- Hukuk İstinaf No.42/73
(DavaNo.779/72; Lefkoşa)
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA
Mahkeme Heyeti : M.Necati Münir Başkan,Ahmet İzz-et ve Şakir S.İ.lkay
İstinaf eden : Özker Yaşın, Lefkoşa
(Davacı )
ile
Aleyhine istinaf edilenler : Nevzat Yalçın- ve diğerleri, Lefkoşa
(Davalılar)
a r a s ı n d a
İstinaf eden namına : Kıvanç M.- Riza
Aleyhine istinaf edilenler namına : Ali Dana ve Şefika Hilmi
Haksız Fiil - Hakaret - Zem ve kadih - Sendikaların haksız fülden dolayı dava edilememesi.
Hakaret - Zem ve kadih - Yayın yoluyla zem ve kadih.
13/71 sayılı Sendikalar Yasası - Yasarrın -42. maddesindeki muafiyetKayıtlı sendikaların bu muafiyetten
yararlanabilmesi.
Hukuk Usulû - Yüksek Mahkemenin davayı İlk Mahkemeye iade etme yetkisi.
Hukuls Usulû - Kararın gerekçelerinin değiştirilmesi - Lehine karar verilen tarafın kararın gerekçeler-inin
değiştirilmesini sağlamak için mukabil istinaf yapmasına gerek yoktur.
Sendikaların temsilci vasıtasıyle dava edilmesi - Temsilci vasıtasıyle açılan davalarda bu hususun
yalnız davanın ünvanında değil talep takririnde de belirtilmesi gereği.
OLA-Y: Savaş gazetesinin sahibi olan Davacı, bir sendika ile yöneticileri aleyhine açtığı bu dâvada
kendisine hakaret edildiğini iddia etti ve tazminat talep etti. Davalılar Davacının iddialarını reddettiler ve yayının içeriğinin gerçek olduğunu veya makul b-ir yorumdan ibaret olduğunu iddia ettiler.
Davalılar duruşmadan önce bir ön itirazda bulunarak 13/71 sayılı Sendikalar Yasasının 42. maddesine göre herhangi bir sendikanın veya üyesinin haksız fülden (tort) dolayı dava edilemeyeceğini ve bu nedenle Mahkeme-nin bu davaya bakmaya yetkisi olmadığını iddia ettiler. Davacı ise sözkonusu Yasanın bahsettiği muafiyetten yararlanmak için sendikanın kayıtlı bir sendika olması gerektiğini, halbuki Davalı sendikanın kayıtlı olmadığını iddia etti.
İlk Mahkeme, 13/71 sayı-lı Yasanın 63(a) maddesi ile Sendikalar Mukayyidinin şahadetini birlikte dikkate aldıktan sonra kaydı yasal olarak mümkün olan Davalı sendikanın 23.6.73 tarihinde kaydolmuş gibi telâkki edilebileceği kanısına vardı ve sendika üyelerinin de muafiyetten yara-rlanacağını göz önünde bulundurarak bu davaya bakmaya yetkisi olmadığına karar verdi.
Davacı Ilk Mahkemenin Davalı sendikayı 23.6.73 tarihinden itibaren kayıtlı bir sendika olarak telâkki etmekle hata ettiğini iddia ederek istinaf etti. Davacı Davalı sendi-ka üyelerinin şahsen de dava edildiğini ve İlk Mahkemenin bu konuyu tezekkür etmemekle hata ettiğini öne sürdü.
SONUÇ: Yüksek Mahkeme, Sendikalar Mukayyidinin 13/71 sayılı Sendikalar Yasasını yanlış
yorumlayarak bir sendikayı kaydetmemesi halinde yasanı-n sendikalara bahşettiği hakların ortadan kalkmayacağını, Sendikanın tüzüğündeki eksiklikleri tamamladığı 23.6.73 tarihinden değil kayıt için müracaat ettiği 23.12.71 tarihinden itibaren kayıtlı addedilmesi gerektiğini belirtti.
Sendikalar Yasasının 42. ma-ddesine göre bir sendika aleyhine haksız fiil veya hakaret davası açılamayacağını vurgulayan Yüksek Mahkeme, bu muafiyetten sadece sendikanın yararlanabileceği fakat sendika üyelerinin yararlanamıyacağı kanısına vardı. Bu nedenle istinafı kısmen kabul eder-ek davayı sendika üyeleri aleyhine devam etmek üzere İlk Mahkemeye iade etti.
