl oldu senin?
C. Ýþte son mutfak bozulmuþtu tamir etmek için kendisine bildirdik tamir etmem dedi çýk dedi ben de nasýl çýkayým nereye gideyim bana bir miktar para ver çýkayým dedim ben para veremem istersen eski borçlarýný sana baðýþlayým ona göre çýk dedi ben de ona göre kendisine emniyet ettim ve çýktým evden.
S.Bu konuþmanýz ne zaman oldu evden çýkmandan aþaðý yukarý kaç zaman ewel bu konuþmayý yaptýnýz?
C. iki ay evvel bir þey olmuþtu.
S. Bu evden çýkmandan 2 ay ewel konuþtunuz?
C. Evet.
S. Ve ne þekilde çýkacaktýn?
C.Evi boþalta.caktým ve kendi yýkacak ben çýktýktan sonra evi yýkmadý tabü.
S.Bu konuþmanýzda eski kira borçlarýnla ilgili olarak bir konuþma geçti mi aranýzda?
C.Evet geçti, eski kira borçlarýný sana baðýþlayým hiçbir alýp vereceðim olmayacak ben de kabul ettim ve çýktým."
Ayný hususta davacýnýn avukatý tarafýndan istintaka tabi tutulduðunda birinci davalý tutanaklarýýi s.26-27 sayfalarýnda aynen þunlarý söyledi:-
"S. Bu hususta herhangi bir kâðýt aldýn mý elinden?
C. Adamýn madem kendine emniyetim vardý.
S. Aklýndan geçti mi böyle bir kâðýt alasýn.
C. Ben bu adamdan aklýmdan geçmedi kâðýt alayým.
S. Bu konuþmayý bir defa mý yaptýnýz aranýzda yoksa bir
kaç defa oldu mu aranýzda?
C.Ben dedim bana bir miktar pâra ver çýkayým nereye gideyim bu durumda K.L.8.- verirken daha fazla para vereyim.
S. Ne vakitti bu konuþma?
C. Ýki ay evvel oldu, ondan sonra kaçtým.
S. Baþka kim vardý orada. konuþtuðunuzda?
C. Karýsý vardý.
S. Sen, o ve karýsý idi?
C. Evet.
S.Bu son iki aylýk K.L.16.000 kirayý avukata verdiðinizde bu çýktýðýnda senden hiçbir þey istemeyeceði hakkýndaki anlaþmanýz olmuþtu yoksa parayý verdikten sonra konuþtunuz.
C. Tekrar aylýk verdim ondan sonra.
S. Yani konuþtuktan sonra verdin K.L.16.000'yý.
C.Konuþtuk verdik kendine parayý, tamir etmezdi bana evi ve çýk derdi.
S. Sonra anlaþtýnýz.
C.Çýk derdi bana duvarý tamir etmezdi ben de kendine aylýklarý vermedim iki aylýk çýk derdi bana sana eski þeyleri ba.ðýþlayým ben de onun üzerine çýktým.
S. Sana. çýk evden ben her þeyi baðýþlayacaðým sana diye konuþtunuz ?
C. Evet.
S.Bu K.L.16.000'yý bu konuþmayý yaptýktan sonra gittin avukatýna verdin?
C. Evet.
S. Ve bundan sonra artýk hiç kira vermedin?
C. Verdim.
S. Sen avukata gittin yatýrdýn K.L.16.000 yý.
C. Evet.
S. Ve bir de avukata gittiðinde bu konuþma olmuþtu aranýzda sen çýkacaksýn o da sana baðýþlayacaktý bir k-âðýt yapmasýný söyledin mi avukata o da imza etsin?
C. Hayýr."
l. davalýnýn avukata gidip K.L.l6.-'yý yatýrdýðý hususunda bir de makbuz ibraz edilmiþtir. Bu makbuz Emare V'dir ve ma.kbuzun ta.rihi 5/12/72'dir. 1. davalýnýn avukatý davacýya anlaþmanýn yapýlýp yapýlma.dýðý hususunda soru sorarken anlaþmanýn mart 1973'de yapýldýðýný ileri sürmûþtür. Bu husustaki soru cevap tutanaklarýn mavi 13. sayfasýnda aynen þöyledir:-
"S.Ve sonra Ma.rt, 1973'de ben size diyorum ki evden çýkmasý hususunda aranýzda bir anlaþma oldu.
