- Hukuk Ýstinaf No. 16/74
(Dava No. 19/73; Baf)
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.
Mahkeme Heyeti:M. Necati Münir Baþkan, Ülfet Emin ve Þakir S. Ýlkay.
Ýstinaf eden: Derviþ Ahmet Raþit, Yeþilova Baf.
( Müstedaaleyh)
ile
Aleyhine istinaf edilen: Vergi Dairesi Müdürü, Baf.
(Müstedi)
a r a s ý n d a
Ýstinaf eden namýna: A.M. Berberoðlu.
Aleyhine istinaf edilen namýna: Güner R. Çakýn.
Fasýl 342 Ýskaiye Mýntakalarý (Köyler) Yasasý - Yeþilova Ýskaiye Komitesi - Fasýl 342 Ýskaiye Mýntakalarý (Köyler) Yasasýna göre Ýskaiye Komitesinin vergi ve masraf koyma yetkileri.
Fasýl 342 Sulama Bölgeleri (Köyler) Yasasý veya Fasýl 342 Ýska.iye Mýntakalarý (Köyler) Yasasý.
Ödenmeyen Vergi Ýçin Ýstida - Havale istemi - Anayasanýn 144. maddesine göre Yeþilova Ýskaiye Komitesi vergi takdir kararýnýn Anayasaya havale edilmesi istemi - Anayasanýn 144. maddesi - Anlaþma bir karar niteliði taþýmadýðýndan havale isteminin reddi.
Ýstinaf - Havale istemi aleyhine istinaf - Ýlk Mahkemenin havale istemini reddeden emrinin havale istemine konu karar Anayasanýn 144. maddesi kapsamýnda "karar" olmadýðý nedeniyle hatalý olmadýðýndan Yargýtayýn istinafý reddi.
31/62 sayýlý Vergi Tahsil Yasasý - Yasanýn 10. maddesi Fasýl 342 ile 10. madde birlikte incelendiðinde Bidayet Mahkemesinin vergiye iliþkin kararlarýn yargýsal denetimini yapma yetkisi olmamasý.
1960 Kýbrýs Cumhuriyeti Anayasasý - Anayasanýn 146. maddesiÝskaiye Komitesi kararý - Ka.rarýn Anayasanýn 146. maddesi kapsamýnda icrai ve idari bir karar olmasý.
Yüksek Anayasa Mahkemesinin münhasýr yargý yetkisi - Anayasanýn 146. maddesine göre idari kararlarýn yargýsal denetiminde Yüksek Anayasa Mahkemesinin münhasýr yargý yetkisi vardýr.
Hukuk Usulû - Kaza Mahkemesinin icrai veya idari yetki kullanan bir makamýn aldýðý idari kararlarýn yargýsal denetim yetkisi olmamasý - Anayasanýn 146. ma.ddesine göre 32/62 sayýlý Vergi Tahsil Yasasý uyarýnca Gelir Dairesi Mûdürünce verilen þaha.detnamenin üzerine dayandýðý vergi takdir kararý hakkýnda münhasýran Yüksek Anayasa Mahkemesi yargýsal karar verme yetkisine haiz olduðuna göre bu konuda Kaza Mahkemesinin yetkisiz olduðunun kabul edilmesi.
OLAY: Müstedi, bir istida ile Fasýl 342, Ýskaiye Mýntakalar (Köyler) Yasasýna göre iskaiye vergisinin ödenmesini talep etti.
Müstedaaleyh, "verginin kanun ve nizamlara uygun olarak saptanmadýðýný iddia etti ve meselenin Anayasanýn 144. maddesi gereðince Anayasa Mahkemesine havale edilmesini talep etti.
Ýlk Mahkeme, .talep edilen hususun Anayasanýn 144. maddesi kapsamýna girmediði kanaatine vararak havale istemini reddetti.
Müstedaaleyh bunun üzerine, Ýlk Mahkemenin ortada meþru bir vergi borcu olup olmadýðý hususunu incelemesini talep etti. Müstedi ise Mahkemenin böyle bir yetkisi olmadýðýný iddia etti.