Atıfta Bulunulan Yargısal İçtihatlar:
l. Taff Vale Railway v. Amalgamated Society of Railway Servants (1901) A.C. s.426.
2. Bonsor v. M.U. (1956) A.C. s.I04.
3. Jarrott v. Acker-ley (1915) 113 L.T. s.371.
4. Vacher and Sons Ltd. v. London Society of Compositors (1913) A.C. s.107.
5. In Re. Tottenham ( 1896) 1 Ch. s.628.
______________________
HÜKÜM
İstinaf eden (davacı) Lefkoşa'da kitapçılıkla iştigal etmekte ve "Özker -Yaşın" isimli kitabevinin sahibi bulunmaktadır. Davacı ayrıca 1968 senesinden beri intişar etmekte olan Savaş isimli siyasi gazetenin ve Savaş basımevi ile Savaş yayınevinin sahibidir. Aleyhine istinaf edilenler (davalılar) 7 kişiden mürekkep olup bunlarda-n davalı 1, 2, 3, 4, S ve 6 bir sendika olan davalı 7'nin icra heyeti üyelericürler. Davacı 3 Ağustos 1972 tarihinde Lefkoşa Kaza Mahkemesinde ikame ettiği dava ile davalı 1, 2, 3, 4, 5 ve 6 nın münferiden ve mü tereken ve a he sinin de bilgisi veya tasvi-bi ile davalı 7'yi temsilen veya onun adına davacı hakkında tarihsiz bir yazıyı teksir edip veya ettirip yanlış olarak ve kötü niyetle (maliciously) yazıp veya yazdırdıklarını ve 16.6.1972 tarihinde Kıbrıs Türk Cemaatının muhtelif mensuplarına ve bilhassa -Kıbrıs Türk Yönetimi Yasama Meclisi Üyelerinin hepsine veya bir kısmına Lefkoşa'da dağıtmak veya dağıttırmak sureti ile davacı aleyhine zem ve kadih (libel) teşkil edecek bir yayında bulunduklarını iddia etmiş ve K.L.5,000.-dan yukarı zarar ziyan talep etm-iştir.
Davalılar ise dosyaladıkları müdafaa takririnde mezkûr yayının bir dava sebebi ihtiva etmediğini, kendilerinin bunu yazıp dağıtmadıklarını, davacının yukarıda belirtilen iddialarını kabul etmediklerini, mezkûr yazının davacının iddia ettiği anlamla-rı taşımadığını ve bu yazının muhteviyatının ammeyi ilgilendiren hususlar olduğunu veya gerçek olduğunu veya makul bir yorumdan ibaret olduğunu ve mezkûr yazının zem ve kadih teşkil etmediğini iddia etmişlerdir.
Davanın duruşmasına başlanmadan önce davalı-ların avukatı Bidayet Mahkemesinde iptidai bir itiraz olarak 7. davalının bir sendika olarak ve 1, 2, 3, 4, 5 ve 6. davalıların da sendikayı temsilen dava edildiklerini halbuki 13/1971 sayılı Sendikalar Kuralının 42. maddesine göre herhangi bir sendikanın- veya sendikanın herhangi bir üyesinin veya memurunun haksız fül (tort) ile ilgili olarak dava edilemeyeceğini ve bu nedenle Bidayet Mahkemesinin bu davaya bakma salâhiyeti olmadığını iddia etmiştir. Davacı avukatı ise bir sendikanın veya sendikayı temsil -eden memurlarin Sendikalar Kuralının bahşettiği muafiyetten istifade edebilmesi için sendikanın kayıtlı olması gerektiğini, halbuki davalı 7'nin kaydını yaptırmamış bir sendika olduğunu iddia etmiştir. Bidayet Mahkemesi huzurunda Sendikalar Mukayyidi Zeki -Muzaffer Hilmi'nin şahadetinden başka hiçbir şahadet verilmemiştir.
Bidayet Mahkemesi Sendikalar Mukayyidinin şahadetini 13/1971 sayılı Kuralın 63(a) maddesi ile beraber tezekkür ettiğini ve davalı sendikanın 23 Haziran 1973 tarihinden itibaren tescile ka-nunen ve formalite yönünden hiçbir sakıncası olmadığı ve o tarihten itibaren sendikanın kaydı yapılmış gibi telâkki edileceği kanaatına vardı. Keza Bidayet Mahkemesi bir sendikanın madde 42'den faydalanabilmesi için kayıtlı bir sendika olması lâzım geldiği-, davalı sendika ve üyeleri madde 42 kapsamına girdiklerinden Mahkemenin davaya bakma yetkisi olmadığı kanaatına vardı.
