- Hukuk İstinaf No: 4/68
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
(Dava No: 196/68)
İstinaf eden: Osman Haşim, Lefkoşa.
(Müddeaaleyh)
ile
İstinaf edilen: Sare Ali, Lef-koşa.
(Müddei)
a r a s ı n d a.
İstinaf eden namına: Avukat Menteş Aziz.
Aleyhine istinaf edilen namına: Avukat Kıvanç M. Riza.
1967 Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici Hükümler) Kanunu'nun 10 8a-) madesi - Mahkemece emrolunan kiranın ödenmemesi ve dava ikame edilmeden önce ödenmesinin teklif edilmemiş olması - 21 günlük talep ihbarı - Mahkemenin tahliye emri vermesi mecburi mi, ihtiyarî mi.
Davacı, Mahkememce emrolunan kiraları ödemeyen ve 2-1 günlük talep ihbarına rağmen ve dava açılmadan önce de ödenmeyen davalının dava konusu dükkânı tahliyesini talep etti. Davacı, 1967 Kira Tanzim Murakabe (Geçici Hükümler) Kanunu'nun 10 8a) maddesinin verdiği yetkinin mecburî (mandatory) olduğunu iddia e-tti. Davalı, tahliye emri verilmemesini talep etti. Davalı, mahkemece tahliye emri verilmesi yetkisinin ihtiyari (discretionary) olduğunu iddia etti. Bidayet Mahkemesi, davadan önce Mahkemece emrolunan kiranın ödenmediğini, yazılı talep ihbarından sonra -21 gün veya daha fazla bir müddet zarfında yine ödenmemiş olduğunu ve dava ikame edilmeden önce de ödenmediğini ve ödeme teklifinde bulunulmadığını, bu nedenle tahliye emri vermek mecburiyetinde olduğu kanaatine vardı ve tahliye emri verdi. Davalı, tahliy-e emri aleyhine istinaf etti. Mahkemenin tahliye emri verme yetkisinin, mecburi değil, ihtiyari olduğunu iddia etti.
KARAR: Yüksek Mahkeme 1967 Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici Hükümler) Kanunu'nun 10 (a) maddesinin Mahkemeye verdiği tahliye emri ver-me yetkisi, Fasıl 86, Kira (Kontrol) Yasası'nın 18 (1) maddesi ve 17/61 sayılı Yasa'nın 10 (1) (a) maddeleri ile birlikte mütalâa edilip, yorumlandıktan sonra, yetkinin mecburi olduğuna ve Mahkemenin tahliye emri vermesinin doğru olduğuna karar verdi.
----------------------
K A R A R
Müddei lefkoşada Kütüphane Sokağı No: 22'de kâin dükkânın sahibidir. Müddeaaleyh ise mezkûr dükkânın Aralık 1963'den evvel ayda KL 8.- kira ile kiracısıdır. Aralık 1963 hadiseleri patlak verdikten sonra müddeaaleyh dük-kân kirasını müddeiye ödemediğinden, müddei zamanın Kira Tahkik Komisyonuna 391/65 sayılı istidası ile müddeaaleyhin kira ödemesini temin için müracaat etti. Komisyon 6/12/1966 tarihinde müddeaaleyhin 1/11/1966 tarihinden itibaren sözü geçen dükkânın kira-sına mahsuben ayda KL 1.500 mil ödemesini emretti. Mezkûr karar aleyhine istinaf Komisyonuna müracaat edildi ve zamanın İstinaf Komisyonu 1471/1967'de 42/66 sayılı istinafta müddeaaleyhin mezkûr dükkân kirasına mahsuben 1/11/1966 tarihinden itibaren ayda -KL 2.500 mil ödemesini emretti. Müddeaaleyhin 30/4/1968 tarihinde sona eren süre için müddeiye KL 17.500 mil hükümlü kira borcu vardı. Müddei müddeaaleyhe gönderdiği 11/5/1968 tarihli yazılı bir ihbarname ile Mahkemece emrolunan ve zamanında ödenmeyen KL- 17.500 mil kira borcunu en geç 21 güne kadar ödemesini müddeaaleyhten taleb etti. 21 günlük ihabr sona erdikten sonra müddeaaleyh geçmiş kiraları ödemediğinden müddei 18 Haziran 1968'de 196/68 numaralı dava ile Lefkoşa Kaza Mahkemesine müracaat etti ve m-üddeaaleyhin dava konusu dükkânı tahliye etmesini taleb etti. Müddeaaleyh 27/7/68 tarihinde Maliye Fonuna 196/68 numaralı dava için KL 25.- yatırmıştı. İşbu meblağ müddeinin müddeaaleyhten Nisan 1968 sonuna kdar alacağı olan KL 17.500 mile ilâveten Mayıs- Haziran ve Temmuz 1968 kira bedellerini de ihtiva etmektedir. Müdeaaleyh avukatı vasıtası ile dosya ettiği 27/768 tarihli müdafaa takririnde müddeaaleyhin hükümlü kira borcunu mali imkânsızlıklara binaen ödemediğini kabul etti ve Temmuz 1968 sonuna kadar- olan kira borcunu Maliye Fonuna yatırdığını bildirdi.