C. Hayýr olmadý.
S. Mutfak tamire muhtaçtý o günlerde?
C. Evet.
S. Ve size mutfaðý tamir etmeniz için müracaatta bulundu?
C. Evet.
S. Siz dediniz ki tamir etmem çýk bu yerden çünkü yýkacaðým dedin?
C. Ýcap ederse yýkacaðým dedim.
S. Bu da sana dedi ki bir miktar para ver bana çýkayým.
C. Hayýr böyle bir þey konuþmadýk.
S.Bunun üzerine sen de ona dedin ki sa.na ben cebimden çýkarýp para veremem ama eski alacaklarýmdan baðýþlarým, sen çýk bu evden.
C. H ayý r.
S. Ve bunun üzerine çýktý.
C.Anlaþma diye bir þey yoktur. Aþevi oturulmaz vaziyete geldi ben tamir etmedim o da çýktý, anlaþma diye bir þey yoktur.
S. Sen dedin ben cebimden çýkarýp para vermem eski alacaklarýmý baðýþlayým çýk da o da bu anlaþma üzerine çýktý.
C. Hayýr."
Davacý ile davalýlar arasýnda yapýlan 8/9/1961 tarihli icar mukavelenamesi Emare I olarak Mahkemeye ibraz edilmiþtir. Ýþbu icar mukavelenamesinin 6. maddesine göre davacý sadece mecurun dam, döþeme ve kapýlarýný hüsnü istimal sureti iIe eskiyen hallerini kendi takdirine göre tamir etmeyi deruhte etti. Vakit be vakit belediye, sýhhiye ve sair salâhiyettar makamat tarafýndan mecura yaptýrýlmasý matlup badana ve her nevi tamirat, ilâvat veya tadilâttan münhasýran müstecir mes'ul olacaktý. Ýcar Mukavelenamesinin iþbu maddesinden açýkça görülüyor ki davacý mutfaðý tamir etmek mecburiyetinde deðildi.
Anlaþmanýn ne vakit yapýldýðý hususunda Mahkeme hýýzurunda davalý tarafýndan üç iddia mevcuttur. Birincisi müdafaa takririnde ileri sürülen iddiadýr ki buna göre anlaþma Mart 1973'de yapýlmýþtýr. Ýkincisi, l. davalýnýn þa.hadetinde belirttiði anlaþmanýn tahliye gûnünden takriben 2 ay önce yapýldýðý, ûçüncüsü ise yine 1. davalýnýn verdiði þahadete göre anlaþmânýn Emare V olan ilmühaberden yani 5/12/72'den önce yapýldýðýdýr. Görülüyor ki anlaþmanýn ne vakit yapýldýðý hususunda davalýnýn muhtelif safhalarda verdiði þahadetlerden ve davalýnýn mûdafaa takririnde bir tutarsýzlýk mevcuttur. Buna ilâveten anlaþma hususundaki iddialarý Mahkeme deðerlendirirken Mahkemenin icar mukavelenamesinin 6. maddesinde tamirat hususunda öngörülen þartlarý da gözönünde tutmasý gerekirdi. Bidayet Mahkemesinin gerekçesi ayda K.L.8.- kira ödemekte olan bir davalýnýn sýrf mutfaðýn tamire muhtaç olduðu için evi tahliye ederek ayda K.L.25.-ya baþka ev kiralayacaðýna ihtima.l vermediklerine, hatýrý sayýlýr bir yekün tutan kira borçlarýnýn baðýþlanmasýna karþýlýk 1. davalýnýn evi tahliye etmeye razý olduðuna istinat etmektedir. -