Ýlk Mahkeme, Fasýl 342 Ýskaiye Mýntakalarý (Köyler) Yasasý ile 31/62 sayýlý Vergi Tahsil Yasasýnýn 9. maddesinin (1) ve (6). fýkralarý birlikte okunduðunda konu vergiye iliþkin iþlemlerin yasaya uygun yapýlýp yapýlmadýðý hususunu Mahkemenin incelemeye yetkisi olmadýðý kana.atine vardý ve Müstedaaleyhin müracaatýný reddetti.
Müstedaaleyh, Ýlk Mahkemenin, meseleyi Anayasanýn 144. maddesi uyarýnca Anayasa Mahkemesine hava.le etmemekle ve meseleyi bir hükme baðlamak hususunda yetkisizlik kararý vermekle hata ettiðini iddia ederek hükmü istinaf etti.
SONUÇ: Yüksek Mahkeme, Anayasanýn 144. maddesine göre "herha.ngi bir kanun veya. kararýn veya onun herhangi bir hükmünün Anayasaya aykýrýlýðý"nýn havale edilmesinin istenebileceðine ve Anayasanýn 144. maddesi anlamýnda bir kararýn þümulü geniþ olmasý ve belli bir olayý veya. konuyu ilgilendirmemesi gerektiðine, meselede Müstada.aleyhe vergi takdiri hususunda alýnan "karar"ýn belli bir þahsý ilgilendiren ve genel ka.psamlý olmayan bir ka.rar olduðundan Anayasanýn 144. maddesi kapsamýnda bir "ka.rar" olmadýðý ka.naatine vardý ve Ýlk Mah-kemenin havale istemini reddetmekle hata etmediðini belirtti.
Yüksek Mahkeme, istidanýn Ýskaiye Komitesinin kararý ve Gelir Dairesi Müdürünün borcun ödenmediði hakkýnda bir þahadetname ibrazý ile baþlatýldýðýný, istidanýn 31/62 sayýlý Vergi Tahsil Yasasýnýn 9. maddesinin ( 1 ) ve ( 6). fýkralarýna dayandýðýný ve bu tür istidalarda bu fýkralarda öngörülenler dýþýnda müdafaa ileri sürülemeyeceðini, vergi takdir kararýnýn icrai veya idari bir yetki kullanan makamýn kararý olduðunu, bunun yargýsal denetiminin ise Anayasanýn 146. maddesi ile Yüksek Anayasa Mahkemesine verildiðini, dolayýsýyle Ýlk Mahkemelerin bu hususlarý inceleyip herhangi bir hüküm veremiyeceði kanaatine vardý ve Müstedaaleyhin ikinci istinaf sebebini de reddetti.
Atýfta Bulurýulan Yargýsal Ýçtihatlar:
1. The Republic v. N.P. Loftis 1 R.S.C.C. s.30 sayfa 32.
2. The Mayor of Famagusta etc. v. Damianos Stylianou 2
R. S. C. C. s. 3 0 sayf a 3 3.
H Ü K Ü M
Aleyhine istinaf edilen (müstedi) Baf Kaza Mahkemesinde dosyalamýþ olduðu 19/73 sayýlý Ýstida ile istinaf edenin (müstedaaleyhin) Fasýl 342, Ýskaiye Mýntakalarý (Köyler) Kanunu tahtýnda Yeþilova Ýskaiye Mýntakasýna iskaiye vergisi olarak ve masraf borcu olan K.L.128.765 milin ödemesi için Mahkemeden emir talep etmektedir. Bu meblâðý teþkil eden miktarlar þöyledir:
1963 takdir yýlý iskaiye vergisi K.L.29.825
1971 takdir yýlý iskaiye vergisi K.L.98.440
Dava masrafý K.L. 0.500
____________
Yekün K.L.128.765
===========
Ýstidanýn duruþmasýnda müstedaaleyhin avukatý 1971 takdir yýlýna ait olan K.L.98.440 mil meblâðýn Fasýl 342, Ýskaiye Mýntakalarý (Köyler) Kanunu'nun ilgili hükümleri tahtýnda meþru bir vergi borcu olmadýðýný iddia etmiþtir. Müstedaaleyhin avukatý Yeþilova Ýskaiye Mýntaka.sý Fasýl 342'nin 10. maddesinin öngördüðü þekilde seçilmiþ bir komitesinin mevcut olmasý, bu Komitenin Fasýl 342'nin 17. maddesi tahtýnda yapýlan nizamat uyarýnca vergi mükelleflerinin listesini köyün görünür bir yerinde 15 gün asýlý tutmasý gerektiðini ve Kanunun 10. maddesinin (4). fýkrasýna göre komitenin görev süresinin yalnýz üç yýl olduðunu halbuki 1963 yýlýndan sonra herhangi bir komite seçimine gidilmediði cihetle 1971 takdir yýlý için takdir edilen iskaiye vergisinin meþru bir komite tarafýndan takdir ve tesbit edilmiþ olmadýðýndan, müstedaaleyhin mezkûr yýl için herhangi meþru bir iskaiye vergi borcu olmadiðýný iddia. etmiþ ve mezkûr "verginin kanun ve nizamlara uygun olarak yapýlýp yapýlmadýðýnýn saptanmasý" için meselenin Anayasanýn 144. maddesi gereðince Anayasa Mahkemesi yetkisini haiz Yüksek Mahke meye havale edilmesini Bidayet Mahkemesinden talep etmiþtir.