Davacı bu karardan istinaf ederek 1. istinaf sebebi ile Mahkemenin davalı 7'yi kaydını ya.ptırmış bir sendika olarak telrkki etmekle ve- 23 Haziran 1973 tarihinden itibaren kayıtlı bir sendika olarak addetmekle hata işlediğini iddia etmiştir.
1971 Sendikalar Kuralının bu istinaf ile ilgili kayıt hakkındaki maddeleri şunlardır:-
"Sendika- 6. (1) Bir sendikanın kurulması üzerine, idare he-yeti veya ismi ne olursa olsun onu
ları kay - idaresinde bulunduran makam, sendikanın kuruluş tarihinden 30 güne kadar mezkûr detme mec- sendikayı kaydettirmek için istida etmek veya onu feshetmekle mükel-leftir.
buriyeti
Bu maddenin hükümlerine riayette kusur eden herhangi bir şahıs suç işlemiş olur ve mahkûmiyeti halinde yirmiş beş lirayı geçmeyen para cezasına ve kusurun devam ettiği her hafta için ayni miktarda ek para cezasına çarptırılır.
- ............................
Kayıt8. Mukayyid, müracaat sahiplerinin kayıt müracaatı yapmak için gerekli şekilde
yetkilendirildiklerine, kayıt müracaatının ilgilendirdiği sendikanın mevcut şartlar muvacehesinde, ma-kûl sayılabilecek derecede teşkilâtlanmış olduğuna, bu Kural hükümlerine ve bu Kural hükümleri tahtında yapılan nizamnamelere itaat edildiğine ve sendikanın gayeleri, terkibi ve tüzüklerinin mezkûr hükümlere aykırı ve kanunsuz olmadıklarına kanaat getirdiğ-i ahvalde 12'nci madde hükümlerine tâbi olmak şartıyle, sendika ve tüzükleri ile onun her şubesinin, tesbit edilen şekilde kaydına gider.
Ancak, böyle bir sendikanın gayelerinden herhangi birinin gayri kanuni olması halinde, sendikanın kaydı hükümsüzdür.
-.................................
Yürürlüğe63 . Bu Kural Resmi Gazetede yayınlandığı tarihten itibaren yürürlüğe girer ve
giriş, Sendikalar Kanunu bu tarihten itibaren yürürlükten kaldırılır.
ilga ve - Ancak:
ihtirazi (a) Bu Kural gereğince, yürürlükten kaldırılan Kanun gereğince kayıtlı bulunan
kayıtlar sendikalar, bu Kural gereğince kayıt olunmuş addolunurlar ve bunların tüzükleri bu Kural hükümlerine aykır-ı olmadıkları derecede ve bu Kural gereğince yapılacak başka nizamnameler ile tâdil, ikame veya ilga edilmedikleri müddetçe, yürürlükte devam edeceklerdir.
Ancak bu gibi sendika, federasyon veya konfederasyonlar, K.T.Y.
Sendikalar Mukayyidliği tara-fından tesbit edilecek masraf tutarını ödeyerek,
en geç iki ay içinde kayıtlarınıyenileyeceklerdir. Kayıtlarını yenilemeyenler
fesholunmuş addolunacaklardır.
(63. maddede tespit olunan iki aylık süre 17/71 tadil kuralı ile 8 aya çıkarılmıştır.)
Dava-cı avukatı, istinafın duruşması esnasında l. istinaf sebebini iki yönden iddia etmiştir.