Bidayet Mahkemesi l. davalýnýn evi tahliye etmesi ile herhangi bir kazanç saðlamayacaðý bilâkis zarar edeceði hususunu hiç nazarý itibara almamýþtýr. l. da.valýnýn evi tahliye etmesi ile davacý sözü geçen evi daha fazla kiraya icar edemezdi çünkü o zaman meriyette olan 1967, Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici Hükümler) Kanunun 4(1)(a) maddesine aykýrý olurdu. Ýþbu Kanunun 4(1)(a) maddesine göre herhangi bir malsahibinin normal kirayý çoðaltmasý veya ondan fazlasýný almasý Kanuna aykýrý idi. 4(3) maddesine göre ise 4(1) hükümlerine aykýrý olarak malsahibine ödenen kira fazlalýðý müstecir tarafýndan talep edilip geri alýnabilirdi. Mahkeme huzurunda olan þahadete göre bu evin normal kirasý ayda K.L.9.idi. Görülüyor ki ta.hliye gününde yürürlükte olan Kanuna göre davacý dava konusu evi azami olarak ayda K.L.9.-ya icar edebilirdi. Bundan da saðlayacaðý kâr, azami atarak ayda K.L.l.- idi. Buna karþýlýk ise davacý birikmiþ kira borcu olan K.L.431.-dan feragat edecekti. Buna ilâveten evi baþka bir þahsa icar etmesi için tamire ihtiyacý olan mutfaðý da tamir etmek mecburiyetinde olacaktý. Davacýnýn tahliy-eden herhangi bir kâr saðlamayacaðý, bilâkis zarar edeceði hususu göz önünde tutulduðunda davacýnýn birikmiþ kira borcu olan K.L.431.-dan feragat edeceði de ihtimal dahilinde olmamasý gerekir. Davacýnýn baþka herhangi bir sebepten dolayý tahliyeyi arzu ettiði hususunda Mahkeme huzurunda herhangi bir þahadet yoktur. Buna. ilâveten ' davalý 1'in kendine has sebeplerden ötürü daha iyi bir eve taþýnmak istemesi de ihtimal dahilindedir. Görülüyor ki Bidayet Mahkemesinin gerekçe olarak ileri sürdüðü hususlar hatalýdýr ve geçerli þahadet tarafýndan desteklenmemektedir. Buna ilâveten 1. davalýnýn 1961 yýlýndan itibaren iþgal ettiði dava konusu ev için ödediði aylýk kira için sürekli olarak aylýk makbuz hazýrladýðý ve davacýya veya davacýnýn ailesine aylýk kirala.rý alýrken iþbu makbuzlarý daima imza ettirdiði hususunda Bidayet Mahkemesi huzurunda þahadet vardýr. Eski kiranýn söz konusu evin tahliyesine ivaz olarak baðýþlandýðý hususunda l. davalý davacýdan yazýlý herhangi bir þey a.lrýýýþ veya talep etmiþ deðildir. Bu husus istintakta kendisine sorulduðunda böyle bir kâðýt almasýnýn aklýndan geçmediðini, da.vacýya emniyeti olduðunu söyledi. Eski kira borçlarý K.L.500.- kadar yekün bir miktar tutmaktadýr. Ayda K.L. 9.- veya K:L.6.- kira için sürekli olarak makbuz alan bir þahsýn K.L.500.- kadar önemli bir miktar için makbuz veya yazýlý bir belge almak istememesi veya böyle sözlü bir anlaþmayý en azdan bir þahit huzurunda yapmamasý makul sayýlamaz kanaatýndayým. 1. davalýnýn eski kira borçlarýnýn söz konusu evin tahliyesine ivaz olarak baðýþlandýðý hususunda söyledikleri herhangi bir baðýmsýz þahadet tarafýndan desteklenmemektedir. 1. davalýnýn ileri sürdüðü anlaþmanýn yapýldýðýný isbat etmek hiç þüphe yoktur ki l. davalýya düþer. l. davalýnýn Mahkeme huzurunda verdiði þahadet ile ilgili daha önce belirtilen tutarsýzlýklar ile sair hususla.r ve diðer tûm þahadet nazarý itibara alýndýðtnda 1. davalýnýn yükümlü olduðu isbat külfetini tatminkâr bir þekilde yerine getirdiði söylenemez kanaatýndayým. Bidayet Mahkemesi 1. davalýnýn þahadetini kabul etmekle hata etmiþtir. Bu nedenle ikinci istinaf sebebinin kabul edilmesi gerekir.
