- Hukuk İstinaf No: 2/68
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
(Dava No: 111/67)
İstinaf eden: Lefkoşa Türk Belediyesi.
(Müstedi)
ile
İstinaf edilen: Mustafa- Mehmet Aşkar, Lefkoşa.
(Müstedaaleyh)
a r a s ı n d a.
İstinaf eden namına: Kıvanç M. Riza, avukat.
Aleyhine istinaf edilen namına: Cebbar Niyazi, avukat.
1967 Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici- Hükümler) Kanunu - Bu Kanunun 6 (3) ve (4). maddesi 1.1.1965'ten sonra yapılan mukavelelerin 1967 Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici Hükümler) Kanununa tabi olması - Mevcut anormal siyasi durum nedeniyle kiracının işini kaybetmesi halinde ödeme kudretine gör-e kiranın saptanabileceği.
Müstedi, istida konusu evin sahibi veya idarecisidir. Kiracının, 1.6.1966'dan beri ödemediği kiraları taleb etti. Müstedaaleyh, kiracıdır. Kira anlaşmasını Eylül 1965'te yaptığını, o zaman Türk Alayında çalışıp ayda KL 3-5.- aldığını, şimdi terhis olduğunu ve haftada KL 4.- kazandığını ileri sürerek kira bedelinde indirim yapılmasını talep etti. Bidayet Mahkemesi, kiracının aylık kazancındaki düşüşü, ailevi durumunu gözönünde bulundurup 1.7.1968'ten itibaren ayda KL 3.- k-ira ödemesini emretti, ayrıca ödenmemiş kira bedellerinin dondurulmasını hükme bağladı. Müstedi, kira anlaşmasının 1.1.1965'ten sonra yapıldığını ve müstedaaleyhin işini mevcut anormal durum nedeniyle kaybettiğini iddia etmediğini ileri sürerek karara kar-şı istinaf etti.
KARAR: Yüksek Mahkeme, müstedaaleyh, işini mevcut anormal durum nedeniyle kaybettiğini iddia etmediğinden, tam kira ödemesini ve kiranın anlaşma tarihinden itibaren ödenmesini, ancak şartlar muvacehesinde kira bakiyelerinin ödenmesin-in bir yıl durdurulmasını karara bağladı.
-----------------
K A R A R
Müstedi Lefkoşa'da Kahramanlar Sokağı, No: 19'da kâin evin sahibi veya idarecisidir. Müstedaaleyh mezkûr evi mütecaviz olarak işgal etti ve sonradan 1965 senesi Eylül ayında müs-tedi ile şifahen anlaşarak ayda KL 4.150 mil kira bedeli mukabilinde bahis konusu evi icar eyledi. Müstedaaleyh 1/6/1966'ya kadar uyuşulmuş kira bedelini ödedi. 1 Haziran 1966'dan itibaren herhangi bir kira ödemedi. Bundan dolayı müstedi 11 Mart 1967'd-e Mahkemeye müracaat ederek
Müstedaaleyhin kira borcunu ödemesini veya teminat altına almasını;
1/3/1967 tarihinden itibaren aylık kira bedeli olan KL 4.150 milin ödenmesini; ve
Muhterem Komisyonun uygun göreceği başka herhangi bir emrin verilmesini
taleb- etti.
Müstedaaleyh müdafaasında kira anlaşmasını yaptığında Türk alayında çalışmakta olduğunu ve KL 35.- ayda maaş aldığını, daha sonra ise 11/6/1966'da vazifesinden terhis edildiğini ve genel olarak gelirinde müthiş bir değişiklik olduğunu ileri sü-rerek kira bedelinde indirim yapılmasını taleb etti.
Mahkeme her iki tarafı dinledikten sonra müstedi ile müstedaaleyhin 1965 senesi Eylül ayında bahis mevzuu ev için bir şifahi anlaşma yapıldığı ve bu anlaşma gereğince müstedaaleyhin müstediye ayda -KL 4.150 mil kira vermeyi kabul ettiği ve 1/6/1966'dan itibaren hiç kira ödemediği kanaatine vardı. Mahkeme müstedaaleyhin evli ve dört çocuk babası olduğunu, 11/6/1966 tarihinden sonra müstedaaleyhin maaşında üçte iki kadar bir azalma olduğunu ve 1/5/196-8'den itibaren haftada KL 4.- aldığını nazarı itibara alarak, 176/66 tarihinden itibaren ödenmemiş kira bedellerinin tediyesi hususunda verilecek herhngi bir emrin müstedaaleyh için çekilemeyecek bir mükellefiyet olacağı kanaatine vardığından, 1 Haziran 19-66'dan 30 Haziran 1968 tarihine kadar olan süre için birikmiş kira bedellerinin dondurulması hak ve nisbet kaidelerine uygun olacağı kanaatini izhar ederek işbu kira bakiyeleri için müstedinin hakları mahfuz kalmak şartıyle müstedaaleyhin 1/7/68'den itibar-en kiraya mahsuben ayda KL 3.- ödemesini emreyledi.
