-Hukukİstinaf No. 17/71
(Dava No. 326/70)
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA
M. Necati Münir, Başkan, Ülfet Emin ve Ahmet İzzet, Üye
İstinaf eden: Melike Hüseyin
(Davacı)
ile
Aleyhine istinaf edilen: Hamit Mustafa ve diğeri
- (Davalılar)
arasında
İstinaf eden namına: Kıvanç M. Rıza
Aleyhine istinaf edilen namına: Güneş H. Menteş
İşgalci - Mûtecaviz - 1963 olayları nedeniyle ev işgali.
Tahliye Emri - Mahkemenin Takdir Hakkı - 1967, K-ira Tanzim ve Murakabe (Geçici Hükümler) Yasasının 10(e) maddesinin şart bendine göre Mahkemelerin tahliye emri verip vermeme konusunda takdir hakkı olması - Mütecavizlerin makul veya normal kirayı veya buna yaklaşık kirayı veremeyecek durumda olmaları hal-inde Mahkemenin takdir hakkını tahliye emri verme yönünde kullanması.
OLAY: Davalılar 1964 yılından beri Davacının Lefkoşa'da bulunan evinde oturmaktadırlar. Davacı Davalıların evi işgal ettiğini öne sürerek Davalılar aleyhine tahliye davası açtı.
Davalıl-ar evde mütecaviz olarak değil, kiracı olarak ikamet ettiklerini öne sürdüler.
İlk Mahkeme Davalıların evde mütecaviz olarak ikamet ettikleri kanısına vardı. Ancak 1967, Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici Hükümler) Yasasının 10(e) maddesindeki takdir yetkisin-e dayanarak Davalılar aleyhine tahliye emri vermeyip Davalıların kira ödemelerini emretti.
Davacı İlk Mahkemenin tahliye emri vermemekle ve Davalıların normal veya makul kirayı ödemelerini emretmekle hatalı hareket ettiğini ileri sürerek istinaf etti.
SON-UÇ: Mütecavizler normal veya makul kirayı veya buna yakın bir kirayı verecek durumda değillerse tahliye emri verilmesi gerektiği görüşünü benimseyen Yüksek Mahkeme, İlk Mahkemenin tespit ettiği kiranın normal kiraya yakın olmadığını dikkate alarak istinafı- kabul etti ve Davalıların evi tahliye etmelerine emir verdi.
Atıfta Bulunulan Yargısal İçtihatlar:
22/69 sayılı istinaf kararı.
20/70 sayılı istinaf kararı.
HÜKÜM
M. Necati Münir, Başkan: Bu istinafta Mahkemenin hükmünü Sayın Üye Ülfet Emin okuyacak-tır.
Ülfet Emin, Üye:
Davacı Lefkoşa'da Uluğ Bey sokakta kâin 13 numaralı evin takriben 5 Mayıs 1970 tarihinden itibaren sahibidir. Davalılar mezkûr evi 1964 yılında işgal etmişler ve davacının iddiasına göre mütecaviz olarak işgal etmeğe devam etmişlerd-ir. Davacı 9 Mayıs 1970'de Lefkoşa Kaza Mahkemesinde dosyaladığı 326/70 numaralı dava ile, diğer şeyler meyanında, davalıların mezkûr evi tahliye etmesini talep etti. Davalılar dosyalamış oldukları müdafaa takriri ile mezkûr evi mütecaviz olarak işgal etme-diklerini, kiracı olarak işgal ettiklerini iddia ederek davanın reddini talep ettiler.
Bidayet Mahkemesi davayı dinledikten sonra 29 Nisan 1971'de vermiş olduğu hükümde davalıların mezkûr evi bir mütecaviz olarak işgal ettikleri kanaatına vardı, fakat 196-7, Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici Hükümler) Kanununun 10(e) maddesinin şart bendine dayanarak tahliye emri vermemeyi uygun görerek tahliye emri yerine davalıların davacıya 1 Mayıs 1970'den 31 Aralık 1970'e kadar ayda K.L.ll.- ve 1 Ocak 1971'den itibaren a-yda K.L.l6.- kira ödemelerine emir verdi.
Davacı Bidayet Mahkemesinin hükmünün hatalı olduğunu ileri sürerek Bidayet Mahkemesi hükmünün aleyhine istinaf etti. Bidayet Mahkemesi davalıların eski mal sahibine bir miktar kira ödediklerini, mevzuu bahis haney-i uzun müddetten beri mütecaviz olarak işgal ettiklerini ve davacı sözü geçen evi satın aldığında davalıların sözü geçen evde ikamet ettiklerini nazarı itibara alarak tahliye emri vermemeyi uygun görmüştür. Bidayet Mahkemesi evin makul kirasının ayda K.L.3-O.- olduğu, ancak davalıların ödeme kudretlerinin ayda K.L.l6.- olduğu kanaatına varmıştır. Bidayet Mahkemesi davalıların ödeyebileceği ayda K.L.l6.-nın makul kiraya yaklaşık bir kira olmadığını belirtmekle beraber, davanın bütün ahval ve şeraitini nazarı.- itibara alarak tahliye emri vermemeyi uygun gördü.