(a) Davacı avukatı 13/1971 sayılı Kuralın yeni kurulan Sendikalar ile Kuralın yürürlüğe girdiği tarihten ewel kaydedilmiş sendikalar arasında bir tefrik yaptığını, ger-ek Bidayet Mahkemesinin gerekse Sendikalar Mukayyidinin davalı 7'nin 13/1971 sayılı Kuraldan ewel meriyette bulunan Fasıl 117, Sendikalar Kanunız tahtinde kaydını yaptırmış diye telâkki ettiklerini, halbuki bunurı ispat edilmediğini ileri sürmüştür. Talep -Takririnin 2. paragrafında davalı 7'nin 'bu dava ile ilgili bütün zamanlarda gerekli kaydını yaptırmamış bir işçi sendikası' olduğu iddia edilmektedir. Müdafaa Takririnin 2. paragrafında şöyle denmektedir: 'Davalılar Talep Takririnde mündemiç olup işbu müd-afaa takririnde sarahaten kabul etmedikleri bu iddiaları âyrı ayrı ve teker teker serdedilip red ve inkâr edilmiş gibi red ve inkâr ederler.' Bu paragraf genel mahiyettedir ve davalı 7'nin kuruluş tarihi olan 28 Haziran 1968 ta.rihinden sonra kaydını yaptı-rmamış bir sendika olduğunu reddeden bir iddia değildir. İlâveten müdafaa takririnin 4. paragrafında davalılar Talep Takririnin 2. ara rafına atıfta bulunarak davalı 1, 2, 3, 4, 5 ve 6 nın davalı 7 nin icra heyeti üyeleri olduğunu ve/veya davalı 7'yi temsi-l ettiklerini kabul etmedikleri halde Talep Takririnin 2. paragrafındaki kayıt ile ilgili iddiaya burada da hiç değinmemişlerdir. Bu böyle olmakla beraber Sendikalar Mukayyidinin verdiği şahadeti tetkik edecek olursak davacının bu iddia üzerinde durmadığın-ı ve bütün davanın davalı 7'nin kaydını yaptırmış bir sendika esasına dayandırılarak yürütüldüğü görülmektedir. Sendikalar Mukayyidi ilk sorgusu esnasında sayfa 27' de davalı 7' den bahsederek şöyle demektedir:-
"C. Bunlar eskiden mevcut sendikalardır, yan-i mevcut sendikalardan durumları biraz farklıdır. 63. madde 1971 Sendikalar Kuralının şöyle diyor .. .....
S. Bunları kaydettiniz mi?
C. Otomatikman kayıtlı addolunması lâzımdır."
S. Yine ayni şahit sayfa 28'de istintakı esnasında şunları söylemiştir:"S. S-ize yapılan müracaat yeni kayıt için miydi, yoksa kaydı yenilemek için miydi?
C. Burada iki çeşit sendikadan bahis olunur, bir bu Kural geçtikten sonra kurulmuş ve daha ewel hiçbir kaydı olmayan bir sendika yani Rum tarafında kaydı olmayan bir sendika, bir- de daha evvel Rum tarafında kaydı olan bir sendikanın kaydı.
S. Rum tarafı Türk tarafı nereden çıktı?
C. Yeni ve eski iki sendikanın kaydı için iki ayrı çeşit müracaat dilekçesi yoktur.
S. Diyorum ki bu Kanun çıktığında bizim tarafta ikiye ayrılıyor halen- geçerli kayıtları olan sendikalar, meselâ Türk-Sen kaçta kuruldu ?
C. 1954' de.
S. Türk-Sen kayıtlı sendikadır tekrar bu Kural çıkınca size müracaat ederek kaydını yenileyebilir mi?
C. Evet ayni şekilde müracaat yapar."
Keza s.29'da şu pasaj vardır:-
"S. -Bugüne kadar kaydı yapıldı mı?
C. Burada değişik iki nokta vardır. Bu 63(a) bendi gereğince sarih diyor ki bu Kural gereğince kayıt olunmuş addolunurlar.
S. Benim sorduğum size bir müracaat yapıldı 23.I2.71'de. O müracaat kabul olundu mu?
C. Evet."
Bunlar-dan da görülecektir ki davacı avukatı davalı 7'nin 1968 yılı ile 13/1971 sayılı Kuralın yürürlüğe girdiği 23 Haziran 1971 tarihi arasında kaydını yaptırmayan bir sendika olduğu iddiası üzerinde durmamı daha ziyade 1971'de yapılan müracaatın kabul olunup ol-unmaması üze-, rinde durmuştur. Esasen davacı dosyalamış olduğu 1.2.1973 tarihli Munzam Tafsilât Takririninr 2. paragrafı ile bu husustaki iddiasını kısıtlamış ve davalı 7'nin 1971 Sendikalar Kuralı tahtinde kaydını yaptırmadığını iddia etmiştir. Davacı av-ukatı Bidayet Mahkemesinde bu hususta' Talep ve Müdafaa Takrirleri ile ilgili bir iddia olduğunu fakât Mahkemenin Müdafaa Takririnin 2. paragrafındaki genel bir red iddiası (denial) olduğunu ve bunun Talep Takririnin 2. paragrafındaki kaydın yapılmadığına -dair olan iddianın reddi için kâfi olduğu kanaatına vardığını söylemiştir. Tutanaklarda bunun böyle olduğuna dair herhangi bir kayıt yoktur. Olsa dahi, davacının avukatının bu hususta sarih bir istinaf sebebi olmalıydı. Kanaatımızca 1. istinaf sebebinin ya-zılış şekli bu iddiayı kapsayacak nitelikte değildir.
