- Hukuk Ýstina.f No. 26/74
(Dava No. 872/72 Lefkoþa)
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.
Mahkeme Heyeti: M. Necati Münir Baþkan, Ahmet Ýzzet ve Þakir S. Ýlkay.
Ýstinaf eden: Ümit Ali, Lefkoþa.
(Davalý)
ile
Aleyhine istinaf edilen: Abdullah Mulla Ali, Lefkoþa.
(Davacý)
a r a s ý n d a
Ýstinaf eden namýna: Kývanç M. Riza.
Aleyhine istinaf edilen namýna: Hasan Murat.
Sözleþme - Sözlü olarak mimari proje çizimi hususunda anlaþmaSözleþmenin var olup olmamasý.
Sözleþme - Mimari sözleþmelerde ücret - Ücret hususunda anla.þma yokluðunda Mahkemenin makul ücret tespit etmesi gerekirBunu yaparken mimar ücret cetvelinden yararlanýlmasý.
Hukuk Usulü - Ýstinaf - Ýstinaf Ma.hkemesinin Ýlk Mahkeme kararýný iptal ederek davayý yeniden görüþülmek üzere Ýlk Mahkemeye iade etmesi.
Hukýýk Usulû - Þahadet - Þahadetin deðerlendirilmesi - Ýlk Mahkemenin þahadet tercihinde hata yapmamasý.
Hukuk Usulü - Þahadet - Davacýnýn þahadeti - Davacýnýn þahadetinin teyit edici þahadetle desteklenmiþ olmasý.
Hukuk Usulü - Talep takriri - Mimaride avan proje ve esas projenin ne olduðu - Talep takririnin talep (prayer) kýsmýnýn talep takririnin esas kýsmý olmamasý.
Hukuk Usulü - Talep takririnin talep (prayer) kýsmý ile esas kýsmýnýn uyuþmamasý ve tadili gerektirmesi - Tadilin davanýn her safhasýnda, hatta istinaf safhasýnda bile mümkün olmasý.
OLAY: Davacý bir mimardýr. Davcý Davalýnýn direktifi ile bir proje hazýrla.dýðýný iddia ederek Davalýdan proje çizim ücreti talep etti.
Davalý Davacýya proje hazýrlanmasý için talimat vermediðini, Davacýnýn daire veya dükkân karþýlýðý arsasýna inþaat yapýlmasý için müracaat ettiðini, ancak müracaatýný kabul etmediðini ve Davacýya borcu olmadýðýný ileri sürdü.
Ýlk Mahkeme, Davacýnýn þahadetini Davalýnýn þahadetine tercih ederek Davacý lehine hüküm verdi.
Davalý, Ýlk Mahkemenin proje çizilmesi için talimat verildiðine iliþkin bulgusunun ve ücret tespit ederken uyguladýðý ölçünün hatalý olduðunu ileri sürerek hükmü istinaf etti.
SONUÇ: Yüksek Mahkeme, taraflarýn þahadetlerinde çeliþkiler olmakla birlikte Davacýnýn þahadetinin önemli hususlarda teyit edildiði ve Ýlk Mahkemenin bu þahadeti tercih etmekle hatalý hareket etmediði kanýsýna vardý.
Talep takririnin talep (prayer) kýsmýnda "esas plan", 10. paragrafýnda "avan proje"den bahsedildiði ve þahadete göre çizilenin "avan proje" olduðu için esas ta.lebi karþýlayamadýðýndan Davacýnýn baþarýlý olamayacaðýna iliþkin istinaf sebebinin ise ka.bul edilmesi gerektiði kanaatine varan Yüksek Mahkeme, bunun talep takririnin tadilini gerektirdiðini, davayý Ýlk Mahkemeye iade edecekleri için orada yapýlmasýnýn uygun olacaðýný belirtti.
"Esas proje" ücret konusunda taraflar arasýnda bir anlaþma olmadýðý hallerde Mahkemenin davanýn tüm þartlarý ýþýðýnda makul bir ücret tespit etmesi ve mimar ücret cetvelinden de yararla.nmasý gerektiðini belirten Yüksek Mahkeme yukarýda belirtilen talep takriri tadilâtý yapýldýktan sonra ücretin yeniden sapta.nma.sý amacýyle Ýlk Mahkeme kararýný iptal etti ve davayý ücret konusu yeniden tezekkür edilmek üzere Ýlk Mahkemeye iade etti.
