-Hukuk İstinaf No. 13/72
(Dava No. 37/71)
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA
M. Necati Münir, Başkan ve Ülfet Emin, Üye
İstinaf eden: Süleyman Cemal, Limasol
(Davalı)
ile
Aleyhine istinaf edilen: Asım Osman, Lârnaka
(Davacı)
arasında
İstinaf eden namına: H. Cahit- Yılmazoğlu
Alevhine istinaf edilen namına: Cebbar Nivazi
1967Kira Tanzim ve Murrikabe (Geçici Hükümler) Yasası - Yasanın 6(2) maddesi - Ödeme kudreti - Ödeme kudreti tam kirayı ödeyebilecek durumda bulunan veya hadiselerden öncekine nazaran ödeme kudret-i azalmayan kiracının kira bakiyelerini ödemesine emir verilmesi gerekir.
KiraBakiyesi - Kira bakiyesinin kiracının ödeme kudretine göre tespiti gereği.
Hukuk Usulü - Tamir edilmeyen eve tam kira ödenmemesi gerektiğine ilişkin iddia - İddianın ispat edi-lmesi gereği.
OLAY: Davacı Davalı aleyhine kira bakiyelerini talep eden bir dava açtı. Davalı duruşmada kira bakiyesi borcu olduğunu kabul etti. Ancak mali kudretinin bu borcu ödemeye müsait olmadığını ve hiç tamir edilmeyen evin aylık kirasının daha düşü-k olması gerektiğini iddia etti.
İlk Mahkeme Davalının kira bakiyelerini ödemesini emretti. Davalı İlk Mahkemenin mali kudretinin arttığına ilişkin bulgusunun hatalı olduğunu ve 21/70 sayılı istinaf kararındaki ilkelerin yanlış uygulandığını öne sürerek i-stinaf etti.
SONUÇ: Yüksek Mahkeme Davalının mali durumunun kira bakiye borcunu taksitlerle ödemeye müsait olduğu kanısına vardı ve istinafı reddetti. Yüksek Mahkeme tamir edilmeyen eve tam kira ödenmemesi gerektiği iddiasına karşı bu iddianın mukabil tal-ep yoluyla öne sürülmediğine göre dikkate alınamıyacağı görüşünü benimsedi.
Atıfta Bulunulan Yargısal İçtihatlar:
Hukuk İstinaf 21/70
Hukuk İstinaf 7/70
HÜKÜM
M. Necati Münir, Başkan:
Bu istina.fta hükmü Sayın Üye Ülfet Emin okuyacaktır.
-Ülfet Emin, Üye:
Aleyhine istinaf edilen (davacı) Larnakada 11, Alemdar Sokağında kâin bir hanenin hanay ola.rak vasıflandırılan kısmının mal sahibidir. İstinaf eden (davalı) 1.11.1963 tarihli bir icar mukavelenamesi ile aylık icar bedeli K.L.l2.-dan olma-k şartı ile, mezkûr hanenin müsteciri idi. Davalı mezkûr evi 20.10.1968 tarihine kadar tasarrufunda. bulundurmuştur ve o gün tahliye etmiştir. Davacı davalının 1 Ocak 1964'den tahliye gününe kadar K.L.396.- kira bakiyesi olduğunu iddia ederek davalı aleyhi-ne 37/71 numaralı davayı Larnaka Kaza Mahkemesinde ikame ederek K.L.396.- kira bakiyesinin ödenmesini veya takside bağlanmasını talep etti. Davalı dosyaladığı müdafaa takriri ile taraflar arasındaki kira mukavelesinin müddetsiz olduğunu, tarafların hadisel-erden sonra mecura piyasa durumuna göre za:man zaman karşilıklı rıza ile kira tayin ettiklerini ve mecurun kirasının devamlı olara.k K.L.l2.-dan konmadığını ve tediye edilen kiraların zaman zaman taraflar arasında mutabık kalınan tam kirayı temsil ettiğini- iddia etmiştir. Davalı ayrıca davacının mecuru hiç tamir etmediğini ve tamirsiz hali ile mecurun kirasının her halukârda aylık K.L.5.-yı geçmeyeceğini iddia etti. Buna ilâveten davalı son 1 1/2 sene hariç daimi mali sıkıntı içinde olduğunu ve K.L.l2.- kir-a ödeyebilecek durumda olmadığını iddia etti.
Davanın duruşması başlamadan önce davalı kira mukavelesinin müddetsiz olduğu iddiasını geri çekmiştir: Duruşma esnasında da. davalının davacıya K.L.396.- kira bakiyesi borcu olduğunu kabul etti. Bidayet Mahkem-esi tarafları ve şahitleri dinledikten sonra davalının kiranın tamamen veya kısmen ödenmesi icap eden zamanlarda ve dava gününde dava.lının ödeme kudretinin müsa.it olduğu kanaatına vararak 21/70 sayılı Hukuk İstinafında verilen hükme uyarak davacı leyhine- davalı a.leyhine K.L.396.-nın aylık taksitlerle ödenmesi için hüküm verdi.