Şu husus da gözden kaçırılmamalıdır. Talep Takririnin 2. paragrafında davalı 7 nin dava ile ilgili bütün zamanlarda gerekli kaydını yaptırmamış bir işçi sendikası olduğu iddia edilmekte ise de bilâhare -davalıların avukatı tarafından munzam tafsilât olarak şu bilgi istenmektedir.
"Talep Takririnin 2. paragrafında davalı No.7'nin ilgili zamanlarda 'ka dını a tırmamı bir i i sendikası' olduğu iddia edilmektedir. Bu iddia ile mezkûr davalının bir 'hükmi şahı-s' olmadığı mı kastedilmektedir: ve davacı davalı No.7'ninrhukuken muteber bir hükmi ahıs olduğunu kabul ediyor mu?
Buna cevap olarak davacı avukatı şöyle demektedir: -
"Müddei, Müddeaaleyh No.7'nin hukuken muteber bir hükmi şahıs olduğunu kabul eder, ma-mafih, 1971 Sendikalar Kuralı ve/veya 1971 Sendikalar (Tadil) Kuralı hükümleri gereğince gerekli kaydını yaptırmadığını iddia eder."
Kayıtlı bir sendika hükmi bir şahıs olup kayıtlı olduğu isim altında mal sahibi olmaya, anlaşma yapmaya ve davacı veya dav-alı olarak Mahkeme huzuruna çıkmaya yetkilidir. Bu hususta bak: 1971 Sendikalar Kanunu, m.36 ve Taff Vale Railwa v. Amal amated Societ of Railwa Servants (1901) A.C. 426 ve Bonsor v. M.U. 1956 A.C. 104.
Kayıtlı olmayan Sendika ise hükmi bir şahsiyete haiz -olmayıp üyelerinden oluşan gönüllü bir kurumdur. (Bak: Jarrott v. Ackerle (1915) 113 L.T. 371).
Bu suretle davacı avukatı Talep Takririnin 2. paragrafında yaptığı iddiayı munzam tafsila2 takririnde verdiği cevapla tekzip etmiş bir durumdadı r.
(b) Davacı a-vukatının 1. istinaf sebebi ile ilgili ikinci ve alternatif iddiası şöyledir: Kural 23 Haziran 1971 tarihinde meriyete girdiğine göre davalı Sendika 63. maddenin şart bendinin (a) kısmının tadil edilmiş şekline göre en geç 8 aya kadar yani en geç 23 Şubat -1972 tarihine kadar kaydını yenilemeli idi. Davacı avukatı davalı 7'nin bu tarihe kadar kaydolunmaya hazır bile olmadığını ve bunun Sendikalar Mukayyidinin verdiği şahadet tarafından da desteklendiğini iddia etmiştir. Sendikalar Mukayyidi yukarıda iktibas -ettiğimiz şahadetinin son paragrafından hemen sonra kayıt hakkında sayfa 29 ve 30'da şu şahadeti vermiştir:
"S. Ne vakit kayıtlara geçti deftere?
C. Cayıt muamelesi deftere geçmiş değildir henüz.
S. Niçin?
C. Yeni kural gereğince istenen bazı hükümler var-dır ki tüzükte yapılması gereken bazı tadilât vardır.
S. Müracaat tam yapılmış değildi?
C. Müracaat tamdır yalnız ti.izüğün yürürlüğe konacak olan yani kanuna göre istenen birinci cetvel vardır onda vaz edilmesi gereken hükümler eksiktir onun için yeni kur-al gereğince kayıt defterine geçirilmiş değildir. Bir sendikanın tüzüğü kuralın birinci cetveYindeki hususları ihtiva etmiyordu.
S. Nedir o hususlar?
C. Bir bir sıralanacak şey yoktur, bir bir bu anda bilmem imkânsızdır. Ewelâ kendileri çalışma yaptılar o -çalışmayı tamamlamadılar.
S. Bu tüzük bu kadar güne kadar tamamlayıp verecek şekilde kayıt var mı?
C. Hayır yoktur.
S. 23/12/1971'de size müracaat geldi siz kendilerine cevap verdiniz mi?
C. Evet.
S. Ne vakit :
C. Ayni tarihte.
S. Ne dediniz?
C. "Sendikanı-zın, 1971 Sendikalar Kuralı tahtında kaydı için göndermiş olduğunuz dilekçe ile birlikte 166540 numaralı makbuz, iki adet daktilo ile yazılmış tüzük, iki adet üye listesi ve 1970 yılı için sendikanın Yıllık Raporunun bir sureti alınmıştır. Dilekçenizin işl-eme konduğunu saygı ile bildiririm."