Atýfta Bulunulan Yargýsal Ýçtihatlar:
l. Namy v. Photiades 18 C.L.R. (Part III) s.190.
Atýfta Bulunulan Bilimsel Ýçtihatlar:
1. Odgers' Pleading and Practice 16 edn. sayfa 107, 132.
__________________
H Ü K Ü M
M. Necati Münir Baþkan: Bu istinafta Mahkemenin hükmünü Sayýn Hâkim Ahmet Ýzzet okuyacaktýr.
Ahmet Ýzzet: Lefkoþa'da icrai meslek ya.pan bir mima.r olan davacý aleyhýne istinaf edilen) 21 Eylül 1972 tarihinde Lefkoþa Kaza Mahkemesinde açmýþ olduðu bir dava ile davalýnýn direktifi üzerine davalý için hazýrladýðý bir proje ve perspektif için uyuþulmuþ ve/veya makul fiyat olan K.L.445.- talep etmiþtir. Davacýnýn iddiasýna göre takriben Þubat 1970 tarihinde davalý davacýya davalýnýn Köþklüçiftlik semtinde kâin bi-r arsasý üzerine bir apartman bloku projesini hazýrla.mak için talimat vermiþ davacý da bu talimatý yerine getirerek ayný senenin Þuba.t veya Mart aylarýnda projeyi davalýya teslim etmiþtir.
Davalý dosyaladýðý Müdafaa Takririnde projenin hazýrlanmasý için davacýya herhangi bir direktif veya talimat vermediðini iddia etmiþ, davacýnýn 1970 yýlý zarfýnda davalýya müteaddit defalar müracaat ederek söz konusu arsa için davacýnýn ve/veya Temel Ltd.'in bir inþaat yapmasý ve davalýya da arsasýna karþýlýk inþaatta bir veya birkaç dükkân veya daire verilmesi için teklifte bulunduðunu, bu teklifin davalý tarafýndan kabul olunmadýðýný ve davacýya herhangi bir borcu olmadýðýný iddia etmiþtir.
Bidayet Mahkemesi taraflarý ve þahitleri dinledikten sonra davacýnýn þahadetini davalýnýn þahadetine tercih etmiþ, iddia olunan projenin yapýldýðýna kanaat getirmiþ ve davacý leyhine K.L.165.için hüküm vermiþtir.
Davalý Bidayet Mahkemesinin kararýndan istinaf etmiþtir.
1. istinaf sebebi olarak istinaf eden (davalý) davalýnýn projenin çizilmesi için davacýya talimat verdiði hususunda bir bulguda bulunmakla Bidayet Ma.hkemesinin hata ettiðini, bu bulgunun Mahkeme huzurunda bulunan þahadet muvacehesinde makul olmadýðýný ve bu bulguyu yaparken Bidayet Mahkemesinin þahadeti ve þahitleri yanlýþ deðerlendirdiðini iddia etmiþtir.
Davacý Bidayet Mahkemesinde verdiði þahadette davalýnýn kendisine 1970 yýlýnýn Þubat ayý sonlarýna doðru Koþklüçiftlikte bulunan Kayýt no: 599, Blok A, Varaka/Harita XXI/38.5.111, Plot No.467 arsasýnýn üzerine 6 katlýk bir bina için talimat verdiðini, bu talimata göre zemin katta birisi stüdyo olmak üzere dört dükkân, birinci katta birisi davalýnýn kullanacaðý beþ odalý, diðeri de kiraya verilecek 3 odalý birer daire, müteakip katlarýn her birinde de ikiþer daire olacaðýný, projeyi çizip davalýya teslim ettiðini fakat davalýnýn bankasý ile görüþüp maddi yönü hallettikten sonra kati projeyi hazýrlamasý için talimat vereceðini söylediðini, bir müddet sonra davalýnýn ayný a.rsa üzerine baþka birisi tarafýndan çizilmiþ projeye göre inþaat yaptýðýný iþittiðini, bu suretle ücreti olan K.L. 445.- için dava ikame etmek zorunda kaldýðýný iddia etmiþtir.