Müddeinin talebi 1967 Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici Hükümler) Kanununun 10(a) maddesine dayanmaktadır. Bu kanunun 10 (a) maddesi aynen şöyledir:
"10. 11 ve 12. madde hükümlerine tabi olm-ak şartı
ile, Mahkeme, ancak aşağıda gösterilen hallerde
tahliye emri verebilir:
13. madde hükümlerine tabi olmak şartı ile,
Mahkemece emrolunan kiranın zamanında
ödenmemesi ve yazılı taleb ihbarından sonra
21 gün veya daha- fazla bir müddet zarfında
yine ödenmemiş olması ve dava ikame
edilmezden önce de ödeme teklifinde
bulunulmaması halinde:
Ancak, bu paragraf bakımından kira, onu
almağa hakkı olan şahsa ücreti önceden
ödenmiş taahhütlü post-a ile gönderildiği
takdirde, ödeme teklifinde bulunulmuş
addolunur;"
Davada karar verilmesi icab eden nokta şudur:
Mahkemece emrolunan kiranın zamanında ödenmemesi ve yazılı taleb ihbarından sonra 21 gün veya daha fazla bir müddet zar-fında yine ödenmemiş olması ve dava ikame edilmezden önce de ödeme teklifi yapılmayan hallerde, Mahkemenin Kanunun 10(a) maddesi tahtinde kiracı aleyhine tahliye emri vermesi mecburi midir, (mandatory) yoksa ihtiayri midir (discretionary)?
Kaza Mah-kemesi her iki tarafın avukatlarını dinledikten sonra davadan önce mahkemece emrolunan kiranın zamanında ödenmemesi ve yazılı taleb ihbarından sonra 21 gün veya daha fazla bir müddet zarfında yine ödenmemiş olması ve dava ikame edilmezden önce de ödenmemiş- veya ödeme teklifinde bulunulmaması halinde bir kiracı aleyhine tahliye emri vermek mecburiyeti olduğu kanaatına vardığından müddeiye teslim etmesi için emir verdi.
İstinaf edenin avukatı
Kaza Mahkemesinin 1967, Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici Hüküm-ler) Kanununun 10. maddesi (a) fıkrasının mecburi ve bağlayıcı (mandatory) bir madde olduğu hususunda karar vermesi hatalı olduğunu; ve
Davalının gerek duruşma esnasında ve gerekse dava neticelendiği tarihte hükümlü kira bakiyesi borcu olmadığı cihetle ver-ilen tahliye kararının hatalı olduğunu
iddia etti.
Kira (Kontrol) Kanununun, Fasıl 86, 18 (1) maddesi tahtinde, kanuni müstecir olan bir müstecirin kira ödemediği hallerde kiracının aleyhine tahliye emri verilir. Fasıl 86 Kira (Kontrol) Kanunnunun 1-8 81) maddesi aynen şöyledir:
"18. (1) No judgment or order for the recovery of
possession of nay premises, to which his
Law applies, or for the ejectment of a
tenant therefrom, shall be given or made
- except in the following cases:
where any rent lawfully due was in
arrear for twenty-one days or upwards
after notice of demand in writing has
been given to the tenant and there was
no tender there of before the
institution o-f the action:
Provided that rent shall be deemed
to have been tendered under this
paragraph if it has been sent by
prepaid registered post to the person
entitled to receive the same,"
Kira (Ko-ntrol) Kanunu Fasıl 86 gerek ikamet için kullanılan binaları ve gerekse iş için kullanılan binaları ihtiva etmekte idi. Daha sonra yalnız iş binalarını ilgilendiren 17/61 sayılı kanun geçmiştir. Bu 17/61 sayılı Kanuna göre de kiracının kirayı ödememesi h-alinde mal sahibinin Mahkemeye müracaat ederek kiracı aleyhine tahliye emri verilmesi için şu madde yer almaktadır:
"10 (1) Bu Kanunun uygulandığı herhangi bir iş
binası zilliyetinin yeniden elde edilmesi
veya müstecirin söz- konusu iş binasından
tahliye hükmü veya emri ancak şu hallerde
verilebilir.
Kanunen ödenmesi gereken ve müstecire en
azından 21 gün önce yazılı bir ihbar talebi
yapıldıktan sonra bu kiranın ödenmesi geri
kaldığı v-e davanın açılmasından önce bu
kiranın ödenmesi teklifinin yapılmadığı
hallerde:
Ancak ..........................."