Davalı Bidayet Mahkemesinin davalının mali kudretinin 21 Aralık 1963 tarihinden önceki durumuna göre azalmadığı, bilâkis arttığı yolundaki bulgusunun, 21/70 sayılı Hukuk İstinaf k-ararının vaz ettiği prensibi mevzuu bahis davaya hatalı olarak uyguladığını ve kira bakiyelerinin hepsini ödemesine hükmetmenin ve hükümlü borcun ödeme şekli ile ilgili emrin hatalı olduğunu ileri sürerek Bidayet Mahkemesinin hükmünden istinaf eyledi.
Ver-ilen şahadete göre davalı bir kooperatif memuru idi ve 1.11.1963'de icar mukavelenamesini imza ettiği gün K.L.3O.- maaş aImakta idi. Ancak davalı verdiği şahadette Larnakaya becayiş edildiği için kendisine maaşının a.yda K.L.45.- olacağı vaadında bulunuldu-ğunu ve Aralık 1963 içinde brüt K.L.44.975 mil, net ise K.L.43.850 mil aldığını iddia etmiştir. Davalının Aralık ayı için aldığını iddia ettiği maaş hususu davacının 2. şahidi tarafından desteklenmiştir. Verilen şahadete göre 1 Ocak 1964'den 31 Mart 1966'y-a kadar davalı maaşının yalnız K.L.3O.-sını almakta idi, geriye kalan ise bloke edilmekte idi. İşbu bloke edilen paralar ise 1967 ve 1968 yılında davalıya ödendi. Yine verilen şahadete göre davalı 1967 yılında Ocak ayından Haziran ayına kadar her ay K.L.43-.563 mil ödendi. Temmuzdan sene sonuna kadar ise her ay K.L.47.575 mil ödendi ve onüçüncü maaş olarak da K.L.48.535 mil ödendi. 1968 yılında davalıya net olarak K.L.734.153 mil ödendi ve hiçbir bloke yapılmadı. Davalının Aralık 1971 ayında net maaşı K.L.96-.094 mildi. Lâkin bu miktarın K.L.2l:-sı borca kesildi ve kendisine K.L.75.ödendi. Bu borç 1970 ve 1971 yılında yapılmıştır. Davalı mahkemeye verdiği şahadette 1964-1965 ve 1966 yıllarında mali sıkıntı geçirdiğinden borçlandığını ve bloke edilen paralar ke-ndisine verildiğinde o borçları ödediini iddia etti.
Bidayet Mahkemesi hükmünde 1967, Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici Hükümler) Kanununun 6(2) maddesinin ödeme kudreti tam kirayı ödeyebilecek durumda olan veya 21 Aralık 1963'den önceki ödeme kudreti azal-mayan bir müstecirin tam kira ödemesini mahkemenin emretmesini öngördüğünü, ve davalı 21 Aralık 1963'den önce K.L.3O.- maaş aldığından kirayı ödemesi gerekerı zamanlarda ödeme kudretinde bir azalma olmadığı kanaatına vardı. Bidayet Ma.hkemesi davalının Lâr-nakaya gelip işe başladığı zaman kendisine yetkililerin K.L.45.- maaş alacağını söylediklerinin doğru olduğu kabul edilse bile, hukuken geçerli olmadığı kanaatına vardı. Çünkü davalı yetkililerden böyle bir vaad almış olsa dahi, bu vaad davacının kira akti-nden doğan haklarını bertaraf edemezdi. Hiç şüphe yoktur ki davalının yetkililerden a.ldığı herhangi bir vaad davacı ile yaptığı icar mukavelenamesine herhangi bir tesiri olamazdı. Ancak davalının 21 Aralık 1963'den önceki ödeme kudreti hususu bakımından b-öyle bir vaad verilmiş ise mühim rol oynar. Verilen şahadete göre 1963 Aralılc ayı için net K.L.43.850 mil maaş aldı. Bu da gösteriyor ki davalının iddia ettiği gibi kendisine hakikaten K.L.45.- verileceği vaad edilmişti. Bundan dolayı davalının 21 Aralık -1963'den önceki ödeme kudretinin ayda K.L.3O.- olduğu söylenemez.