Davalý ise þahadetinde 1970 yýlýnýn Ocak ayýnda davacýnýn fotoðraf çektirmek için stüdyosuna geldiðini, davalýnýn satýn aldýðý arsa üzerine ne yapmak niyetinde olduðunu sorduðunu, kendisinin þimdilik bir þey yapmak niyetinde olmadýðýný söylediðini, bunun üzerine davacýnýn "istersen beraber yaparýz" dediðýni, verdiði arsaya ve paraya mukabil inþaata ortak olabileceðini, 15 gün sonra davacýnýn baþka. bir teklifle geldiðini, davalýya parasý nisbetinde yapýlan inþaattan daire verebileceðini söylediðini, ne gibi bir daire verilebileceðini sorduðu zaman davacý ile birlikte gidip arsayý ölçtüklerini, 8-l0 gün sonra davacýnýn tekrar stüdyoya geldiðini iki pafta getirdiðini, kendisine plânýn birinci katýndaki büyük dairenin verilebileceðini söylediðini, bu konuþmalarýn bir netice vermediðini, bir müddet sonra davacý Yüksel Ahmet Raþit'i stüdyosuna getirdiðini, ayný teklifleri tekrarladýklarýný ve bu teklifleri kendisinin kabul etmediðini ifade etmiþtir.
Bidayet Mahkemesi yukarýda belirtildiði gibi davacýnýn þahadetini davalýnýn þahadetine tercih etmiþtir. Davacýnýn þahadetinde çeliþkiler olmakla beraber önemli hususlarda þahadetinin baþka þahadetle teyit edildiðini ifade eden Bidayet Mahkemesi hakimi, davacý tarafýndan þahit olarak çaðýrýlan Cemal Müftüzadenin doðru ve dürüst bir þahýs olduðunun kabul edildiðini, Cemal Müftüzadenin þahadetinin davacýnýn þahadetini teyit ettiðini belirtmiþtir. Bidayet Mahkemesi da.valýnýn þahadetinin ise çeliþkilerle dolu olduðunu ve mukni olmaktan uzak olduðunu belirtmiþtir. Bidayet Mahkemesi bu karara varýrken gerek davalýnýn gerekse davacýnýn þahadetlerine ve iddia.larýna atýfta bulunmuþ ve davalýnýn þahadetini niçin tercih ettiði hakkýnda sebebler vermiþtir. Gerek davacýnýn avukatý, gerekse davalýnýn avukatý karþý tarafýn þahadetindeki çeliþkilere dikkatýmýzý çekmiþlerdir. Kanaa.týmýzca þahadet tüm olarak incelendiði zaman Bidayet Mahkemesi hakiminin va-sýl olduðu kanaata varmak içîn huzurunda kâfi þahadet vardý. Bidayet Mahkemesinin bu husustaki kararýný iptal etmek için ikna edilmedik. Bu sebeple birinci istinaf sebebi reddolunur.
2. istinaf sebebi ile davalýnýn avukatý, tüm þahadet ve bilhassa davacýnýn þahadeti ýþýðýnda dava.lý tarafýndan verildiði iddia edilen talimata göre davacýnýn gerekli projeyi hazýrlamadýðý ve/veya tamamlamadýðý kesin bir þekilde tebellür ettiði halde davacýnýn ücret almaða hakký olduðu kanaatýna varmakla Bidayet Mahkemesinin hata ettiðini iddia etmiþtir. Bunu desteklemek için de istinaf edenin avukatý nazarý dikkatýmýzý davalý tarafýndan çaðýrýlan mimar Ziya Necati Özkan' ýn þahadetine çekmiþtir. Ziya Necati Özkan davacýnýn çizdiði plânda kesit ve cephelerin görülmediðini, bodrum plânýnýn bulunmadýðýný, cephelerin, kesitlerin, arsa hududunun, bodrum ölçülerinin ve bodrum için lâzým olan kat plânýnýn eksik olduðunu ve bu sebeple davacýnýn çizdiði plânýn 6 katlý ve bodrumlu bir binanýn komple avan projesi sayýlamayacaðýný iddia etmiþtir. Bu eksikliklere iþaret etmekle beraber Ziya Necati Özkan bunlarýn bütün projeyi geçersiz addedecek nitelikte olup olmadýðý hakkýnda herhangi bir iddiada bulunmamýþtýr. Kaldý ki projede eksiklikler olduðu gibi fazlalýklar olduðu ifadesine ilâveten, davacýnýn hazýrladýðý proje için ücretin yine %1 olduðunu söylemiþtir. Ücret baký- mýndan eksikliklerin ne kadar etkisi olacaðý hakkýnda þahadet olmadýðý için ikinci istinaf sebebi de reddolunur.
