- Hukuk İstinaf No: 15/70
Yüksek Mahkeme Huzurudna.
(Dava No: 79/69)
İstinaf eden: Müsteyde Hulûsinin yetkili vekili sıfatıyle
Dr. Selçuk Sömek
- (Müddei)
ile
İstinaf edilen: Ahmet Nayım
(Müddeaaleyh)
arasında.
İstinaf eden namına: Cebbar Niyazi
İstinaf edilen namına: Talât Naim.
1967 Kir-a Tanzim ve Murakabe (Geçici Hükümler) Kanunu - Bu Kanunun 6(4) maddesi gereğince kiraların ne zaman başlayacağı ve kira bakiyeleri.
Davacı, dava konusu Lefke'de bulunan evin sahibidir. Davalı ise bu evi Haziran, 65'te davacının rızası olmaksızın işga-l etti. Mahkeme daha önce 88/68 no'lu davada davalının ayda KL 8.- kira ödemesini emretti. Davalı, Mayıs, 69'dan itibaren KL 10.- ödemeye başladı. Davacı, davalıyı 4.7.69'da dava ederek, 1.3.69'dan itibaren tam kira olan ayda KL 14.- ödemesini taleb etti. -Davalı, KL 10.- ödemesi hususunda anlaşma yaptıklarını iddia etti. Bidayet Mahkemesi tarafların evin tam kirası hususunda anlaşma yapmadıklarına kanaat getirdi, davalının ayda KL 12.- ödemesini emretti. Kira 1.3.69'da başlayacak, ancak 1.3.69 ile 1.2.70 ta-rihleri arasındaki kiralar kira bakiyesi olarak her ay KL 2.- taksitlerle ödenecekti. Davacı, istinaf ederek kiranın başlangıç tarihine ve kira bakiyelerine itiraz etti.
KARAR: Yüksek Mahkeme, mukabil istinaf olmamakla birlikte ayda KL 12.-'yı davalı-nın ödeme kudretine göre fazla bulunduğundan, yeni kiranın 1.2.70'den sonra başlamasını diğer kiraların 88/68'deki emre göre ödenmesini kararlaştırdı.
Atıfta Bulunulan Yargısal İçtihatlar:
1/68 no'lu Hukuk İstinaf.
------------------------
HÜKÜM
Müddei Lefkede kâin olan mevzuu bahis hanenin mal sahibidir. Müddeaaleyh takriben 1965 yılının Haziran ayında müddeinin rızasını almaksızın mevzuu bahis haneye yerleşti. Müddeaaleyh evvelâ KL 5.750.- mil -alel hesap kira ödemeye başladı. Daha sonra KL 7.000.- ödemeye başladı. Müddei müddeaaleyhin aleyhine Lefkede 88/68 numaralı davayı ikame etti ve 1.11.68 tarihinden itibaren müddeaaleyhin kiraya mahsuben ayda KL 8.- kira ödemesi ve ayrıca 500 mil de su par-ası vermesi emrolundu.
Müddeaaleyh Nisan 1969 sonuna kadar 88/68 numaralı davada verilen hükme uyarak KL 8.- kiraya müddeiye ödedi. 1 Mart 1969 dan sonra müddeaaleyhin kazancında bir artış olduğundan müddei müddeaaleyhin ödediği kiranın da artırılması-nı müddeaaleyhten taleb etti. Taraflar bu hususta bir anlaşmaya varamadıklarından müddeaaleyh müddeiyeMayıs aylığı için KL 10.- verdi ve müddei de hakkına halel gelmeksizin bunu kabul etti. Müddei 4 Temmuz, 1969 tarihinde Lefkede 79/69 numaralı davayı müdd-eaaleyhin aleyhine ikame ederek şunları taleb etti.
Tam kira bedeli olan KL 14.-nın 1.3.69 dan itibaren
ödenmesi.
(2) Geçmiş ödenmemiş kira bakiyesi hususundaki haklarının mahfuz kalmasını sağlayacak bir emrin verilmesini.
(3) Masraflar.
