- Hukuk İstinaf No: 3/68
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
(Dava No: 40/67)
İstinaf eden: Memduh H. Erdal, Lefkoşa.
(Müddeaaleyh)
ile
İstinaf edilen: Hüseyin Şonya, L-efkoşa.
(Müddei)
a r a s ı n d a.
İstinaf eden namına: Menteş Aziz, Avukat.
Aleyhine istinaf edilen namına: Kıvanç M. Riza, Avukat.
Fasıl 262 Poliçeler Yasası - Bu Yasa'nın 29. maddesinde tanı-mlanan "holder in due course" - çeki elinde bulunduranın 38. maddede sayılan hakları - 81. madde; crossed ve üzerinde "not negotiable" ibaresi bulunan çeki en son elinde bulunduran, kendinden önceki şahıstan daha fazla hak iktisap edemeyeceği - Yasanın 29,- 30, 38, 73 ve 81. maddeleri.
Davacı, elinde bulundurduğu çeke dayanarak, çeki keşide eden davalıdan çekte yazılı miktarı talep etti. Davacı, çeki bir başka şahıstan almıştır. Çeki, davalı "crossed" etmekle birlikte, üzerine "not negotiable" ibares-ini yazmadığından, davacı, lehdarın kusurundan bağımsız olarak çek üzerinde yazılı miktarı talep etmeye hakkı olduğunu iddia etmiştir. Davalı, davacıya herhangi bir meblağı ödemekle yükümlü olduğunu reddetmiştir. Davalı, çeki, crossed olarak lehdara keşi-de ettiğini ve lehdarın bu çeki ciro edemeyeceğini iddia etmiştir. Bidayet Mahkemesi davacının Fasıl 262, madde 29 kapsamında çeki elinde en son bulunduran iyi niyetli bir kişi olduğu bulgusunu yaptı ve davalının çekte yazılı miktarı davacıya ödemesine hü-kmetti. Davalı, bu karar aleyhine istinaf etti. İstinaf çekin crossed olması nedeniyle, lehdar çekin ivazını yerine getirmediğinden, davalının davacıya karşı çeki şereflendirme yükümlülüğü bulunmadığı iddiasına dayanmaktadır.
KARAR: Yüksek Mahkeme,- istinafı reddetti. Davalının iyi niyetle çeki elinde bulundurması nedeniyle kendinden öncekinin kusurundan bağımsız olarak çekin karşılığının ödenmesini talep edebileceğini ve crossed bir çekin "not negotiable" ibaresini taşımadığı hallerde, keşidecinin -ivazın ödenmediğini ileri süremeyeceğini karara bağladı.
-------------------
K A R A R
Müddei 25 Şubat, 1967 tarihli taleb takriri ile
"(a) 31/12/63 tarihli, KL 59.- kıymetinde Lefkoşa
Türk Bankası çekinin keşidecisi olması
- hasebiyle Müddeaaleyh aleyhine KL 59.- için
hüküm ita olunması;
(b) 31/12/63'den %9 faiz;
nizami faiz ve işbu dava masrafı,"
için emir taleb etti.
Müddeaaleyh 6 Mart, 1967 tarihli müdafaa takrrinde iptidai itiraz olarak aleyh-inde dava sebebi bulunmadığını, bu iptidai itiraza halel gelmeksizin mezkûr çekin "crossed" olarak Süleyman Hüseyin adına isdar edildiğinden bu çekin hamiline ödenmesine imkân olmadığını ve hamiline ödenmek üzere isdar edilmediğini ve mezkûr çekin "crossed-" bir çek olduğu bir cihetle Süleyman Hüseyinin mezkûr çeki ciro etmek hakkına haiz olmadığını ve müddeinin bu çeki kabule hakkı bulunmadığını iddia etti.