Bu istinafta en mühim husus 1 Ocak 1964'den 31 Mart 1966'ya kadar geçen devre için, davalının almaya hakkı olduğu maaşın bir kısmının bloke edilmesi ile ödeme kudretinin bu devrede ne olduğ-udur. Bu bloke edilen paralar 1967 ve 1968 yılında işbu davanın ikame edildiği tarihten çok önce bir zamanda ödenmemiş olsaydı davalının bu devre için mali kudretinin ne olduğu mühim bir konu olacaktı. Ancak işbu bloke edilen paralar 1967 ve 1968 yılında d-avalıya ödendiği için 1 Ocak 1964'den 31 Mart 1966'ya kadar geçen devre için davalının tam maaşinı aldığı sayılabilir. Davalının bu devre için aldığı maaş bloke edilen paralar da dahil, Aralık 1963 ayında aldığı maaş kadar ve hatta biraz daha fazla idi. Bu-ndan dolayı ödenmemiş kira bakiyelerinin ödenmesi gereken zamanda davalının mali kudretinin müsa.it olduğu hususunda Bidayet Mahkemesinin bulgusu hatalı değildir. Hali hazırda davalının aldığı maaş nazarı itibara alındığında davalının kira bakiyelerini tak-sitlerle ödemeye mali kudretinin müsait olduğu aşikardır.
Davalı icar mukavelenamesi tahtinde davacının mevzuu bahis haneyi tamir etmek mecburiyetinde olduğunu, davacının ise mevzuu bahis ha-tiğini iddia etti. İcar mukavelenamesi tahtinde mal sahibinin ge-reken tamiratı yapmaması halinde kiracının bazı hakları vardır ve kiracı bazı hallerde mal sahiplerinden zarar ziyan alabilir, veya tamiratı bizzat kendisi yapıp tamirat masrafını kiradan kesebilir. Bu hususta Yüksek Mahkeme 7/70 sayılı hukuk istinafında s-ayfa 4 ve 5'te şunları söylemiştir:
"Kanaatımızca mal sahibinin icar ettiği malı tamir etmeğe mesul olduğu hallerde kiracının hakkı aşağıdaki gibi hulâsa edilebilir:
(i) Kiracı gereken tamiratı yapması için mal sahibine ihbarda bulunur ve mal sahibi gere-ken tamiratı makul bir müddet zarfında yapmazsa kiracının gereken tamiratı yaparak tamir masrafını kiradan ta.rhetmeye hakkı vardır. Bak., Woodfall on Londlord and Tenant 26th Edn. s.720'de para. 1648 ve Taylor v. Beal 1591 Cro. Eliz 222).
(ii) Kiracı mal -sahibinin yapmaya mükellef olduğu tamiratı yapmaya mecbiır değildir. Kiracı gereken tarı'ıiratın yapılması için mal sahibine ihbar eder ve gereken tamiratın yapılması için makul .bir müddet bekler. Makul müddet geçtikten sonra kiracı hiçbir tamirat yapmada-n mal sahibinden tazminat talep edebilir fakat arzu ettiği takdirde gereken tamiratı yapar ve yaptığı masrafı tazminat olarak mal sahibinden talep edebilir. (Bak, Granada Theatres Ltd. v. Freehold Investment (Le tonstone Ltd., 1959 1 W.L.R. 570, s.580.
Bu- davada davalı tamiratın yapılması için herhangi bir ihbarda bulunduğunu iddia etmedi. Ayrıca tazminat almak için de herhangi bir mukabil talepte bulunmuş değildir. Kaldı ki Bidayet Mahkemesi davalının mevzuu bahis hanenin tamir edilmediği hususundaki iddi-asını ispat etmediği kanaatına vardı. Kanaatımızca mevzuu bahis hanenin davacı tarafından gerektiği şekilde tamir edilmediği hususunun davalı tarafından ispat edilmesi ğerekir. Davalı tarafından bu hususta ileri sürülen iddialar reddolunur.
Davalı istinaf-ında Bidayet Mahkemesinin kesmiş olduğu K.L.l8.taksitlerin çok fazla olduğunu ileri sürmüştür. Diğer taraftan davacı ise dosyaladığı mukabil istinaf ile Bidayet Ma.hkemesinin kira bakiyelerinin davalı tarafından def'aten ödenmesi veya K.L.l8.- taksitin K.L-.35.-ya yükseltilmesi için hüküm vermesi gerektiğini iddia etmiştir. Kanaatımızca davalının hali hazırda almış olduğu maaşı ve mali durumunu nazarı itiba.ra alarak kira bakiyelerinin aylık taksitlere bağlanması adildir. Kesilen K.L.l8.- taksitler de davalı-nın mali kudreti nazarı itibara alındığında çok fazla değildir. İşbu taksitleri davalının ödemeye mali kudreti vardır.
Netice itibarı ile gerek istinaf gerek mukabil istinaf reddolunur. İstinaf ve mukabil istinaf masrafları için herhangi bir emir vermemey-i uygun gördük.
Yüksek Mahkeme
26 Hazi ran 1972.
Full & Egal Universal Law Academy