Müd-deaaleyh dosyaladığı müdafaa takririnde müddei veya vekili ile mevzuu bahis hanenin tam kirası için KL 10.- anlaştığını iddia etti. Bidayet Mahkemesi şahadet dinledikten sonra müddei ile müddeaaleyh arasında evin tam kirası hususunda herhangi bir anlaşmaya- varılmadığı kanaatına vardı. 88/68 numaralı davada hüküm verildikten sonra müddeaaleyhin kazancında en azdan %10 artış olduğu nazarı itibara alarak Bidayet Mahkemesi müddeaaleyhin ödeme kudretine göre yeniden kira tesbit etmeyi uygun gördü. Bidayet Mahkem-esi müddeaaleyhin aylık kazancının ayda KL 53.300.- mil olduğu kanaatına vardı ve müddeaaleyhin evli olup iki çocuk babası olduğunu nazarı itibara aldıktan sonra mevzuu bahis ev için alel hesap olarak ayda KL 12.- kira ödemesini emretti. Bidayet Mahkemesi -bu kira artışının 1.3.69 dan itibaren başlamasına karar verdi. Mamafih davalının maddi durumunu göz önünde tutarak 1.3.69 dan 1.2.70 e kadar olan kiraları "kira bakiyesi" diye vasıflandırarak 1.2.70 den başlayarak her ayın sonunda 5 günlük mühletle ayda KL- 2.- tediye ile ödemesini emretti. Hükmolunan alel hesap aylık KL 12.- kiranın da 1.2.70'den itibaren her ayın sonunda 5 günlük mühletle tediye edilmesini emretti.
Müddei Bidayet Mahkemesinin hükmünün hatalı olduğunu ileri sürerek istinaf eyledi. İsti-naf edenin avukatı istinaf esnasında Bidayet Mahkemesinin tesbit ettiği kira artışının yani KL 12.-nın taleb takririnde olduğu gibi 1.3.69 dan itibaren veya hiç olmazsa dava tarihinden başlaması gerektiğini ve Bidayet Mahkemesinin 1.3.69 dan başlaması gere-ken kiranın defaten ödenmesine emir vermemekle hataya düştüğünü ileri sürdü.
Bir Kaza Mahkemesi müstecirin ödeme kudreti ile mütenasip olarak ödeyeceği kirayı tesbit ettikten sonra, ödemelerin ne vakit başlayacağı ve Kira Kanununun 6(4) maddesinde bah-solunan, 'kira bakiyeleri' nin tefsiri hususunda Yüksek Mahkeme 1/68 numaralı Hukuk İstinafında şunları söyledi:-
"Kanaatimizce Kaza Mahkemeleri müstecirin ödeme kudreti
ile mütenasip olarak ödeyeceği kirayı tesbit ederken
dava açıldığı ay-dan itibaren emir verme hak ve salâhi-
yetini haizdir. 1967 Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici
Hükümler) Kanununun 6(4) maddesinde zikrolunan 'kira
bakiyeleri' kanaatimizce dava açılmazdan evvelki müddet
zarfında ödenmemiş kiraları ifad-e eder. Kanaatimizce
Kaza Mahkemesi ödenecek kira miktarını tesbit ettikten
sonra davanın açıldığı tarihten itibaren hüküm tarihine
kadar geçmiş olan müddet için davanın bütün ahval ve
şeraitini ve ödenmeyen kiranın hangi sebepten dola-yı
ödenmediğini, kasten ödenip ödenmediğini, herhangi bir
sebepten istifade etmek yönüne gidilip gidilmediğini
nazarı itibara alarak dava açıldığından hüküm tarihine
kadar olan müddet için ödenmesi icab eden kiraların
defaten vey-a aylık taksitlerle ödenmesi için de karar
vermek yetkisini haizdir."