3. istinaf sebebini iki kýsma ayýrabiliriz.
a) Lâyihalarla ilgili kýsým: Davalýnýn avukatý davacýnýn almaða hakký olan ücreti tesbit ederken 'Talep Takririnde olmayan hususlarý nazarý dikkate almakla Bidayet Mahkemesinin hata ettiðini iddia etmiþtir.
Talep Takririnin 4. paragrafý aynen þöyledir:"4. Davacý, Davalýnýn vermiþ olduðu sözlü talimata binaen aþaðýda tafsilâtý verilen hizmetleri ifa eyledi.
HÝZMETLERÝN TAFSÝLATI:
(a) Yukarýda tafsilâtý verilen projenin esas plânlarýný (b) Yine mezkûr dairelerin bir adet perspektifini, hazýrlayarak tanzim etti ve Davalýnýn tasvibine sundu."
Talep Takririnin 10. paragrafý ise aynen þöyledir:
"10. Binaenaleyh Davacý Talep eder ki:
A. Talimatýnýza uygun olara.k yukarýda tafsilâtý verilen avan projesi ve sair hizmetler ivazý mukabili borçlu bulunduðunuz K.L.445.-'yý ödemenizi emreder Mahkeme emri itasý,
B. ..........
C...."
Görüleceði gibi Talep Takririnin 4(a) paragrafýnda "esas plân"dan bahsedilmektedir. 10. paragrafýnda ise "avan proje"den bahsedilmektedir. Davalý avukatýnýn iddiasýna göre Talep Takririnin 10. paragrafý "prayer" paragrafý olduðu cihetle Talep Takririnin esas bir kýsmý deðildir ve verilen þahadetten davacýnýn hazýrladýðý projenin avan projesi olduðu meydana çýkmýþtýr. Asýl talebi "esas proje" için olduðundan davacýnýn talebi muvaffak olmaz. Davacýnýn avukatýnýn iddiasýna göre ise 4. paragraftaki eksiklik 10. paragrafla giderilmektedir.
Bidayet Mahkemesinin bu hususta.ki kararý þöyledir:
"Þimdi de davacýnýn almaða hakký olduðu ücreti tesbit etmek gerekir. Davacý Emare proje ve perspektif için K.L. 445.- makul ücret talep etmiþtir. Talep Takririnin 4(a) paragrafýnda Emare proje için esas plân þahadetinde ise avan projesi deyimini kullandýðýndan davacý uzun bir istintaka tabi tutulmuþtur. Davacý bu deyimi ekseriyetle avan projesi, bazan da kati proje manasýnda kullandýðýný ifade etmiþtir. Bir mimar olan D.Þ. 2 Osman Saner esas proje deyiminin ya avan projesinin veya tatbikat projesinin bir kýsmýný ifade edebileceðini söylemiþtir. Yine bir mimar olan M.Þ. 3 Ziya Necati Özkan ise bu deyimi kendi iþlerinde kullanmadýðýný ancak Kýbrýsta tatbikat projesi manasýnda kullanýldýðýný gördüðünü beyan etmiþtir. Kanaatýmca bu davada önemli olan davacýnýn bu deyimleri hangi manada kullandýðýdýr. 15.5.1973 tarihli oturumda esas plân deyimini kati plan manasýnda kullanmýþtýr. Talep Takririnin 4(a) paragrafýnda esas plandan bahsedilmekte ise de l0A paragrafýnda "yukarýda tafsilâtý verilen avan projesinden" bahsedilmiþtir. Bundan da anlaþýlacaðý gibi davacý esas plân deyimini avan projesi manasýnda kullanmýþtý. Bu itibarla tal-ep takriri ile þahadet arasýnda bu hususta herhangi bir çeliþki bulunmadýðý kanaatindeyim."
Kanaatýmýzca Bidayet Mahkemesinin bu bulgusu hem kanuni yönden hem de þahadet
noktai nazarýndan yanlýþtýr.
