-Hukukİstinaf No. 12/72
(Dava No. 33/71)
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA
M. Necati Münir, Başkan, Ülfet Emin ve Ahmet İzzet, Üye
İstinaf eden: Ayşe Hüseyin Ömer, Mağusa
(Davacı)
ile
Aleyhine istinaf edilen: Orhan Cemal, Mağusa
(Davalı)
a r -a s ı n d a
İstinaf eden namına: Ayhan Çiftçioğlu
Aleyhine istinaf edilen namına: Taner Erginel
1967, Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici Htikûmler) Yasası - Yasanın 6. maddesinin tefsiri - Kira bakiyeleri - 1 Ocak 1965 tarihinden sonra yapılan kira mukave-lelerinden kaynaklanan kira bakiyelerinin ödenmesine, Davalının ödeme kudretine bakılmaksızın emir verilm esi.
Hukuk Usulû - Çoğunlukla verilen istinaf kararlarının bağlayıcılığı ve İlk Mahkemelerin uyma zorunluluğu.
Hukuk Usulû - Mahkemelerin atıfta bul-undukları istinaf ka.rarlarını açıkça belirtmek zorunda olması ve bu kararlardan üstü kapalı ifadelerle söz edememesi.
OLAY: Davacı bu davada Davalının 12 aylık birikmiş kira borcunu ödemesini talep etti.
Davalı kira borcu olmadığını ve kiraların tamamın-ı ödediğini iddia etti. Ayrıca, müdafaasına halel gelmeksizin, mali durumunun birikmiş kiraları ödemeye müsait olmadığını ve birikmiş kiralar için aleyhine hüküm alınamayacağını iddia etti.
İlk Mahkeme, sözkonusu borcun birikmiş kira borcu olduğuna, 1967,- Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici Hükümler) Yasasının 6(4) maddesine göre Davalı aleyhine emir verilebilmesi için kira borcunu kısmen veya tamamen ödemeye Davalının mali kudreti olduğuna dair Mahkemenin tatmin edilmesi gerektiğine; Davalınin kazancı dikkate- alındığında birikmiş kira borçlarını ödeyecek durumda olmadığına karar verdi ve Davacının talebini reddetti. İlk Mahkeme bu hükme varırken Hukuk İstinaf 4/69 ve 24/69 sayılı istinaf kararlarına atıfta bulundu.
Davacı, kira mukavelesi 7.5.1968 tarihli old-uğu cihetle 1967, Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici Hükümler) Yasasının 6. maddesine göre kira bakiyelerinin ödenmesi için hüküm verilmesi gerektiğini öne sürerek istinaf etti.
SONUÇ: Yüksek Mahkeme 1 Ocak, 1965 veya ondan sonra yapılan kira mukavelelerinde- birikmiş kira bakiyelerinin ödenmesi için kiracının ödeme kudretinin kanıtlanması gerekmediğine, bu hususun 21/70 sayılı istinaftaki çoğunluk kararında da vurgulandığına, İlk Mahkemenin çoğunluk kararında belirtilen ilkeleri izlememekle hatalı hareket ett-iğine karar verdi ve istinafı kabul ederek Davalının kira bakiyelerini ödemesini emretti.
Atıfta Bulunulan Yargısal İçtihatlar.
Hukuk İstinaf 4/69
Hukuk İstinaf 24/69.
Hukuk İstinaf 21/70.
HÜKUM
M. Necati Münir, Başkan: İlk hükmü Sayın Üye Ülfet- Emin okuyacaktır.
Ülfet Emin, Üye:
İstinaf eden (davacı) davaya müteallik müddet zarfında Mağusada Barutçu sokağı No.l'de kâin bir dükkânın mal sahibi bulunmakta idi. Aleyhine istinaf edilen (davalı) ise 7 Mayıs 1968 tarihli bir icar mukavelenamesi gereğ-ince aylık icar K.L.4.-'dan ve her ay sonu ödenmek üzere mezkûr dükkânın kiracısı idi. Davacı davalının 1 Mayıs 1968 tarihinden 30 Nisan 1969 tarihine kadar 12 ay müddet için kirayı ödemediğini ileri sürerek Mağusa Kaza Mahkemesinde 33/71 numaralı davayı i-kame ederek davalıdan K.L.48.- kira bakiyesinin ödenmesini talep etti. Davalı ise dosyaladığı müdafaa takriri ile diğer şeyler meyanında, birikmiş kira borcu olmadığını, bi=tün kiraları ödediğini iddia etti. Davalı müdafaa takririnin 5. paragrafı ile müdaf-aada yaptığı iddialarına halel gelmemek şartı ile mali durumunun birikmiş kira borçlarını ödemeye müsait olmadığını ve birikmiş kiralar için aleyhine hükûm alınamayacağını iddia etti. Bidayet Mahkemesi tarafları dinledikten sonra davalının davacıya kira bo-rcu olarak K.L.48.- borcu olduğuna kanaat getirdi. Bidayet Mahkemesi davacının talebinin 1967, Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici Hükümler) Kanununun 6(4) maddesine girdiğini ve bundan dolayı davacının kira borcunu kısmen veya tamamen ödemeye kudreti olduğuna- dair mahkemeyi tatmin etmesi gerektiği kanaatına vardı. Bidayet Mahkemesi davalının kazancını nazarı itibara alarak kira borcuna tuta birşey ödeyemiyeceği kanaatına vararak kira bakiyesi olan K.L.48.-nın ödenmesi için herhangi bir hüküm vermedi. Bidayet M-ahkemesi hükmünü verirken hukuk istinaf No.4/69 ve 24/69 istinaflarına dayandığını belirtmiştir.