S. Ondan sonra size cevap verildi mi o yazınıza?
C. Hayır buna cevap istemiyor.
S. Siz tekrar bir şey yazdınız mı:
C. Sözlü temaslarımız oldu tüzük konusunda. Diğer hususlar tamamen uygun olduğu için tüzükleri uymayan -noktalar vardı.
S. Kabule şayan değildi tüzükleri, kanuna uygundu tüzükleri:
C. Uygun değildi.
S. O tüzük düzeltildi mi ?
C. Evet şimdi düzeltildi.
S. Ne vakit ?
C. 23 Haziran 1973 tarihinde kanunun istediği şekilde matbu ve düzeltilmiş tüzük olmuştur.
S. -Şimdi artık 23 Haziran 1973'den bu yana kayıt olacak durunıa girmiştir trade union?
C. Evet diyebilirim.
S. O günden bugüne kayıt olmadı mı?
C. Hayır, bu arada ben izne çıktım sendikanın sekreteri ile buluşma imkânı olmadı.
S. Kayıt 23 Haziran 1973'de ol-du?
C. Evet.
S. Fakat 23 Haziran 1973'den sonra siz izne gittiniz buluşamadınız yapmadınız?
C. Evet.
S. Ve halen yapılmış değildir?
C. Bu anda hayır, kayda geçmiş değildir."
Sendikalar Mukayyidi tekrar sorgu esnasında davalı 7'yi madde 63 tahtinde kaydın-ı yenilemiş gibi telâkki ettiğini söylemiştir.
Yukarıdaki şahadetten görüleceği gibi Sendikalar Mukayyidi yeni kurulan bir sendikanın madde 8 gereğince ilk olarak kaydolunması ile daha ewel kurulmuş olan bir sendikanın 63. madde gereğince kaydını yenileme-si arasındaki farkı gözetmekle beraber 23.l2.1971 tarihinde yapılan müracaatın Krıralın Birinci Cetvelindeki hükümleri ihtiva etmediği sebebi ile sendikanın kaydını yapmamış ve ancak Kuralın Birinci Cetvelindeki şartlar da yerine getirildikten sonra davalı- 7'yi 23 Haziran 1973 tarihinde kaydolunmuş gibi addetmiştir.
Sendikalar Kuralının 8. ve 63. maddeleri kıyaslanacak olursa yeni kaydedilecek sendikalar için Mukayyidin kendisini birçok hususlarda tatmin etmesi gerekir. Bu hususlar 8. maddede sıralanmaktad-ır. Bunlara ilâveten Mukayyid 10. madde gereğince ek tafsilât istemek, 11. madde gereğince isim değişikliği istemek ve 12. madde gereğince kaydı reddetmek yetkilerine sahiptir. Halbuki daha ewelden kaydı bulunan bir sendikanın kaydını yenilemek hususunda M-ukayyidin yetkileri pek mahduttur. 63. maddeye göre daha ewel kaydı bulunan sendikalar bu Kural gereğince kayıt olunmuş addolunurlar ve bunların tüzükleri Sendikalar Kuralı hükümlerine aykırı olmadıkları derecede ve bilâhare tadil edilinceye kadar yürürlük-te devam ederler. 63. maddenin şart bendinin (a) paragrafına göre Sendikalar Mukayyidinin yegâne vazifesi tespit edilen masraf tutarını tahsil ettikten sonra sendikayı kaydetmektir.
Kanaatımızca davalı 7, 23.12.1971'de kaydını yenilemek için müracaat ettiğ-i zaman Mukayyit Birinci Cetvel tahtinde sendikanın tüzüğünde bulunması mecburi olan hususlara bakmaksızın davalı 7'yi kaydetmekle mükellefti. Eğer davalı 7'nin tüzüğünde herhangi bir eksiklik veya Kural hükümlerine aykırılık varsaydı bile, bunlara rağmen -bu Tüzük tadil edilinceye kadar Kural hükümlerine aykırı olmadığı derecede yürürlükte devam edecekti. Davalı 7 Kuralın müsaade ettiği zaman zarfında müracaatını ve kendi uhdesine düşen diğer işleri yapmıştır. Buna rağmen Kuralı yanlış tefsir etmesinden dol-ayı Sendikalar Mukayyidinin davalı 7'yi kayıt siciline geçirmemesi 63. madde gereğince davalı 7'yi kanaatımızca Kuralın kayıtlı sendikalara bahşettiği hak, muafiyet ve imtiyazlardan mahrum edemez ve bu maksat için de kayıtlı bir sendika olarak telâkki edil-mesi gerekmektedir.