1963 senesinin Aralık ayının başlangıç veya ortalarına doğru müddeaaleyh 129421 numaralı KL 59.-- kıymetinde Lefkoşa Türk Bankasında ödenecek bir çeki Süleyman Hüseyin veya hamiline ödenmek üzere isdar etti. Çekin üzerindeki tarih 31/12/1963 olmakla beraber çek bu tarihten evvel isdar edilmişti. Müddeaaleyhe göre işbu çek Süleyman Hüseyinin müddeaal-eyhe eşya (bir silâh) vermesi için verilmişti. Süleyman Hüseyin eşyayı daha sonra teslim edeceği için müddeaaleyh çekin tarihini daha sonraki bir güne (post-date) koymayı ve çeki "cross" yapmayı uygun gördü. Nitekim müddeaaleyhe göre uyuşulan eşya müddea-aleyhe verilmediğinden müddeaaleyh takriben 28 Aralık 1963'de Türk Bankasına işbu çekin ödenmemesi için direktif verdi. Bugüne kadar da Süleyman Hüseyin mevzuu bahis olan eşyayı müddeaaleyhe teslim etmemiştir. Mamafih, Süleyman Hüseyin 31/12/1963 tarihin-den evvel müddeiden eşya satın aldığından işbu KL 59.-'lık çeki müddeiye aldığı eşyaların kıymetine kısmen karşılık olarak, 31/12/1963 tarihinden evvel ciro etti. Müddei işbu çekin alırken Süleyman Hüseyinin çekin karşılığını müddeaaleyhe vermediğinden bi-haberdi.
Lefkoşa Kaza Mahkemesi, kararında Müddeaaleyhin duruşma esnasında ileri sürdüğü 4 esas iddiayı şu şekilde özetlemiştir:
"The Defendant put forward the following main 4
defences to this Action:
That Exh. 1 was drawn in the name of -Suleiman
Hussein personally and that as it was a crossed
cheque, it could not have been negotiated to
the Plaintiff;
That the Plaintiff did not give any
consideration to payes vis. to Suleiman
Hussein;
That Defendant had counterman-ded Exh. 1, by
giving instructions to the Bank, for failure of
consideration on the part of the payes Suleiman
Hussein;
Lapse of time from the non-payment of Exh. 1,
till the institution of the action."
- Lefkoşa Kaza Mahkemesi tarafların yapmış olduğu iddiaları ayrı ayrı inceleyerek, uzun, makûl ve tafsilâtlı bir karar verdi. Bu hususta Kararda şunlar yer almaktadır:
"In this case the question really to be decided as
the crux of the matte-r, is whether the Plaintiff is
a holder in due course within the meaning of
section 29 of Cap. 262, or not. 'A holder in due
course' is defined in this section. I have also
taken into consideration the provisions of S.30 of
C-ap. 262. In this Action, I am satisfied that
Plaintiff had taken Exh. 1, complete and regular on
the face of it, payable to bearer and there is no
evidence (apart from a mere allegation in cross
examination of Plaintiff) that Plaint-iff took it in
bad faith and that at the time Exh. 1 was
negotiated to him he had notice of any defect in
the title of the person (viz. Suleiman Hussein), if
any, who negotiated Exh. 1, to him. I also belive
that Exh. 1 was ne-gotiated to Plaintiff for
consideration. I hold therefore that Plaintiff is
a holder in due course.
In the result then. Judgment is entered in
favour of Plaintiff against Defendant for KL 59.-
with costs.
With r-egard to interest, I have taken into
consideration the provisions of Section 57 (c) of
Cap. 262, and the fact that Exh. 1 was issued for
future consideration which was not fulfilled by the
payes. I hereby order that interest on Exh-. 1 be
withold wholly."
Müddeaaleyh 8 Ekim, 1968 tarihli istinaf ihbarnamesi ile bu kararın aleyhine, aşağı-daki sebeblere dayanarak istinaf etti:
"A. Davaya esas teşkil eden çekin ivazı ismine isdar
olunan tarafından yerine getirilmemiş olmasından
ve isdar olunan çek "X ed" olup "and Co" diye
işaretlenmiş olduğundan davalının da-vacıya karşı
çeki şereflendirerek ödeme mükellefiyeti
olduğuna dair Muhterem Mahkeme hüküm eylemekle
hataya düşmüştür.
B. Muhterem mahkeme bu karara varırken adapte
ettiği hukuk kuralları hatalı olup yanlış karara-
varmıştır."
Bir çeki en son elinde bulunduran şahsın (holder in due course) hakları Fasıl 262'nin 38. maddesinde gösterilmektedir:
Fasıl 262'nin 38. maddesi aynen şöyledir:
"38. The rights and powers of the holder of a bill
- are as follows:
he may sue on the bill in his own name;
where he is a holder in due course, he holds the bill free from any defect of title of prior parties as well as from mere personal defences available to prior parties among themselves, and may e-nforce payment against all parties liable on the bill.