Müstedi,
Kaza Mahkemesinin, kira anlaşması 1965 senesi zarfında yapıldığından, müstedaaleyhin evin tam kirasını ödemesini emretmemekle;
Müstedaaleyh bile gerek müdafaa ve gerek şahadetinde mezkûr şi-fahi kira anlaşmasından sonra işini, mevcut anormal siyasi durumdan dolayı kaybettiğini iddia etmediği halde, Mahkeme 1967 Kira Tanzim ve Murakabe (geçici Hükümler) Kanununun 6. maddesinin 3. fıkrasının şart bendi gereğince müstedaaleyhin ödeme kudretine g-öre bir miktar kira ödemesini emretmekle;
mahkeme müstedaaleyhin 1965 senesinde yapmış olduğu kira anlaşması gereğince bütün kira borcunu veya hiç yoktan dava tarihinden sonra olsun tam kirayı ödemesini emretmemekle
hataya düştüğünü iddia ederek istinaf ey-ledi.
Bu davada kira anlaşması 1 Ocak 1965 tarihinden sonra yapıldığından "1967, Kira Tanzim ve Murakabe (geçici Hükümler) Kanunu'nun 6 83) maddesi tahtinde hareket edilmesi icab eder. Kanunun 6 (3) maddesi aynen şöyledir:
"6.(3) 4. madde hükü-mlerine tabi olmak şartı ile,
Mahkeme, 1 ocak, 1965 tarihinde veya bu
tarihten sonra yapılan kira mukaveleleri
gereğince tesbit olunan kiranın tamamen
ödenmesini emreder.
Ancak, bu gibi bir kir-a mukavelesi
gereğince müstecir olan herhangi bir şahsın
halen mevcut anormal siyasi durum dolayısıyle
işini mezkûr kira mukavelesi tarihinden sonra
herhangi bir zamanda kaybetmesi halinde
Mahkeme-, bu gibi bir müstecirin ödeme
kudretine göre bir miktar kira ödemesini
emredebilir."
1967, Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici Hükümler) Kanununun 4. maddesi mal sahibinin Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra yapılan herhang-i bir kira mukavelesi gereğince normal kirayı çoğaltması veya ondan fazlasını alması hususları ile ilgilidir. Kanunun 2. maddesinde " Normal Kiranın" ne olduğu izah edilmektedir. Bu davada uyuşulan ayda KL 4.150 mil kiranın normal kiradan fazla olduğu id-dia edilmemiştir.
Bu gibi hallerde Mahkeme mukavele gereğince tesbit olunan kiranın tamamen ödenmesini emretmesi icab eder, ancak müstecir mevcut anormal siyasi durumdan dolayı işini kira mukavelesi tarihinden sonra herhangi bir zamanda kaybettiğini -isbat ederse, o zaman Mahkeme müstecirin ödeme kudretine göre tam kira yerine bir miktar kira ödemesini emretmek yetkisini haiz olur.
Bu davada müstecir gerek müdafaasında gerek avukatı tarafından alt kademedeki mahkemede yapılan beyanatta Alaydaki i-şini mevcut anormal siyasi duurm dolayısıyle kaybettiği iddiasında bulunmadı. Bundan dolayı Mahkeme bu hususta haklı olarak herhangi bir yorum yapmaktan kaçındı. Yüksek Mahkeme huzurunda böyle bir iddia yapılmadığından Yüksek Mahkeme bu hususta herhangi -bir yorumda bulunamaz.
Kanunun 6(4) maddesi ödeme kudreti müsait olan müstecirlerin kira bakiyelerini tamamen veya kısmen ödemeleri için emretme yetkisi vermekle beraber bu fıkra Kanunun 6. maddesinin (3). fıkrasına tabi olduğu için 6 (4) maddesi tah-tinde verilen yetki Kanunun 6(3) maddesi tahtinde verilen bir kira ödeme emrine şamil olamaz.
Bu böyle olduğuna göre alt kademedeki mahkeme kanununun 6(3) maddesine uyarak müstecirin mukavele gereğince tesbit olunan ayda KL 4.150 mil kirayı, ödemediğ-i günden itibaren başlamak şartı ile, ödemesini emretmesi icab ederdi. Bunu yapmadığından dolayı mahkeme hataya düşmüştür.
Yukarıda izah olunan sebeplerden dolayı alt kademedeki mahkemenin vermiş olduğu karar iptal olunur ve müstedaaleyhin, kirayı v-e ayda KL 4.150 mil kira ödemesi emrolunur. Müstedaaleyhin gerek alt kademedeki gerek Yüksek Mahkemedeki masrafları da ödemesi emrolunur.
Yüksek Mahkeme, müstedaaleyhin bir göçmen, evli ve dört çocuk babası olduğunu, 11/6/66 tarihinden sonra işini k-aybettiğini ve davanın alt kademedeki mahkemede açıldığı zaman haftada KL 4.- aldığını, davanın müstedaaleyhin kira ödememeye başladığı zamandan sekiz ay sonra açıldığını ve dava açıldıktan sonra alt kademedeki mahkemeler kira davalarına bakmayı durdurdukl-arından davanın duruşması ve neticelendirilmesi tarafların kabahatı olmaksızın uzun bir müddet aldığını ve müstedinin amme menfaatı için çalışan bir müessese olduğunu nazarı itibara alarak, 1/6/66 tarihinden 30/6/68'e kadar olan müddet için müstedaaleyhin -Yüksek Mahkeme emri ile ödemeye emrolunduğu kiraların yani cem'an KL 103.750 milin icranın bugünden itibaren bir sene için durdurulmasına (stay of execution) emir verilir. 1/7/1968'den sonra, kiralar için icra durdurulmuş değildir.
- Yüksek Mahkeme
19/11/1968.
-
Full & Egal Universal Law Academy