Þimdi de 3. istinaf sebebini ele alalým. Bidayet Mahkemesi hükmünün son kýsmýnda her ne kadar da "davacý davasýný isbat edemediðinden dava iptal olunur" demekte ise de bu deyimin 1. davalýnýn ileri sürdüðü anlaþma ile herhangi bir ilgisi otmadýðý kanaatýndayým. Çünkü Bidayet Mahkemesi hükmünde daha önce anlaþma ile ilgili iddialarý incelerken 1. davalýnýn anlaþma ile ilgili þahadetini kabul etmeyi uygun gördüðünden bahsetmektedir.
4. istinaf sebebine gelince Mahkeme huzurunda verilen tüm þahadet nazarý itibara alýndýðýnda 21/70 sayýlý Hukuk Ýstinafýndaki prensipler muvacehesinde davalýlarýn mütebaki kira borçlarýný ödeyebilecek durumda olduklarý hakkýnda Bidayet Mahkemesi huzurunda kâfi þahadet otmadýðýndan Bidayet Mahkemesinin bu husustaki bulgusu hatalý deðildir. 2. davalýnýn kefaletinin devam edip etmediði hususýýnun Bidayet Mahkemesi tarafýndan ele alýnmadýðý ve bu hususta bir bulgu yapýlmadýðý doðru deðildir. 2. davalýnýn kefaleti ile ilgili Bidayet Mahkemesi hükmünde aynen þunlarý söyledi:"2. davalý müdafaa takririnde ayrýca kefaletin devam etmediðini veya muteber olmadaðýný veya ortadan kalktýðýný iddia etmiþ ise de davanýn istimaýnda bu husus ele alýnmamxþ ve üzerinde hiç durulmamýþtýr."
Buna ilâveten Bidayet Mahkemesi geçmiþ kira borçlarýndan bahsederken davalýlarýn borcunun 1963 Aralýk ayýndan 30 Eylül 1969'a kadar K.L.431.-dan ibaret olduðunu hükmünde söylemiþtir. Ayrýca davalýlarýn gerek borcun tahakkuk ettiði tarihlerde ve gerekse davanýn duruþmasi sýrasýnda. kira borçlarýný ödeyecek durumda olmadýklarý hususunda Bidayet Mahkemesi hüküm vermiþtir. Bundan açýkça anlaþýlýyor ki Bidayet Mahkemesi 2. davalýnýn kefaletinin devam ettiði kanaatýný izhar etmiþtir. Ýstinafýn duruþmasý esnasýnda 1973 Kira Kontrol (Geçici Hükümler) Kuralýnda 1967 Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici Hükümler) Kanunu'nun 7(1) maddesinde kefilin mükellefiyeti ile ilgili hükümlerin yer almamakta olduðunu, bu nedenle kefilin aleyhi-ne geçmiþ kira borçlarýný ödemesi için, hüküm verilmesi gerektiði ileri sürüldü. Davalýlarýn aleyhine dava 9 Þubat 1974'de açxlmýþtýr. Halbuki 1973 Kira Kontrol (Geçici Hükümler) Kuralý ancak Kuralýn 3(1) maddesi gereðince 11/3/1974 de Kuralýn uygulanacaðý kontrol sahalarý Kýbrýs Türk Yönetimi Yürütme Kurulu tarafýndan ilân edildiði günden itibaren uygulanmaða baþlamýþtýr. Bu nedenle istinaf konusu davada 1967 Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici Hükümler) Kanununun 7(1) mad;3esinin uygulanmasý gerekir. Bu maddeye göre kefil ancak mfistecirin ödemesi emrolunan kira miktarýný ödemekle mükelleftir. Bu davada müstecirin kira bakiyelerini ödemeye kudreti olmadýðýna dair Bidayet Mahkemesinin bulgusu hatalý olmadýðýna göre 2. davalý kefil olarak kira bakiyelerini ödemekle mükellef deðildir. Dolayýsýyle Bidayet Mahkemesi 2. davalýnýn aleyhine geçmiþ kira borçlarýný ödemesi için hüküm vermemekle hata iþlemiþ deðildir.