Evi işgal edenin mütecaviz olduğu hallerde Bidayet Mahkemesinin tahliye emri yerine kira ödeme emri vermesi için hangi faktörlerin nazarı itibara alınması gerektiği hususunda Yüksek Mahkeme 22/69 ve 20/7-0 numaralı istinaflarda bazı prensipler vaz etmiştir. Yüksek Mahkeme 22/69 numaralı istinafta bu gibi hallerde, Bidayet Mahkemesinin gerek davacının gerekse davalının durumunu, mütecavizin mal sahibine herhangi bir kira ödeyip ödemediğini, mütecavizin işga-l ettiği haneyi ne kadar müddetten beri mütecaviz olarak işgal ettiğini ve tahliye emri yerine kira ödeme emri verilecekse, mütecavizin verebileceği kiranın normal veya makul kiraya yaklaşık bir kira olup olmayacağı hususlarını nazarı itibara alması gerekt-iğini belirtmişti. Mütecavizin ödeyebileceği kira hususunda Yüksek Mahkeme 22/69 numaralı istinafta kiranın normal kiraya veya makul kiraya yaklaşık bir kira olması gerektiğini belirtmişti. Bu hususta Yüksek Mahkeme 22/69 numaralı istinafta şunları söylemi-ştir:
"Fakat anormal durum dolayısıyle tahliye emrini alma hakkı kısıtlanmakla beraber evinin normal kirasını veya normal kirasını veya normal kiraya yakın bir kira alması gerekir."
Kira Kanununun 10(e) maddesi tahtinde Bidayet Mahkemesinin evi işgal ede-nin mütecaviz olduğu hallerde tahliye emri vermesi gerekir. Ancak Bidayet Mahkemesi uygun gördüğü hallerde tahliye emri yerine mütecavizin bir miktar kira ödemesini emredebilir. Kanaatimizce 22/69 ve 20/70 numaralı istinaf hükümlerinde belirtilen faktörler-in en esas mütecavizlerin evin normal kirasına yaklaşık bir kira ödemesidir. Evi işgal eden, evin normal kirasını ödeyebilecek kudrette olsa bile, Bidayet Mahkemesinin 10(e) maddesi tahtinde tahliye emri vermeye yetkisi vardır. Mamafih, 10(e) maddesinin şa-rt bendine dayanarak Bidayet Mahkemesi takdir hakkını kullanarak tahliye emri vermeyebilir. 20/70 numaralı istinaf hükmünde belirtilen prensip ve faktörler tahliye emrinin verilmemesi için nazarı itibara alınması gereken faktörlerdir. Fakat daha evvel de b-elirttiğimiz gibi bu faktörlerin en esası mütecavizin ödeyeceği kiranın normal kiraya yaklaşık bir kira olmasıdır. Bidayet Mahkemesi hükmünde tesbit ettiği kiranın normal kiraya yaklaşık olmadığını belirtmiştir. Fakat bu böyle olmakla beraber diğer faktörl-erin mütecavizlerin leyhine olduğu kanaatına vararak tahliye emri vermemeyi uygun görmüştür. Kanaatimizce Bidayet Mahkemesi bunu yapmakla hata işlemiştir. Bu gibi hallerde ancak evi işgal eden mütecaviz normal kirayı veya normal kiraya yakın bir kira vereb-ilecek kudrette ise Mahkeme diğer faktörleri de nazarı itibara alarak tahliye emri vermeyebilir. Mütecavizler, hale göre, normal veya makul kirayı veya normal veya makul kiraya yaklaşık bir kira verecek durumda değillerse, Kira Kanununun 10(e) maddesinin ö-ngördüğü gibi Mahkemenin tahliye emri vermesi gerekir.
Yukarıda izah ettiğimiz sebeplerden dolayı Bidayet Mahkemesinin 29 Nisan 1971 tarihli hükmünün tahliye emri vermeme hususundaki kısmını iptal eder ve davalıların sözü geçen evi 31 Temmuz 1971'de tahli-ye ederek boş olarak davacıya teslim etmelerini emreyleriz. Ancak davalılar 31 Temmuz 1971'de veya daha önce Bidayet Mahkemesinin tespit ettiği K.L.l6.- kirayı öderlerse tahliye emri Ağustos ayı sonuna kadar ertelenecek ve Ağustos ayı sonunda ayni muamele,- yani K.L.l6.- kira ödendiği takdirde Eylül ayı sonuna kadar ertelenecek, Eylül ayı sonunda K.L.l6.- kira ödendiği takdirde tahliye emri 31 Ekim 1971'e kadar ertelenecektir. Bu istinafta tahliye emri verildiğini nazarı itibara alarak Bidayet Mahkemesinin m-asraf hususunda verdiği emri de iptal eder ve İstinaf Mahkemesinde masraf hususunda herhangi bir emir vermemeyi uygun görürüz.
Yüksek Mahkeme
1 Temmuz 1971
Full & Egal Universal Law Academy