........................................."
Fasıl 262'nin 73. madde-sine göre çek bir "bill of exchange"dir. Kanunun 73. maddesi aynen şöyle diyor:
"73. A cheque is a bill of exchange drawn on a
banker payable on demand.
Except as otherwise provided in this Part,
the provisions of th-is Law applicable to a bill
of exchange payable on demand apply to a
cheque."
Yukarıda iktibas ettiğimiz Fasıl 262'nin 38 ve 73. maddeleri tüm olarak incelendiğinde görülüyor ki çeki en son elinde tutan şahıs eğer kendisi "holder -in due course" ise, kendinden evvel çeki elinde bulunduran şahısların çekin mülkiyeti ile ilgili herhangi bir kusurdan serbest olarak elinde bulundurmaktadır.
Bu davda da müddei çeki en son elinde bulunduran şahıs (holder in due course) olduğundan çe-kin daha evvel sahibi olan Süleyman Hüseyinin mülkiyetinde herhangi bir kusur varsa dahi müddei çeki işbu kusurdan serbest olarak elinde tutmaktadır ve kanunun 38. maddesine göre çeki isdar eden müddeaaleyhten çekin miktarını almaya hakkı vardır.
Eğe-r herhangi bir çek "crossed" ise ve çekin üzerinde "not negotiable" kelimeleri yazılı ise, o zaman çeki en son elinde bulunduran şahıs (holder in due course), daha evvelki çek sahiplerinin haklarından daha fazla hak kazanmaz. Yani daha evvelki çek sahible-rinin çekin mülkiyeti ile ilgili herhangi bir kusuru varsaydı, çeki en son elinde bulunduran şahıs da çeki bu kusurlara tabi olarak elinde bulundurmaktadır. Bu hususta Fasıl 262, madde 81'de şunlar yer almaktadır:
"81. Where a person takes a crossed- cheque which
bears on it the words "not negotiable", he shall
not have and shall not be capable of giving a
better title to the cheques than that which the
person from whom he took it had."
Bu dava ile ilgili çek "crossed"- olmakla beraber çekin üzerinde "not negotiable" kelimeleri yazılı değildir. Bundan dolayı Fasıl 262 Kanununun 81. maddesinde d-erpiş olunan şartlar ve haklar çeke uygulanamaz. Çeki isdar eden ilk şahsın kanunun 81. maddesinin şartlarından istifade edebilmesi için çeki "cros" yapması ve çekin üzerine "not negotiable" kelimelerini yazması şarttır. "Not negotiable" kelimeleri yazıl-madığı müddetçe çeki en son elinde bulunduran şahıs, eğer "holder in due course" ise, çeki isdar eden şahsın aleyhine dava açıp çek miktarını o şahıstan alamaya hakkı vardır.
Mevzuu bahis çeki en son elinde tutan müddeinin "holder in due course" oldu-ğunu Kaza Mahkemesi kararında belirtmektedir. Bundan dolayı çekin daha evvelki sahibinin mülkiyetinde herhangi bir kusur varsaydı, müddei mesul değildir. Bunun için Kaza Mahkemesinin bu hususta vermiş olduğu karar doğru bir karar olduğundan işbu istinaf -reddolunur.
Müddei elindeki çeki ödenmesi için müddeaaleyhe ancak çeki aldıktan en az bir sene sonra müracaat ettiği görülmektedir. Müddeinin çekin ödenmesi için müddeaaleyhten taleb yapmakta geç kalması kanunen herhangi bir kusur sayılmamakla berab-er, işbu geç kalmadan dolayı müddeaaleyhin çeki verdiği ilk şahsın yani Süleyman Hüseyinin aleyhine, verilen çeke karşılık (consideration) alınamadığından ve bu arada Süleyman Hüseyin ortadan kaybolduğundan, hakkını aramasına imkân verilmediğinden müddeaal-eyhin zarara uğramış olabildiğini göz önünde bulundurarak Yüksek Mahkemedeki masraflar için herhangi bir emir vermemeyi uygun gördük.
Yüksek Mahkeme.
10 Ekim, 1968.
-
Full & Egal Universal Law Academy