Odgers' Pleading and Practice (l6th Edition) s.107'de þöyle denmektedir:-
"It is unnecessary for either party to plead to his opponent's prayer or claim or to his particulars, or to any matter introduced by a videlicet. (. . . . . . . . .) He need only deal with the allegations contained in the body of the proceeding pleading."
Yine sayfa 132'de ayný þey tekrarlanmaktadýr.
Þahadeti incelersek, dava tutanaklarýnýn 8. sayfasýnda davacý þöyle demektedir:-
"Esas plan denilince kati proje olabilir. Avan proje de olabilir. Her iki proje için kullanýlan bir tabirdir."
Yine sayfa 10'da davacý þöyle demektedir:
"Avan Proje yapýlacak inþaatýn kabataslak bir plânýdýr. Plan ve görünüþtür. Davalýnýn yaptýrmak istediði 6 katlý böyle bir bina için hazýrlanan avan projede plân ve 2 görünüþ hazýrlanýr. Benim çizdiðim perspektifte 2 görünüþ vardýr. Avan proje hazýrlandýktan sonra müþteriye sorulur ve tasvibi alýnýr veya onun isteðine göre tadil edilir. Nihai tasvibi alýndýktan sonra kati projenin çizimine geçilir. Kati proje, tatbikat projesidir. Esas proje dendiðinâe daha fazla avan proje kastedilir. Bazan da kati proje de kastedilebilir. Davalý hazýrladýðým avan projeyi tasvip etti fakat kati projeye geçmememi söyledi."
Davacýnýn þahit olarak çaðýrdýðý mimar Osman Saner de sayfa 14-15'de þöyle demektedir:-
"Mimarlar avan proje ile tatbikat projesi tabirlerini kullanýr. Esas plan tabiri ikisini birden ifade eder. Soru: Ýkisini birden ifade eder dediniz neyi kastedersiniz?
Cevap: Daha þumullü olarak ikisini birden ifade edebilir diyebilirim ya onu ya bunu, yani esas plan ya avan projenin veya tatbikat projesinin bir kýsmýný ifade edebilir."
Davalý tarafýndan çaðýrýlan Ziya IVecati Özkan ise baþka mealde þahadet vermiþtir. Bu þahit kanaatýný þöyle izah etmiþtir (s.24):"Avan proje mimarýn iþ verenle anlaþmasýndan sonra ilk safhada hazýrladýðý projedir. Altý katlý bir bina inþaatýnda ilkin program ve arsa etüd edildikten sonra vaziyet plâný, kat plânlarý, kesit ve cepheler, perspektif ve maket hazýrlanýr. Bütün bunlar avan projeye dahildir. Fakat mimar hususi surette yani normal ücretine ekstra ödenecekse perspektif ve maket yapýlýr aksi takdirde her avan proje çalýþmasýnda perspektif ve maket çalýþmasý yapýlmaz. Tatbikat projesi mal sahibinin avan projeyi kabul ve tasvip etmesinden sonra mimarýn belediye kanun ve nizamnamelerine uygun bir þekilde binanýn kat plânlarýný cephelerini, kesitlerini ve belediyece istenecek detaylarýný hazýrlamasýdýr. Þartnamenin hazýrlanmasý tatbikat projesine dahildir.
..........
Bir projenin esas planlarý denildiðinde neyin ifade edilmek istendiðini kati olarak söyliyemem çünkü ben böyle bir tabiri kendi iþlerimde kullanmýyorum.
Tatbikat projesi ile tatbikat planlarý ayný þeyi ifade ediyor."
Fakat daha sonra þahit þöyle devam ediyor:"Avan proje ve tatbikat projesi için söylediðim hususlar kendi kabullerimdir. Avan proje için çalýþma sistemleri bir çok mimarlarýn deðiþiktir. Bir çok mimarlar avan projeyi mal sahibi arasýnda hallettiði için dýþarý sýzmaz. Avan proje için baþka mimarlarýn ne çizdiðini bilmiyorum. Mimarýn mal sahibi ile anlaþma durumlarýna göre avan projenin kapsayacaðý hususlar deðiþir."