Müstedinin temsilcisi ise kanunlara uygun seçim yapýlmadýðý veya listelerin asýlmadýðýna dair müstedaaleyhin avukatýnýn yapmýþ olduðu iddialarý reddederek tüm iþlemlerin kanuna uygun olarak yapýldýðýný iddia etmiþtir.
Bidayet Mahkemesi müstedaaleyhin avukatýnýn Yüksek Mahkemeye havale edilmesi talebinde bulunduðu hususun Anayasanýn 144. maddesinin kapsamýna girmediði kanaatýna vararak müstedaaleyhin müracaatýný reddetmiþtir.
Havale için yapmýþ olduðu müracaatýn reddi üzerine müstedaaleyhin avukatý müstedaaleyhin meþru bir vergi borcu olup olmadýðý hususunu Bidayet Mahkemesinin incelemeðe yetkisi olduðunu ve incelemesi gerektiðini iddia etmiþtir. Müstedinin temsilcisi ise Mahkemenin böyle bir yetkisi olmadýðýný iddia etmiþtir.
Bidayet Mahkemesi Fasýl 342'yi 31/62 sayýlý Vergi Tahsil Kanunu'nun 9. maddesinin (1) ve (6). fýkralarý bir arada okunduðu zaman Mahkemeye celbedilen herhangi bir vergi borçlusunun borç miktarýnýn ewelce ödenip ödenmediði veya müstedaaleyh olarak gösterilen þahsýn o olup olmadýðý dýþýndaki hususlarý, meselâ vergi borcu tahakkuku ile ilgili iþlemlerin kanuna uygun yapýlýp yapýlmadýðý hususunun, Mahkemenin incelemeðe yetkisi olmadýðý kanaatýna vararak müstedaaleyhin bu müracaatýný da red etmiþtir.
Müstedaaleyh Bidayet Mahkemesinin her iki hususta vermiþ olduðu- ara karar aleyhine istinaf ederek:
l. Bidyet Mahkemesi, meseleyi Anayasanýn 144. maddesi tahtýnda Yüksek Mahkemeye havale etmemekle;
2. Bidayet Mahkemesi, meseleyi görüþmek ve bir hükme baðlamak hususunda yetkisizlik kararý vermekle, hata ettiðini iddia et miþti r.
Ýlk olarak l. istinaf sebebini ele alalým. Anayasa'nýn 144. maddesinin 1. fýkrasý aynen þöyledir:-
"MADDE 144
1. Herhangi bir mahkeme muamelesindeki bir taýaf, istinaf muameleleri dahil olmak üzere, bu muamelenin herhangi bir safhasýnda bu muameledeki uyuþmazlýk konularýndan herhangi birinin karara baðlanmasýnda tesiri olabilen herhangi bir kanunun veya kararýn veya onun herhangi bir hükmünün Anayasaya aykýrýlýðý meselesini ileri sürebilir ve bunun üzerine, kendisine karþý böyle bir mesele ileri sürülen mahkeme, bu meseleyi, kararýný vermek üzere Yüksek Anayasa Mahkemesine sunar ve bu mesele hakkýnda Yüksek Anayasa Mahkemesince bir karar verilinceye kadar bu muameleyi durdurtur."
