-Hukukİstinaf No. 24/71
(Dava No. 30/71)
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA
M. Necati Münir, Başkan ve Ahmet İzzet, Üye.
İstinaf eden: Beit Zihni, Gündoğdu, Baf
(Davalı)
ile
Aleyhine istinaf edilen: -Ahmet Halil, Gündoğdu, Baf
(Davacı)
arasında
İstinaf eden namına: Güneş H. Menteş
Aleyhine istinaf- edilen namına: Cebbar Niyazi.
Fasıl149 Sözleşme Yasası - Senetsiz Kooperatife ait gübre satma - Satışın şirketin işi ile ilgili olup olmaması - Bir işlemin şirketin işi ile ilgili olabilmesi için şirketin iç idaresi ile ilgili olması gerekir.
Fasıl 114- Kooperatifler Yasası - Bir ihtilâfın Kooperatifler Yasası Fasıl 114 madde 53 kapsamına girip Şirketler Mukayyidinin tayin edeceği hakemlerle halledilebilmesi için Şirketin işi, dolayısıyle iç idaresi ile ilgili olması gerekir.
Hakeme Havale - Kooperatifl-er Yasası Fasıl 114 madde 53'e göre bazı ihtilâfların hakeme havale edilerek halledilebilmesi.
Hukuk Usulû - Ön itiraz - Bekletici mesele - Ön itirazın davanın sonucu ile birlikte - karara bağlanıp bağlanamayacağı hususunda Mahkemelerin takdir hakkı vard-ır.
OLAY: Kooperatif Şirket katibi olan Davacı Davalıya senetsiz olarak gübre sattı. Daha. sonra Davalı aleyhine şahsen bir dava açan Davacı Davalının gübre borcunu ödemediğini iddia ederek bu paranın ödenmesini talep etti.
Davalı Davacıdan gübre satın a-ldığını reddetti.
Davalı davanın duruşmasından önce bir ön itiraz ileri sürerek ihtilâfın, Fasıl 114 Kooperatif Şirketler Yasasının 53. maddesi altında Şirketler Mukayyidi tarafından tayin edilecek hakem veya hakemlerce halledilmesi gerektiğini iddia etti-.
İlk Mahkeme davayı dinledikten sonra ön itirazı dava sonunda karara bağlamayı uygun gördü.
İlk Mahkeme duruşma sonunda vermiş olduğu hükmünde Davacı ile Davalı arasındaki ihtilâfın Fasıl 114'ün 53. maddesi kapsamına girmeyip Kaza Mahkemesinin davayı di-nlemeye yetkisi olduğu kanısına vardı ve Davalının Davacıya K.L.28.- ödemesini emretti.
Davalı İlk Mahkemenin ön itirazı kabul etmemekle ve şirkete ait borcun Davacıya ödenmesini emretmekle hata ettiğini ileri sürerek istinaf etti.
SONUÇ: Yüksek Mahkeme,- Fasıl 114 Kooperatif Şirketler Yasası 53. maddesine göre bir ihtilâfın Şirketler Mukayyidi tarafından görülebilmesi için şirketin işi yani şirketin iç idaresi ile ilgili olması gerektiği görüşünü benimsedi. Davacı ile Davalı arasındaki ihtilâfın bu niteli-kte olmadığını belirten Yüksek Mahkeme ön itirazla ilgili istinafı reddetti.
Yüksek Mahkeme sunulan şahadet ışığında Davacının Davalıyı kendi alacağı için değil şirketin bir alacağı için dava ettiğinin anlaşıldığını ve dosyalanmış şekliyle talep takririni-n Davacı leyhine herhangi bir dava sebebi içermediğini kabul etti. Bu nedenle İlk Mahkemenin Davalı aleyhine hüküm vermekle hata ettiği sonucuna varan Yüksek Mahkeme hükmü iptal etti.
Atıfta Bulunulan Yargısal İçtihatlar:
1.Hüseyin Şefik v. The First Lim-assol Cooperative Savings Bank Ltd. 19 C.L.R. s.244.
2. Zenonos a.nd others v. Mvlanas and others 19 C.L.R. s.259.
HÜKÜM
Aleyhine istinaf edilen (davacı) Gündoğdu (Antroliku) Kooperatif Kredi Şirketi kâtibidir. İstinaf eden (davalı) ise ayni köylü olup- rençberdir. Davacı Şirket namına 7.10.68 ve 18.10.68 tarihlerinde davalıya K.L. 28.- tutarında veresiye gübre satmış fakat davalıya bir senet imzalatmamıştır. Davalının mezkûr meblâğı ödememesi üzerine davacı kendi şahsı namına davalının aleyhine Baf Kaza- Mahkemesinde bir dava ikame etmiştir. Davalı müdafaasında davacıdan gübre satın aldığını inkâr etmiştir.