Kanaatimizce 17/61 Kanununun 10 (1) (a) maddesi Kira (Kontrol) Kanununun, Fasıl 86, 18 (1) (a) maddesinin aynidir. - Fasıl 86 Kanununun metni ingilizcedir, 17/61 Kanununun metni ise Türkçedir. Kanaatimizce 17/61 Kanununu geçirenler Fasıl 86 madde 18 (1) (a)'yı aynen adepte etmek gayesinde idiler. Fasıl 86'nın 18 (1) maddesinde 'shall' kelimesinin kullanıldığı görülmek-tedir.
Kira (Kontrol) Kanununun 18 (1) maddesinin (a) fıkrasından madde diğer fıkralarda "ve Mahkemenin böyle bir hüküm veya emrin verilmesini makul saydığı hallerde" ibaresi yer almaktadır. Ayni ibare 17/61 Kanununun 10 (1) maddesinin (a) fıkrasınd-an mada diğer bazı fıkralarda yer aldığı görülmektedir. Kanaatimizce bu her iki Kanunda da kirayı ödememkle ilgili (a) fıkrasında "ve Mahkemenin böyle bir hüküm veya emir verilmesini makul saydığı hallerde" ibaresi yer almadığından Kira (Kontrol) Kanununu-n, Fasıl 86, 18 (1) (a) maddesi tahtinde ve 17/61 Kanununun 10 (1) (a) maddesi tahtinde tahliye emri vermek mecburidir.
Aralık 1963 hadiseleri patlak verdikten sonra bir çok kiracılar anormal durumdan istifade yönüne giderek kira ödememeye başladıkla-rından, zamanın idarecileri kiracıların mali kudretlerine göre mal sahiblerine kira vermeyi sağlamak gayesi ile bir takım kira tüzükleri yapmaya başladılar. Kira Kanunları veya Kira Kontrol Kanunlarının esas gayesi bir icar mukavelesi sona erdiğinde, kira-cı mukavelenin şartlarına riayet ettiği müddetçe, mal sahibinin kiracıyı evden atmasına mani olmak ve/veya mal sahibinin kiracıdan fazla kira taleb etmesine mani olmaktır. Türk bölgelerinin idarecileri içinde bulunduğumuz anormal durumu nazarı itibara ala-rak kiracıların mali kudretlerinin mukavele tahtinde deruhte ettikleri kirayı ödeyemeyecek durumda olduklarını göz önünde bulundurarak Kira Kontrol Kanunları yapılırken, kiranın ödenmesi mukavele tahtinde tesbit olunan kiranın değil de ancak Tüzük veya Kan-un tahtinde mahkemece tesbit olunan kiranın ödenmesini şart koyarak Kanun hazırlamışlardır. Bu hususta en son yapılan ve halen meriyette olan Kanun yukarıda belirttiğimiz 1967, Kira Tanzim ve Murakabe (geçici Hükümler) Kanunudur. Kira ödenmeyen hallerde -tahliye emri vermek için mahkemeye salâhiyet veren 10 (a) maddesi hemen hemen 17/61 Kanununun 10 (1) (a) maddesi ile aynidir. Bu iki maddenin arasındaki yegâne fark ödenmeyen kiranın 1967'de geçirilen kanuna göre, önceden Mahkemece tesbit olunmasıdır.
- Kanaatimizce 1967 Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici Hükümler) Kanununun 10. maddesinde yer alan "Mahkeme, ancak aşağıda gösterilen hallerde tahliye emri verilebilir" ibaresi 10. maddenin (a) fıkrasında derpiş olunan haller mevcut ise Mahkemenin tahliye -emri vermek mecburiyeti olduğu manasına gelir.
Müddeaaleyh Mahkemece emrolunan kirayı zamanında ödemediği ve yazılı taleb ihbarından sonra 21 günden fazla bir müddet zarfında yine ödemediği ve dava ikame edilmezden önce de ödeme teklifinde bulunmadığ-ından Kaza Mahkemesinin müddeaaleyh aleyhine tahliye emri vermesi mecburi idi. Kaza Mahkemesinin 1967, Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici Hükümler) Kanununun 10 (a) maddesi ile ilgili yaptığı tefsir doğrudur. Kiraların dava açıldıktan sonra ödenmesi tahliye- emrinin verilmesini önleyemez.
Yukarıdaki sebeplerden dolayı istinaf reddolunur. Yüksek Mahkemedeki masraf meselesine gelince verilen emrin tahliye emri olduğunu ve müddeaaleyhin dava açıldıktan sonra bütün geçmiş kiraları ödediğini ve istinafın mü-him bir kanuni noktanın tefsirini ilgilendirdiğini göz önünde bulundurarak Yüksek Mahkemedeki masraflar için herhangi bir emir verilmemesi uygun görülmüştür.
Yüksek Mahkeme.
3 Aralık, 1968-
Full & Egal Universal Law Academy