Bu maddeden görüleceði gibi bir Bidayet Mahkemesi madde tahtinda. yalnýz "herhangi bir kanunun veya kararýn veya onun herhangi bir hükmünün Anayasaya aykýrýlýðý" mesni Yüksek Mahkemeye havale edebilir. Müstedaaleyhin avukatý istinafýn duruþmasýnda Mahkemeye yapmýþ olduðu hitabda bu meselede herhangi bir kanunun, bilhassa Fasýl 342 veya 31/62 sayýlý Kanunun, Anayasaya aykýrýlýðýný iddia etmemekte olduðunu kesinlikle ifade etmiþtir. Müstedaaleyhin avukatý iskaiye komitesinin kanunen mevcut olmadýðý cihetle müstedaaleyhe 1971 takdir yýlý için K.L.98.440 mil vergi takdiri için alýnan kararýn Anayasaya aykýrý olduðunu iddia etmiþtir.
Bidayet Mahkemesinin müstedaaleyhin Anayasasýnýn 144. maddesi tahtýnda yapmýþ olduðu talebi reddeden kararýnýn doðru olup olmadýðýný tezekkür ederken mezkûr verginin takdiri için alýnan kararýn veya iþlemin Anayasaya aykýrýlýðý hususunun Anayasanýn 144. maddesi anlamýnda bir "karar" olup olmadýðýnýn incelenmesi gerekir.
Anayasanýn 144. maddesi anlamýnda "karar" tabirinin tefsiri ve bu madde tahtýnda ne gibi 'kararlar'ýn Yüksek Mahkeme'ye havale edilebileceði hususunda Yüksek Anayasa Mahkemesinin birçok kararlarý mevcuttur.
Yüksek Anayasa Mahkemesi The Reýublic v. N.P. Loftis 1 R.S.C.C. 30 davasýnda s.32'de þöyle demýþtýr:"The Court is of the opinion that paragraph (b) of the question reserved cannot be considered by this Court under Article 144 of the Constitution. The word 'decision' in the phrase 'any law or decision or any provision thereof' in paragraph 1 of Article 144 does not mean the decision of the trial court in respect of which the question of unconstitutionality has been raised but means a decision of a legislative, executive, administrative or judicial nature binding on a court of trial or an appellate court and material for the determination of any matter at issue in the particular proceedings before it. This view is supported by the wording of paragraph 3 of Article 144 which provides that if the Supreme Constitutional Court finds that the particular 'decision' is unconstitutional this finding shall operate to make such 'decision inapplicable to such proceedings'."
The Ma or of Fama usta etc. v. Damianos St lianou 2 R.S.C.C. 30 davasýnda s.33'de Yüksek Anayasa Mahkemesý Anayasanýn 144. maddesinde yer alan 'karar' tabirinin þümulü genel olan bir karar manasýnda tefsir edilmesi gerektiðini ve belli bir vak'ayý veya belli bir konuyu ilgilendiren bir karar anlamýnda tefsir edilmemesi gerektiðini belirtmiþtir. Anayasa Mahkemesi o dava da bir vatandaþýn, Belediye Nizamatý tahtýnda yapmýþ olduðu izin talebini reddeden Maðusa Rum Belediyesinin ' kararýnýn' Anayasanýn 144. maddesi anlamýnda bir 'karar' olmadýðý kanaatýna varmýþtýr. Bu hususta Yüksek Anayasa Mahkemesi aynen þöyle demiþtir:"The word 'decision' in the phrase 'any law or decision or any provision thereof' in paragraph 1 of Article 144 has already been interpreted by this Court, in its Decision in Case No.B/61 (Loftis Davasý), as including a decision of an executive or administrative nature binding on a court of trial. Though it is correct that the District Court of Famagusta in -trying criminal case No.3290/61 carýnot examine the propriety of the decision of the the Famagusta Municipality to refuse to the accused, in that case, a licence to keep live swine, this factor is not enough by itself to render such refusal of the Famagusta Minicipality a 'decision' in the sense of paragraph 1 of Article 144. Such a 'decision' under Article 144 must be a decision of general application and not one concerning only the particular facts of one single case. In the latter instance the remedy open to a person affected thereby is directly under Article 146 and not indirectly under Article 144."