Bidayet Mahkemesi davalı 7'yi tüzükteki eksikliklerin de tamamlandığı tarih olan 23 Haziran 1973 tarihinden itibaren kayıtlı diye addetmiştir. Kanaatımızca bu bulgu yanlıştır. Davalı 7 yukarıda izah ettiğimiz sebeplerden dolayı müracaat-ını yaptığı 23 Aralık 1971 tarihinden itibaren Mukayyit tarafından kaydolunabilirdi ve o tarihten itibaren kayıtlı addolunması gerekmektedir. Davacı avukatı mukabil bir istinaf olmadığı nedeni ile Bidayet Mahkemesinin bu bulgusunu değiştiremeyeceğimizi idd-ia etmiştir. Hukuk Mahkemeleri Nizamatı E.35 n.10'a göre ancak Mahkemenin kararının değiştirilmesi istenildiği takdirde mukabil bir istinafa lîızum vardır. E.35 n.10'un ilgili kısmı şöyledir: -
-"It shall not under any circumstances be necessary for a respondent to make a cross-appeal; but if he intends upon the hearing of the appeal to contend that the decision of the Court below should be varied, he shall give a written notice of his intention, -specifying in what respects he contends that the decision should be varied, to any parties or person who may be affected by his contention, and to the Registrar of the Court of Appeal .... .. ..."
--
Kararın değiştirilmesi değil de kararın istinad ettiği sebeplerin değiştirilmesi istendiği takdirde mukabil istinafa lûzum yokt-ur. Bu İngilterede farklı olduğu için bu hususta orada ayrı biz nizam vardır: 0.59 r.6(2). "
Davalı 7'nin kayıtlı olduğu iddiasına ilaveten ve alternatif olarak davalının avukatı bir sendikanın 42. maddeden istifade edebilmesi için kayıtlı olmasının şart o-lmadığını ileri şürmüştür. Buna sebep olarak 42. maddede 'kayıtlı' kelimesinin kullanılmamasıdır. 42. maddenin (1). fıkrası aynen şöyledir:-
"42. (1) Bir sendika tarafından veya onun namına işlendiği iddia olunan haksız fül (tort) ile ilgili olarak, ne se-ndikanın aleyhine ne üyelerinin ve ne de memurlarının aleyhine kendileri ve bütün diğer üyeleri namına, açılan herhangi bir davaya herhangi bir mahkemenin bakma yetkisi yoktur."
Davalı avukatı Kuralın başlangıç kısmındakayıtlı sendika 'sendika' kelimel-erinin tariflerinin ayrı ayrı yapıldığını, Kuralın bazı maddelerinde kayıtlı sendika, bazı maddelerinde ise sendika kelimelerinin kullanıldığını, bu sebeple madde 42(1)'de kayıtlı kelimesinin olmamasının maksatlı olduğunu iddia etmiştir. Kanaatımızca bu id-dia bilhassa aşağıdaki sebeplerden dolayı doğru bir iddia değildir: -
(i) Madde 42 madde 35 ile ayni kısım altında yani 'Kısım V, Sendikaların hak ve mükellefiyetleri' başlığı altında yer almaktadır. 35. madde aynen şöyledir:-
"35. Bu Kural gereğince kay-ıtlı olmayan bir sendika, federasyon veya konfederasyon, bu Kuralda öngörülen hak, muafiyet ve imtiyazlardan istifade edemez."
Gayet sarih olan bu maddeye göre kaydı olmayan bir sendika Kuralda görülen hak, muafiyet ve imtiyazlardan istifade edemediğine g-öre, kayıtsız bir sendikanın 42. maddenin bahşettiği muafiyetten faydalanamaması makul olamaz.
(ii) 1971, Sendikalar Kuralı kayıt edilmeyen bir sendikaya normal olarak 30 günlük (madde 6(1) ) ve en fazla 3 aylık (madde 6(3) ) bir hayat tanımaktadır. Bu m-üddet zarfında sendikayı kuran idare heyeti sendikayı kaydettirmek için istida etmek veya onu feshetmekle mükelleftir. Aksi takdirde bir suç işlemiş olur ve para cezasına çarptırılır.