Davacı Bidayet Mahkemesinin hükmünün hatalı olduğunu ileri sürerek verilen hükmün aleyhine istinaf eyledi. İstinaf eden kira mukavelenamesi 7.5.1968 tarihli o-lduğu cihetle 1967, Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici Hükümler) Kanununun 6. maddesinin 3. ve 4. fıkralarına göre, davalının ödeme kabiliyetine bakılmaksızın, kira bakiyelerinin ödenmesi için hüküm verilmesi gerektiğini iddia etmiştir.
Bidayet Mahkemesinin -atıfta bulunduğu 4/69 sayılı hukuk istinafındaki vakıalar ve o istinafta verilen hükmün bu davadaki vakıalarla ilgisi yoktur. 4/69 hukuk istinafında karara bağlanan husus Bidayet Mahkemesinin talep ta.kririnde sarahaten tespit kararı talep olunmayan hall.e-rde tespit kararı verilip verilemeyeceği idi. Bidayet Mahkemesinin atıfta bulunduğu 24/69 sayılı hukuk istinafında ise talep olunan kira bakiyesi 1 Mayıs 1963'den 31 Mayıs 1965'e kadar geçen devre ile ilgili kira bakiyesi hususunda idi. O istinaftaki kira -mukavelenamesi Kira Kanununun 6(3) maddesinin öngördüğü 1 Ocak 1965 tarihinden önce yapılmıştı. Bundan dolayı 6(3) maddesi o istinaftaki vakıalara şamil değildi. Bidayet Mahkemesi hükmüne devamla, iktibas ettiği 4/69 ve 24/69 sayılı hukuk istinaflarından s-onra Yüksek Mahkemenin 6(4) maddesinin tefsiri ile ilgili çoğunlukla- bir karar verdiğinden bahsetmekte ve kendisinin Yüksek Mahkemenin çoğunluğunun verdiği karar ile hemfikir olmamakla beraber son söz Yüksek Mahkeme'ye ait olduğundan usule göre o mâhkemey-i takip etmek mecburiyetinde olduğunu zikretmektedir. Maalesef Bidayet Mahkemesi hakimi Yüksek Mahkemenin çoğunlukla vermiş olduğu bu kararın hangi hukuk istinafında olduğunu kat'iyetle belirtmemiştir. Kanaatımca Bidayet Mahkemeleri herhangi bir hukuk isti-nafına atıf yaptıklarında bu hukuk istinafının hangisi olduğunu sarahaten hükümlerinde belirtmelidirler. Ancak bu yapıldığı takdirde taraflara Bidayet Mahkemesinin hükmünden istinaf edip etmeyecekleri hususunu tezekkür ederken yardımcı olabilir. Ayni zaman-da Bidayet Mahkemesinin böyle herhangi bir hükmünden istinaf yapıldığı hallerde Yüksek Mahkemenin kararlarını Bidayet Mahkemesinin doğru veya yanlış tatbik edip etmediği bakımından Yüksek Mahkemenin karar verebilmesi için Bidayet Mahkemesinin hangi hukuk i-stinafına atıfta bulunduğunu kat'i olarak bilmesi gerekir. Yüksek Mahkemenin bir istinafta verdiği bir kararda şu böyle olmuştur, bu böyle olmuştur demek kâfi değildir. Bidayet Mahkemeleri hakimlerinin bu hususta daha dikkatli davranmaları gerekir.