Tesbit kararý (declaratory judgmpnt) ile ilgili olan 5. istinaf sebebine gelince, Yüksek Mahkemenin 4/69 sayýlý Hukuk Ýstinafýnda belirtmiþ olduðu prensipler, Talep Takririnin tümü ve bilhassa 5(c) paragrafý göz önünde tutulduðunda, istinaf konusu davada Bidayet Mahkemesinin tesbit kararý (declara.tory judgment) vermeye yetkisi vardý. Bidayet Mahkemesi bu hususu tezekkür etmedi çünkü davalý 1 "in herhangi bir kira borcu olduðuna dair kanaat getirmedi. Bidayet Mahkemesinin bu husustaki bulgusunun hatalý olduðu kanaatýna vardýðým cihetle Yüksek Mahkemenin davalýlarýn davacýya 30 Eylül 1969 tarihine kadar K.L.431.- geçmiþ kira borcu olduðu- na dair bir tesbit kararý (declaratory judgment) verilmesi taraftarýyým.
Ülfet Emin Hâkim:
Sayýn Baþkanýn okumuþ olduðu hûkûmle tamamen hemfikirim.
Ahmet Ýzzet, Hâkim:
Sayýn Baþkan tarafýndan okunan hükümle ilgili olarak 1 Ekim 1969 tarihinden itibaren ödenen kiralarýn tam kira olduðu hususundaki kanaatý ile hemfikirim; geçmiþ kira borçlarýnýn davalý 1'in evi tahliye etmesine ivaz olarak baðýþlandýðý hakkýnda varmýþ olduðu kânaatla hemfikir deðilim.
Geçmiþ kira borçlarý hakkýnda Bidayet Mahkemesi aþaðýdaki bulguda bulunmuþtur:-
"......... 1'inci davalý bütün kira borcunun evi tahliye etmesine ivaz olarak davacý tarafýndan baðýþlandýðýný söylemiþtir. 1'inci davalýya göre mutfaðýn tamirini davacýdan talep etmiþ, davacý ise gerekli tamiratý yapmayý kabul etmeyerek çýkmasýný istemiþtir. 1'inci davalý çýkmak için bir miktar para talebinde bulunmuþ, davacý para veremeyeceðini ancak evi tahliye ettiði takdirde bütün kira borçlarýný baðýþlayacaðýný söylemiþ, 1'inci davalý da bunu kabul ederek ayda K.L.25.- kira ile baþka bir evi kiralayarak dava konusu evi tahliye etmiþtir. Davacý ise þahadetinde kira borcunu baðýþladýðýný kabul etmemiþ, mutfak onarýlamayacak duruma geldiðini ve kendisinin de tamir etmeyi kabul etmediði için 1'inci davalýnýn evi tahliye ettiðini iddia etmiþtir. Taraflarýn bu konuda. söylediklerini etraflýca inceledikten sonra 1'inci davalýnýn þahadetini kabul etmeyi uygun bulduk. Ayda K.L.8.kira ödemekte olan 1'inci davalýnýn sýrf mutfaðýn tamire ihtiyacý olduðu için evi tahliye ederek ayda K.L.25.-ya baþka ev kiralayacaðýna ihtimal vermedik. Söylenenlerden hatýrý sayýlýr bir yekün tutan kira borçlarýnýn baðýþlanmasýna karþýlýk 1'inci davalýnýn evi tahliye etmeðe razý olduðunu ve bu sebeple herhangi bir kira borcu bulunmadýðýna inanýyoruz."
Davacý Mahkemenin bu bulgusundan istinz,f ederek tahliyeye ivaz olarak geçmiþ kira borçlarýnýn baðýþlandýðý hakkýndaki bulgunun hatalý olduðunu iddia etmiþ ve Bidayet Mahkemesinin davalýlarýn herhangi bir kira borcu bulunmadýðý hakkýndaki bulgusunun dayandýðý gerekçenin tatminkâr olmadýðýný ve tûm þahadet ýþýðýnda böyle bir bulguya salimen ulaþýlamayacaðýný ileri sürmüþtür.