Davanın duruşmasından evvel davalı avukatı iptidai bir itiraz ileri sürerek davacı ve davalı arasındaki ihtilâfın Fasıl 114, Kooperatif Şirketler Kan-ununun 53. maddesi tahtinde Şirketler Mukayyidi tarafından veya onun tayin edeceği hakem veya hakemler tarafından halledilmesinin gerektiğini iddia etmiştir. Bidayet Mahkemesi hakimi iptidai itiraz hakkında o an karar vermeyi uygun bulmamış ve davacının şa-hitlerini dinledikten sonra karar vermiştir. Bu karara göre davacı ile davalı arasında olan ihtilâf 53. maddenin kapsamına girmeyip Kaza Mahkemesi yetkisine giren bir ihtilâftır. Bidayet Mahkemesi hakimi davacının da şahitlerini dinledikten sonra davacı le-yhine K.L.28.- için hüküm vermiştir.
Davacı bu hükümden istinaf ederek Bidayet Mahkemesinde ileri sürdüğü iptidai itirazı tekrarlamış ve her halûkarda davacının Şirkete ait bir borcu davalının davacıya ödemesi zımnında karar vermiş olmakla Bidayet Mahkeme-sinin hataya düştüğünü iddia etmiştir.
İlk olarak l. iddiayı ele alacak olursak, Fasıl 114, Kooperatif Şir- ketler Kanununun 53. maddesi şöyledir:-
"53. (1) If any dispute touching the business of a registered society arises-
(a) among members...
(b). .-.........
(c). ..........
(d). ..........
such dispute shall be referred to the Registrar for decision.
-A claim by a registered society for any debt or demand due to it from a member, past member or the nominee, heir or legal representative of a deceased member, whether such debt or demand be admitted or not, shall be deemed to be a dispute touching the busi-ness of a society within the meaning of this section."
-
Bir ihtilâfın 53. madde tahtinde Şirketler Mukayyidi tarafından görülebilmesi için ihtilâf Şirketin işine müteadir olması gerek-mektedir. ("touching the business"). Bu ibare iki istinaf kararında tefsir edilmiştir. Hüseyin Şefik v. The First Limassol Cooperative Savings Bank Ltd. 19 C.L.R. 244 davasında davacı Kooperatif Bankasının 1946'dan 1948'e kadar sekreteri idi. Bu müddet zar-fında sekreter yardımcısı Bankanın bir miktar parasını çalması üzerine davalılar davacıyı mesul tutmak istediler. Mahkeme ihtilâfın Şirketin iç idaresi (internal administration) ile ilgili olmadığı nedeni ile 53. madde kapsamında şirketin işi ile ilgili bi-r ihtilâf olmadığı kararına vardı. Bu davayı Zenonos and others v. Mylonas and others 19 C.L.R. 259 davası takip etmiş ve ayni prensip bu davada da tekrarlanmıştır. Bu davada müddeiler Kooperatif Bankasının azaları idiler. Şirketin veznedarı Şirket ile ilg-ili bazı sahtekârlıklarda bulunmuştu. Müddeiler o zamanki Komite azalarını dava etmişler ve gerekeiı dikkat ve ihtimamı göstermediklerini iddia etmişlerdi. Mahkeme ihtilâfın Şirketin iç idaresini ilgilendirmediği ve 53. madde tahtinde bir ihtilâf olmadığı -kararına vardı.
Huzurumuzdaki davanın vakıalarını nazarı itibara aldığımızda davacı ile davalı arasında olan ihtilâfın Kooperatif Şirketler Kanununun 53. maddesi anlamında bir ihtilâf olmadığı kanaatindeyiz. Bu sebeple 1. istinaf sebebi reddolunur.
2. id-diaya gelince, davalıya satılan gübre Şirketin malı olduğu halde davacı davayı kendi adına ikame etmiştir. Davacı kendi şahadetinde,
"Bana olan borç Şirketindir. Eğer ödeyemezse ben ödeyeceğim. Borç şimdi banadır derim."
"Teslimat Antroliku (Gündoğdu) K-ooperatif Şirketi adına yapıldı."
"Ben davalıya kendi adıma libazma vermediğim doğrudur, ama borç benimdir."
gibi ifadeler kullanmıştır. Bu ifadelerden ve diğer bütün şahadetten aşikârdır ki davacı davalıyı davalının Şirkete olan bir borcu için dava etme-ktedir. Halbuki davacı T'alep Takririnde davalıyı ne sıfatla dava ettiğini belirtmemiştir. Eğer Şirket namına dava etmişse bunu Talep Takririnde belirtmesi gerekirdi. Öte yandan davacı, kendi iddia ettiğine göre, davalıyı kendisine ait bir borç için dava e-tmişse bu borcun ne şekilde husule geldiğini Talep Takririnde belirtmesi lâzımdı. Meselâ dava mevzuu olan gübre davalıya veresiye verildiği zaman davalı bunun parasını daha sonra davacıya ödeyeceğine dair söz vermiş olabilirdi. Talep Takririnin dosyalanmış- şeklinde davalı aleyhine herhangi bir dava sebebi (cause of action) olduğu görülmemektedir. Bu sebeple davacı leyhine hüküm verilmemesi gerekirdi.
Netice itibarıyle istinaf kabul olunur ve Bidayet Mahkemesinin hükmü iptal olunur.
Gerek Bidayet Mahkemesi m-asrafları ve gerekse istinaf masrafları için herhangi bir emir vermemeyi uygun gördük.
Yüksek Mahkeme
28 Ekim 1971
Full & Egal Universal Law Academy