Bidaye-t Mahkemesi hükmünde daha evvel belirttiğim gibi Yüksek Mahkemenin hangi hukuk istinafı kararına atıfta bulunduğu kat'iyetle belirtilmemekle beraber Yüksek Mahkemenin 1967, Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici Hükümler) Kanununun 6(3) ve (4) maddeleri ile ilgil-i çoğunlukla verdiği bir karar 21/70 sayılı hukuk istinafıdır. 21/70 sayılı hukuk istinafında sayfa 4'de Yüksek Mahkeme Başkanı Sayın Necati Münir kira bakiyeleri ile ilgili şunları söylemiştir:
"Kira ödemek için Mahkemeler bir emir verdiğinde bu emir dah-a evvelki hükümlerimizde belirttiğimiz gibi ancak dava açıldığı tarihten başlar. Dava açıldığı tarihten önceki zaman için ise ödenmemiş olan kiralar kira bakiyesi addolunur. Bu gibi kira bakiyelerinin ödenmesi için herhangi bir emir ancak Kanunun 6(4) madd-esi tahtında verilir. Kanaatımca Kanunun 6. maddesinin (4). fıkrası Kanunun 6. maddesinin (1), (2) ve (3). fıkraları ile beraber okunmalıdır."
-Kira bakiyelerinin bdenmesi hususunda ise Yijksek Mahkeme Başkanı ayni sasyfadas şunları söylemiştir.
"Müstecir eğer tam kirayı ödeyebilecek durumda ise ve
buna i1aveten kira bakiyelerini tamamen veya kısmen ödeye-
- bilecek mali kudrete sahipse o zaman Mahkeme Kanunun
6. maddesinin (4). fıkrasına göre kira bakiyelerinin tamamen
veya kısmen ödenmeleri hususunda emir verebilir. Fakat
müstecirin ödeme- kudreti tam kirayı ödeyebilecek durumda
değilse, kira bakiyelerinin ödenmesi için herhangi bir emir
verilemez. Mamafih Kanunun 6(3) maddesine göre icar mu-
kavelesi 1 Ocak 1965 tarihinde veya o tarih-ten sonra yapıl-
mışsa Mahkeme kiranın tamamen ödenmesini emreder ve
bu madde tahtınde herhangi bir kira bakiyesi mevcut ise
Mahkeme bunların ödenmesini emreder. Çünkü 6(3) madde-
si t-ahtınde ödenmemiş kira bakiyeleri 6(4) maddesine tabi
değildir."
0 istinafta talep olunan kira bakiyeleri 1 Ocak 1965'den önce yapılmış bir kira mukavelenamesine istinad etmekte idi. 0 gibi hallerde kira bakiyelerinin ödenmesi- için Yüksek Mahkeme Başkanı sayfa 5'te aynen şunları söylemişti:~
"Başka bir deyimle mal sahibinin Kanunun 6. maddesinin
(4). fikrası tahtınde ( 6(3) maddesi tahtındeki kiralar müs
tesna) kira baki-yelerinin ödenmesine bir emir alabilmesi
için aşakidaki iki hususu ispat etmesi gerekir:
(1) Kiranın tamamen veya kısmen ödenmesi icap eden
zamanlarda müstecirin ödeme kudretinin müsait olduğunu;
- (2) Müstecirin ödeme kudretinin dava gününde bu gibi
kira bakiyelerini tamamen veya kısmen ödemesine müsait
olduğunu."
Yukarıda iktibas ettiğim Yüksek Mahkeme Başkanının kararından açıkça gö-rülüyor ki kira bakiyeleri 1 Ocak 1965 tarihinde veya ondan sonra yapılan bir kira mukavelenamesinden sonra meydana gelmişse bu gibi kira bakiyelerinin ödenmesi için, kiracının ödeme kudretinin müsait olduğuna bakılmaksızın, emir verilmelidir. 21/70 sayılı- hukuk istinafında sayfa 6'da aynen şunları söylemiştim:-
"Yüksek Mahkeme Başkanının okumuş olduğu hükmü önce-
den okuma firsatını buldum. Hükümde vaz edilen prensip-
lerle tamamiyle hemfikirim."-
Bu istinafta da 21/70 sayılı hukuk istinafında vaz edilen prensiplerle hemfikir olduğumu yeniden teyid ederim. Netice olarak 1 Oca.k 1965 tarihinde veya daha sonra yapılan kira mukavelenamelerinden doğan herhangi bir kira bakiyesinin ödenmesi- için, 6(3) maddesinin şart bendine tabi olmak üzere, kiracının mali kudretine bakılmaksızın, emir verilmelidir. 21/70 sayılı istinafta azınlık kararında 1 Ocak 1965 tarihinde veya -
ondan sonra yapılan kira mukavelelerinden doğan kira bakiyelerinin ödenmesi hususunda herhangi birşey söylenmiş değildir. Azınlık kararı ancak 1 Ocak 1965'den önce yapılan kira mukaveleleri tahtında meydana gelen kira bakiyeleri ile ilgilidir. Kaldı ki Bi-dayet Mahkemesi hakiminin bizzat hükmünde belirttiği gibi Yüksek Mahkemenin çoğunlukla verdiği kararlar da bağlayıcıdır ve Bidayet Mahkemesi hakimlerinin bu gibi kararlara uyması gerekir. Bu husustaki prensibi Bidayet Mahkemesi hakimi doğru belirtmekle ber-aber maalesef uygulamamıştır çünkü 21/70 sayılı hukuk istinafında vaz edilen prensipleri takip etmiş olsaydı davacının leyhine talep olunduğu gibi hüküm vermesi gerekirdi.