Görüleceði gibi "esas proje" tabirinin neyi ifade ettiði hakkýnda kati þahadet yoktur. Mesele davacýnýn davanýn daha erken bir safhasýnda verdiði þahadetle daha, da karýþmaktadýr. Davacý bu þahadetinde þunlarý söylemiþtir (s.32):-
"Yaptýðým iki yaprak avan projedir. Fotoðraf stüdyosu için ne kadar büyüklükte bir yer luzum olduðunu bilmiyorum.
Bir müþteri bir bina için sipariþ verdiðinde ilk bir avan proje ve perspektifi, ondan sonra esas plân veya tatbika.t projesi çizilir. Demir hesaplarý esas plân yapýldýðýnda yapýlýr.
Avan proje yapýldýðýnda ilk müþteriye gösterilir. Tasvibi alýnmadan esas projeye geçilmez.
Avan proje tasvib görürse imzalar veya sözle tasvib eder ve esas projeye geçilir. Ta-svibi alýnýncaya kadar avan projeye tadilat yapýlýr."
Davacý burada avan projenin ne olduðunu izah etmekte ve kendisinin yaptýðýnýn avan proje olduðunu iddia etmektedir. Hatta daha ileri giderek þahadetinin daha sonraki bir kýsmýnda esas projeyi yapmadýðýný söylemektedir:-
"Esas proje yapýlmýþ deðildir. Þartname de hazýrlanmadý. Bunlarý tatbikat projesinde yaparýz."
Son olarak Mahkemenin sorduðu bir suale davacý þöyle dedi:"Talep Takririnde para. 4(a)'daki esas plâriý yapmadým. Para 4(b)'deki dairelerin perspektifini verdim."
Bundan da görüleceði gibi, davacý Talep Takririnde "esas plân" için ücret taleb etmektedir ki kendi ifadesine göre "esas plân" hazýrlamýþ deðildir.
Talep Takririndeki yukarýda bahsedilen eksikliklerden dolayý davacý talebinde muvaffak olamaz. Bu eksiklikler Talep Takririnin tadili ile giderilebilir ki böyle bir tadilât davanýn herhangi bir safhasýnda , hatta istinafýn duruþmasý esnasýnda da yapýlabilir. Bu gibi tadilâtýn bugün bile yapýlmasý mevzu bahis olabilir, fakat daha sonra belirteceðimiz gibi, davanýn kýsmen tekrar dinlenmesi için Kaza Mahkemesine iadesini düþündüðümüz için gereken tadilât o zaman yapýlabilir.
(b) Üçüncü istinaf sebebinin ikinci kýsmý davacýnýn ücreti ile ilgilidir. Davalýnýn avukatý, þahadetle baðdaþmayan bir usulle ücret tesbit etmekle ve bunu kendi usulleri ile keyfi bir þekilde yapmakla Bidayet Mahkemesinin hata ettiðini iddia etmiþtir. Davalý ise mukabil istinafla tesbit edilen ücretin ve bunun tesbiti için takip edilen usulün makul olmadýðýný ve makul ücretin K.L.400.- olduðuna dair þahadet mevcut olduðunu iddia etmiþtir.
Talep Takririnden görüleceði gibi Davacýnýn K.L.445.-'lýk talebi makul fiyata dayanmaktadýr. Davalýnýn iddiasýna göre, davacý bunu Talep Takririnde belirttikten sonra daha ileri gidip ücretin tesbitinde kullanýlan usulün ne olduðunu Talep Takririnde belirtmeliydi. Kana.atýmýzca bunu yapmak daha iyi olmakla beraber bunun yapýlmasý bu davanýn bütün þeraiti tahtýnda þart deðildir. Davacý þahadetine K.L.445.-yý projenin metre karesine göre hesapladýðýný söylemiþtir. Bu hususta þahadeti þöyledir:
"Çizmiþ olduðum avan proje için K.L.445.- ücret talep ederim. Yaptýðým projenin metre karesini bulduktan sonra geçer çarþý fiyatlarý ile çarparak elde edilen rakamýn %1 nisbetinde ücret talep edilmiþtir."
Þahadetin hiçbir yerinde projenin metre karesinin veya geçer çarþý fiyatýnýn ne olduðu belirtilmemiþtir. Davacýnýn þahit olarak çaðýrdýðý mimar Osman Saner ise emare olarak Mahkemeye ibraz edilen projeye bakarak bir hesap yapmýþ ve mimar ücretinin K.L. 400.- olduðunu söylemiþtir. Bu þahit de metre karenin veya geçer çarþý fiyatýnýn ne kadar olduðunu söylememiþtir.