Yukarıda iktibas ettiğimiz prensibleri bugün de bu istinafta tekrar ederiz. Yalnız "kira bakiyelerinin" tefsiri hususudna söylediklerimiz ancak davalı ile davacı arasında bir -icar mukavelesi olduğu hallerde şamil olduğunu belirtmek isteriz. Buna ilaveten 1/68 numaralı Hukuk İstinafıdna Mahkemenin tesbit ettiği kiraların ödenmesi hususunda defaten veya aylık taksitlerle ödenmesi için karar verme yetkisini haizdir denilmekle bera-ber, kanaatimizce taksitle ödeme ancak müstesna ve mahkemeye ilk defa olarak müracaat yapılmış olan hallerde tatbik olunur. Yukarıda söylediklerimizin ışığında Bidayet Mahkemesi tesbit ettiği kiranın ödenmesi hususunda ancak dava açıldığı aydan itibaren em-ir vermek hak ve salahiyetine haizdir. Bundan önceki zaman için tesbit olunan kiranın ödenmesi için emir vermeye hak ve salahiyeti yoktur kanaatındayız. Bir mahkemenin kira ödenmesi hususunda vermiş olduğu karar 1967, Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici Hüküml-er) Kanununun 14. maddesi tahtinde gözden geçirilinceye kadar muteberdir. Kira Kanununun 14. maddesi tahtinde Mahkemeye bir müracaat yapıldığında eski karar tadil edilecekse ancak davanın açıldığı günden veya daha sonraki bir zamandan (hüküm tarihini geçme-mek şartıyle), meselenin bütün ahval ve şeraitini nazarı itibara alınarak, tadil edilir. Esasında evi işgal eden şahıs, evi mütecaviz olarak işgal etmişse, ve Mahkeme bu şahsa bir miktar kira ödemesini emretmişse, evi işgal eden şahıs yalnız verilen emir t-ahtinde kesilen kirayı ödemekle mükelleftir. Bu gibi hallerde evi işgal eden ile ev sahibi arasında herhangi bir icar mukavelesi olmadığına göre bir kira bakiyesi meselesi mevzuu bahis olamaz.
Evi işgal edenin mal sahibi ile kira münasebeti olmadığı h-allerde Bidayet Mahkemesi ilk müracaatta ancak kanunun 8(2) maddesi tahtinde hareket eder ki bu madde aynen şöyledir:-
"8(2) Kira münasebeti olmayan herhangi bir halde, ilgili
gayri menkul malı herhangi bir surette işgal eden veya
kullan-an şahıs veya şahısların her birinin ödeme kud-
retleri nazarı itibara alınarak bir miktar kira ödeme-
leri emredilebilir."
Yukarıdaki maddeden açıkça görülüyor ki kesilen kira 1967 Kira Kanunu bakımından alel hesap değildir. Bu gibi da-valarda evin normal kirasının tesbiti ancak kesilen bir miktar kiranın normal kirayı aşmaması bakımından nazarı itibara alınır.
Bu davada ise Bidayet Mahkemesi müddeaaleyhin ödeme kudretine göre tesbit ettiği kiranın dava tarihinden değil de dava açıl-mazdan önceki bir tarihten, yani 1 Mart 1969 dan başlatılmasına emir vermiştir. Kanaatimizce Bidayet Mahkemesi bunu yapmakla hataya düşmüştür. Bidayet Mahkemesi müddeaaleyhin kazancı KL 53.300 olmasına rağmen mevzuu bahis ev için kira olarak ayda KL12.- öd-eyebilecek mali kudrete olduğu kanaatına vardı. Kanaatımızca müddeaaleyhin mali kudreti nazarı itibara alındığında tesbit olunan KL 12.- fazladır fakat müddeaaleyh mukabil istinaf yapmadığından dolayı tesbit olunan KL 12.- miktarı değiştiremeyiz. Mamafih b-u hususu nazarı itibara alarak tesbit olunan kiranın dava tarihinden başlaması yerine 1 Şubat 1970 den itibaren başlamasını uygun gördük. 1 Şubat 1970 tarihine kadar olan müddet için müddeaaleyhin 88/68 numaralı davadaki hüküm mucibince emrolunan kirayı öd-emesi icab eder.
Netice olarak Bidayet Mahkemesinin hükmünü tadil eder ve müddeaaleyhin işgal ettiği ev için 1 Şubat 1979 tarihinden
itibaren ayda KL 12.- kira vermesini emreyleriz. Meselenin bütün ahval ve şeraitini nazarı itibara alarak tar-afların kendi masraflarını ödemelerini uygun bulduk.
Yüksek Mahkeme.
14 Temmuz 1970.
Full & Egal Universal Law Academy