Yukarýda iktibas edilen içtihat kararlarý göz önünde tutulduðunda, kanaatýmýzca, müstedaaleyhe vergi takdiri hususunda alýnan 'karar'ýn belli bir þahsý ilgilendiren ve þümulü genel olmayan bir karar otduðundan Anayasa'nýn 144. maddesi anlamýnda bir 'karar' deðildir ve bu nedenle Anayasaya aykýrý olduðu iddia edilen mesele Anayasanýn 144. maddesinin kapsamýna girmemektedir. Binaenaleyh Bidayet Mahkemesinin müstedaaleyhin bu husustaki müracaatýný reddeden kararý hatalý deðildir.
Þimdi de 2. istinaf sebebini ele alalým. Bu istinaf sebebi Bidayet Mahkemesinin yetkisini ilgilendiren bir husustur. Müstedinin Bidayet Mahkemesine yapmýþ olduðu Ýstida 31/1962 sayýlý 1962, Vergi Tahsil kanunu'nun 9. maddesi tahtýnda yapýlmýþ olan bir istidadýr. Bu maddenin konu ile ilgili olan (1) ve (6). fýkralarý aynen þöyledir:-
"Ödenmeyen9. (1) Herhangi bir vergi borcu olan herhangi
vergilerinbir þahsýn, tahsildar tarafýndan talep edildiði
mahkemezaman, borcu olan bütün meblâðlarý ödememesi
yoluylehalinde, mahkeme, bir tahsildarýn müracaatý ve
ödenmele-herhangi bir meblâðýn ödenmesi lâzým geldiði ve
rininhalâ ödenmediði hakkýnda Gelir Dairesi Müdü-
infazý.rünce verilen bir þahadetnamenin ibrazý üzerine,
borcunu ödemeyen þahsý bu gibi mahkemeye
celbedebilir onun geçim þerait ve imkânlarýný ta.hkik eder ve borçlu olduðu meblâðý, borcunu ödememekle zuhur eden ve mahkemenin uygun göreceði sair ma.sraflarla birlikte, hemen veya mahkemenin tâyin edeceði taksitler halinde, öde- mesini emreder.
(6) Mahkeme, (1)'inci fýkra gereðince herhangi bir tahkikatta, vergi takdirinin hakkaniyeti veya borç miktarýnýn doðruluðu hakkýnda ta.hkikat yapamaz; fakat mahkeme, borcunu ödemeyen þahýs, borç miktarýný ewelce ödediðini veya Gelir Dairesi Müdürünün þahadetnamesinde gösterilen þahsýn kendisi olma.dýðýný göstermedikçe, yukarýda gösterildiði üzere emrini verir."
31/1962 sayýlý Kanunun 9. maddesinin ilgili hükümlerinden görüleceði gibi Bidayet Mahkemesinin o madde ta.htýnda yapýlan istidalarla ilgili olan yetkileri kýsýtlanmýþ bulunmaktadýr. Maddenin (6). fýkrasý keza Ma.hkemenin vergi takdirinin hakkaniyeti veya borç miktarýnýn doðruluðu hakkýnda tahkikat yapamayacaðýný derpiþ etmektedir. Bu Kanun tahtýnda müstedaaleyh müdafaa. olarak sadece:
(i)Vergi borcunu ödemeyen þahýs borç miktarýný ewelce ödediðini; veya
(ii)Gelir Dairesi Müdürünün þahadetnamesinde gösterilen þahsýn kendisi olmadýðýný,
gösterebilir.
Ýstinaf edenin iddiasýna göre hukuken meþru bir vergi borcunun olup olmadýðý hususu
9. maddenin (6). fýkrasý anlamýnda 'vergi takdirinin hakkani eti veya borç miktarýnýn doðrulu;unu' ilgilendirmemekte ve ýnaenaleyh 9. madde tahtýnda ýstýdaya mesnet teþkil edecek meþru bir borç olup olmadýðý hususunu Bidayet Mahkemesinin eleþtirmeðe yetkisi bulunmaktadýr.