Bidayet Mahkemesinin davacýya inanmasýna gerekçe olarak geçmiþ kiralar baðýþlanmadýðý takdirde davalý 1'in K.L.25.-ya baþka bir ev tutmasýna bir sebep olmadýðýný gösterdiði hakikattýr. Ancak davacýya davanýn diðer kýsmý ile ilgili hususlarda, yani ödenen kira bedellerinin tam kira olup olmadýðý hususunda, davacýya inanmadýðý hatýrdan çýkarýlmalýdýr.
Tutanaklar te-tkik edildiði zaman görülecektir ki gerek davacýnýn gerekse davalý 1'in þahadetine inanmamak için gerekçe bulmak mümkündür.
Ýlk olarak davalý I'in þahadetini inceleyecek olursak, Sayýn Baþkanýn da belirttiði gibi, baðýþlamanýn hangi tarihte yapýldýðý hakkýnda davalý 1 þahadetinde çeliþkiye düþmüþtür. Keza, ödediði kiralarýn kaydedilmesi hakkýnda gayet titiz olan davalý 1'in, büyük bir miktar tutan geçmiþ kira borçlarýnýn baðýþla.ndýðý hakkýnda yazýlý bir belge temin etmemesi ve buna sebep olarak sadece davacýya itimad ettiðini ileriye sürmesi zihinlerde ihtilâf yaratýr niteliktedir.
Diðer taraftan, davacýnýn þahadetini inceleyecek olursak, Bidayet Mahkemesinin de belirttiði gibi, geçmiþ kiralar baðýþlanmamýþsaydý, kiracýnýn K.L.8.- kirasý olan bir evi terkedip de K.L.25.-ya baþka bir ev tutmasýna bir sebep yoktu. En fazlasýndan mutfaða biraz masraf etmekle K.L.25.-ya baþka bir ev bulmaktan kaçýnabilirdi. Keza, ki kanaatýmca bu önemli bir husustur, ibraz edilen evraklar muvacehesinde Bidayet Mahkemesi davanýn tam kiralar ile ilgili kýsmýnda davacýnýn söylediklerine inanmamýþtýr. Yani davanýn hiç olmazsa bir kýsmý hakkýnda davalýnýn doðru söylediðine kanaat getirmiþtir.
Görüleceði gibi hem davacýnýn hem de davalý 1'in þahadetlerine inanmamak için gerekçe mevcuttur. Bu durumda þa.hitleri gören ve iþiten Bidayet Mahkemesinin salim bir neticeye varmak bakýmndan daha avantajlý bir durumda olduðu kanaatýndayým. Bu nedenle Bidayet Mahkemesinin bu husustaki bulgusuna müdahale etmek taraftarý deðilim. Ýstina.fýn masraflarla reddine taraftarým.
M. Necati Münir, Baþkan:
Netice olarak geçmiþ kira borcu ve tesbit kararý (declaratory judgment) ile ilgili istinaf sebeplerinden mada diðer tüm istinaf sebepleri oy birliði ile reddolunur. Davalýlarýn davacýya 30 Eylül 1969'a kadar K.L.431.- kira borcu olduðu hususundaki istinaf oy çokluðu ile kabul edilir ve davalýlarýn davacýya 30 Eylül 1969'a kadar K.L.431.- geçmiþ kira borcu olduðu hususunda tesbit kararý (declaratory judgment) oy çokluðu ile verilir.
Bidayet Mahkemesinin masraf hususunda verdiði emrin iptaline ve istinaf masraflarý hakkýnda herhangi bir emir verilmemesine, oy çokluðu ile, emir verilir.
(M. Necati Münir) (Ülfet Emin) (Ahmet Ýzzet)-
-- -- Baþkan - - Hakim- - -Hakim-
-
31 Temmuz, l975-
Full & Egal Universal Law Academy