Aleyhine istinaf edilenin avukatı istinaf esnasında davacının talep takririnde kira-ların ödenmesi için hüküm talep ettiğini halbuki Kira Kanununun 6. maddesinin (1), (2), (3) ve (4). fıkraları mahkemenin emir vermesini öngördüğünü, bundan dolayı Bidayet Mahkemesinin kiraların ödenmesi için hüküm vermemesi kanunen doğru olduğunu ileri sür-müştür. Kanaatımca aleyhine istinaf edilenin avukatının yapmış olduğu bu iddia kabul edilemez. Hüküm verildiğinde kiraların ödenmesi için bir emri de kapsar. Esasen Kira Kanununun 6. maddesi tahtında herhangi bir hüküm demek kiracının herhangi bir miktar k-irayı veya kira bakiyesini ödemesi için bir emir vermektir. Aleyhine istinaf edilenin avukatı müdafaa takririnde davalının mali durumunun birikmiş kira borçlarını ödemeye müsait olmadığını ve birikmiş kiralar için aleyhine hüküm alınamayacağını iddia ettiğ-ini ileri sürmüştür. İşbu müdafaası ile ilgili istinaf edenin avukatı müdafaaya verdiği cevapta davalının iddiasını reddetmiş ve kanunen mesnetsiz ve müdafaa teşkil etmeyen- iddialar olduğunu ileri sürmüştür. Davalının bu hususta muvaffak olabilmesi için 6-(3) maddesinin şart bendinde öngörülen bütün hususları ispat etmesi gerekir. Bu hususlar da aynen şöyledir:-
-"Ancak bu gibi bir kira mukavelenamesi gereğince müstecir olan herhangi bir şahsın halen mevcut anormal siyasi durum dolayısıyle işini mezkûr kira mukavelesi tarihinden sonra herhangi bir zamanda kaybetmesi halinde Mahkeme bu gibi bir müstecirin ödeme kudr-etine göre bir miktar kira ödemesini emredebilir."
-
Davalı mukavele yaptıktan sonra anormal siyasi durumdan dolayı işini kaybettiği hususunda herhangi bir iddiada bulunmuş değildir.
Yukarıda izah olunan sebeplerden dolayı Bidayet Mahkemesinin hükmünün iptal edilmesi ve davalının davacıya K.L.48.- ödemesin-e hüküm verilmesi taraftarıyım.
M. Necati Münir Başkan:
Sayın Üye Ülfet Emin'in okuduğu hükümle ve bu hükümde vaz edilen presniplerle tamamıyle hemfikirim. İstinafın kabul edilmesi ve davacının leyhine, davalı aleyhine K.L.48.- hüküm verilmesi taraftarıyı-m.
Ahmet İzzet, Üye:
Okunan hükümdeki prensiplerle ben de hemfikirim. Şunu ilâve etmek isterim ki 21/70 numaralı istinafta talep edilen kira bakiyeleri 1 Ocak 1965 tarihinden evveldi. 1 Ocak 1965 tarihinden sonra bakiye kalan kiraların ödenmesi mezkûr da-vada mevzuu bahis olmadığı içindir ki ekalliyet kararında bu husustan hiç bahsedilmemiştir. İstinafın kabul olunması taraftarıyım.
M. Necati Münir, Başkan:
Netice olarak oy birliği ile Bidayet Mahkemesinin hükmü iptal edilir ve davacı leyhine, davalı ale-yhine K.L.48.- için hüküm verilir. Davalının gerek Bidayet Mahkemesindeki gerekse İstinaf Mahkemesindeki masrafları da ödemesi emrolunur.
Yüksek Mahkeme
21 Haziran 1972
Full & Egal Universal Law Academy