Aleyhine istinaf edilenin avukatýnýn iddiasýna göre ise müstedaaleyhin ileri sürdüðü noktalarýn 9. maddenin (6). fýkrasýnýn sadece iki hususta öngördüðü müdafaa kapsamýna girmemekte ve binaenaleyh Bidayet Mahkemesinin müstedaaleyhin meþru bir vergi borcu olup olmadýðý hususunu eleþtirmeðe yetkisi bulunmamaktadýr.
31/1962 sa.yýlý Kanunun 9. maddesi tahtýnda Kaza Mahkemesi huzurundaki muamele vergi borcunun halen 'ödenmediði hakkýnda Gelir Dairesi Müdürünce verilen bir þahadetnamenin ibrazý' üzerine baþlatýlmaktadýr. Ýstinaf edenin iddia ettiði ve Mahkeme tara.fýndan incelenmesini istediði husus Gelir Dairesi Müdürünce verilen þahadetnamede gösterilen borcun ve netice itibarý ile bu borcun- üzerine dayandýðý komite kararýnýn Fasýl 342, Ýskaiye Mýntakalarý (Köyler) Kanununa uygun olarak alýnmýþ meþru bir karar olup olmadýðýdýr.
31/1962 sa.yýlý Kanun Temsilciler Meclisi tarafýndan onaylandýðý tarihte Kýbrýs Cumhuriyeti'nin 1960 Anayasasý'nýn yürürlükte olduðu göz önünde tutulduðunda, Kanunun 9. maddesi tahtýnda Mahkemeye verilen yetkilerin Anayasanýn ilgili maddeleri ve bilhassa 146. maddesine tabi olduðu kabul edilmelidir. Anayasa'nýn 146. maddesi tahtýnda Yüksek Anayasa Mahkemesinin, icrai veya idari bir yetki kullanan herhangi bir organ, makam veya þahsýn bir kararýnýn, muamelesinin veya ihmalinin Anayasa'nýn veya herhangi bir kanunun hükümlerine aykýrý olduðu veya bunlarýn mezkûr organ veya makam veya þahsa verilen yetkiyi tecavüz veya kötüye kullanmak sureti ile yapýldýðý þikâyeti ile kendisine yapýlan bir müracaat hakkýnda kesin bir karar vermek kaza yetkisine münhasýran sahip olduðu belirtilmektedir. 31/1962 sayýlý Kanun tahtýnda Gelir Dairesi Müdürünce verilen þahadetnamenin üzerine dayandýðý vergi takdir kararý, kanaatýmýzca, Anayasa'nýn 146. maddesi kapsamýna giren icraî veya idari bir yetki kullana-n bir makamýn kararý a.ddolunmalýdýr ve bu nedenle o kararýn Anayasanýn veya herhangi bir kanunun hükümlerine aykýrý olarak alýnmýþ olup olmadýðý hususu münhasýran Yüksek Anayasa Mahkemesinin yetkisine giren bir husustur. Bu hususta Yüksek Anayasa Mahkemesinin münhasýran kaza yetkisi olduðuna göre ayni hususta Bidayet Mahkemesinin de yetkisi olmamasý gerekir. Binaenaleyh, 31/1962 sayýlý Kanunun 9. maddesi o þekilde tefsir edilmelidir ki Yüksek Anayasa Mahkemesine Anayasanýn 146. maddesi tahtýnda verilen yetkinin aynisi Bidayet Mahkemesine de verilmiþ olmasýn. Kanunun 9. maddesi tahtýnda Gelir Dairesi Müdürünce verilen þahadetnamenin üzerine dayandýðý kararýn ilgili Kanun hükümlerine uygun olarak alýnmadýðýnýn, veya sair deyimle ilgili Kanuna aykýrý olarak alýnmýþ olduðunun, iddia edilmesi arzu ediliyorsa, böyle bir iddia ancak Anayasanýn 146. maddesi tahtýnda ve o maddenin öngördüðü 75 günlük süre içinde yapýlan bir müracaat ile ileriye sürülebilir kanaatýndayýz.
Yukarýda verilen sebeplerden dolayý Bidayet Mahkemesinin yetki hususunda vermiþ olduðu karar hatalý deðildir.
Netice olarak iþbu istinaf reddolunur. Ýstinaf masraflarýný istinaf edenin aleyhine istinaf edilene ödemesi emrolunur.
Yüksek Mahkeme
11 Haziran, 1974.
93
-
Full & Egal Universal Law Academy