Bidayet Mahkemesi hakimi, davacýnýn, Osman Saner'in ve Ziya Necati Özkan'ýn þahadetlerinin alýnacak ücretin binanýn maliyetinin %1'i olduðunu gösterdiðini ve bunun mimarlar arasýnda kararlaþtýrýlan veya kabul edilen bir kýstas olduðunun meydanda olduðunu söylemekle beraber Talep Takririnde böyle bir iddia mevcut olmadýðý için davacýnýn ücretini bu kýstasa göre tespit etmeyi uygun bulmamýþ ve kendisinin Osman Sanere sorduðu suallere karþýlýk verilen cevaplarda belirtilen gündelik hesaplarýna göre ücret tesbiti yapmýþtýr. Buna göre projenin 22 günde yapýlabileceðini nazarý itibara alarak günde K.L.7.500 milden K.L.165:- ücret tesbit etmiþtir.
Ücret hususunda taraflar arasýnda bir anlaþma olmadýðý hallerde Mahkeme davanýn bütün þeraiti ýþýðýnda ödenmesi gereken makul ücretin ne olduðunu tesbit etmekle mükelleftir. Nam v. Photiades 18 CLR (Part III) 190 davasýnda Mahkemenin mimarlar arasýnda kararlaþtýrýlan ücret cetveli ile baðlý olmadýðý ve ödenecek ücretin makul olup olmadýðýnýn ancak davanýn tüm þeraiti altýnda tesbit edilmesi gerektiði belirtilmektedir. Bu davanýn baþlýðý aynen þöyledir:-
"At the request of the appellant, the respondent, who was an architect, prepared certain plans for the construction of a building. The respondent's remuneration was not agreed upon. The trial Court awarded an amount which was based upon the respondent's claim of 2 1/2% on the estimated cost of the building.-
Held, that in the absence of special agreement, the Cour was not bound by the scale of payments which architects in Cyprus appeared to have agreed upon among themselves, and that the sum which the appellant ought to pay as fee for the plans prepared by the respondent should be determined according to what was reasonable to pay in the circumstances."
Bu böyle olmakla beraber yine de mimarlarýn ücreti tesbit edilirken bir çok hallerde mimarlarýn aralarýnda kabul ettikleri ücret cetvelinden istifade edilmektedir. Fakat bunun yapýlmasý için mimarlarýn kabul ettikleri ücret cetvelinin Mahkeme tarafýndan makul olarak kabul edilmesi þarttýr.
Bidayet Mahkemesi, kanaatýmýzca yanlýþ olarak, Talep Takririnde alýnacak olan yüzdelikten bahsedilmediði için bu usulü takip etmemiþ bunun üzerine gündelik hesabýna baþ vurmuþtur. Þahadet incelendiði zaman gündelik esasýna dayanan usulün bu davada uygun olmadýðý meydana çýkmaktadýr. Kaldý ki, Osman Saner þahadetinde bir mimarýn ücretinin günde K.L.S-10 arasýnda olduðunu söylemiþtir, fakat buna mimarýn bürosunun masraflarýnýn dahil olmadýðýný ilâve etmiþtir. Büro masraflarýnýn ne kadar olduðu hakkýnda herhangi bir þahadet olmadýðý cihetle bu rakamlarýn ücret tesbiti bakýmýndan pek faydalý olduðu söylenemez.
Netice itibarýyle, davanýn Bidayet Mahkemesine iadesi ve davacý avukatýnýn yapacaðý müracaat üzerine Talep Takririnin tadilinden sonra davacýnýn almaða hakký olduðu makul ücretin ayný Mahkeme tarafýndan tekrar tezekkür edilerek tesbit edilmesi için emir veririz.
Masraf hususuna gelince, istinaf masraflarýnýn aleyhine istinaf edilen tarafýndan ödenmesini emrederiz. Bidayet Mahkemesindeki masraflar ise davanýn hitamýnda ayný Mahkeme tarafýndan kararlaþtýrýlacaktýr.
Yüksek Mahkeme
29 Ocak, 1975.-
Full & Egal Universal Law Academy