(iii) 1971 Sendikalar Kuralı, ilga ettiği Fasıl 117, Sendikalar Kanunun-a çok benzemektedir (pari materia) ve Kuralın 42. maddesinin muadili Fasıl 117'de 44. maddedir. Bu maddede "registered" yani "kayıtlı" kelimesi yer almaktadır. Bu husus yukarıda (i) ve (ü) deki mülâhazalarla birlikte tezekkür edilince, kanaatımızca bu madd-e Türkçeye tercüme edilirken "registered" yani "kayıtlı" kelimesinin muhtemelen yanlışlıkla dışarıda bırakıldığı anlaşılmaktadır.
Davacı avukatı 2. istinaf sebebi ile davanın davalı l, 2, 3, 4, S ve 6'nın şahısları aleyhine devam ettirilip ettirilemeyeceğ-i hususunu tezekkür dahi etmeden davanın davalı 1, 2; 3, 4, 5 ve 6 aleyhine de devam ettirilemeyeceğine karar vermekle hata ettiğini iddia etmiştir.
Davacı avukatının bu hususta söyledikleri ile hemfikiriz. Bidayet Mahkemesi kararında bu htısusa hiç değin-memiştir. Madde 42(1) in bahşettiği muafiyet yalnız temsili davalara (representative actions) şamildir. Üyelerin mezkür maddede kullanılan 'kendileri ve bütün diğer üyeleri namına açılan herhangi bir davaya' kelimelerinden bu mana çıkmaktadır. İngiltere'de- de durum aynidir. Vacher and Sons Ltd. v. London Society of Compositors (1913) A.C. 107 davasında Lord Moulton s.130'da şöyle demektedir:-
"I am further of opinion that too much has been made of the supposed gravity of the consequences of the enactment. -It will be seen that it does not af.fect the personal liability of any individual. Trade unions, just like all other associations, must act through agents, and it is a fundamental principle. of English law that no tortfeasor can excuse himself from the con-sequences of his acts by setting up that he was acting only as the agent of another. All that the section takes away is the power- of proceeding against the association or making its corporate funds liable."
İstinaf konusu davada davalı l, 2, 3, 4, 5 ve 6'nın şahsen dava konusu olan haksız füli işledikleri iddia edilmektedir. Bu sebeple Bidayet Mahkemesi bu davalıların şahsen mes'ul- olup olmadıklarını karara bağlamakla mükellefti ve bunu yapmamakla hata etmiştir. 2. istinaf sebebi kabul olunur.
3. istinaf sebebi ile davacı avukatı Bidayet Mahkemesinin bir sendikanın 13/71 sayılı Kuralın 42. maddesi gereğince kayıtlı olmasının elzem -olduğu kanaatına vardığına ve davalı 7'yi 23 Haziran 1973 tarihinden itibaren kaydını yaptırmış addettiğine göre 42.. maddenin sendikaya makabline şamil olmak üzere herhangi bir hak, muafiyet veya imtiyaz tanıyıp tanımadığını tezekkür etmediğinden hata ett-iğini iddia etmiştir. İşlendiği iddia olunan haksız fülin tarihi 16.6.1972'dir. Davanın ikame edildiği tarih ise 3.8.1972' dir. Bidayet Mahkemesinin bulgusuna göre tescil 23.6.1973'de yapıldığından 16.6.1972 ile 23.6.1973 tarihi arasında bir boşluk olduğu -görülmektedir. Kanaatımızca yukarıda ikinci istinaf sebebini tezekkür ederken işaret ettiğimiz gibi Bidayet Mahkemesinin bu bulgusu yanlıştır ve davalı 7'yi 23.12.1971 tarihinden itibaren kayıtlı diye addetmesi gerekirdi. Bu sebeple 3. istinaf sebebini tez-ekkür etmemiz gerekmez.
Son olarak şunu belirtmek yerinde olur ki temsili davalarda (representative actions) davacının veya davalının hangi kapasitede dava açtığı veya dava edildiği davanın ünvanında olduğu gibi davanın şerhinde de (indorsement) açıkça be-lirtilmelidir. Hukuk Mahkemeleri Nizamları E.2 n.4 şöyle demektedir:-
"4. (a) If the plaintiff sues, or any defendant is sued, in a representative capacity, the indorsement shall showrr in what capacity the plaintiff or defendant sues or is sued.
Bu niza-m İngiltere'de 0.6 r.3'ün muadilidir. Temsili davalarla ilgili E.9 n.9 ise İngilterede 0.15 r.l2'nin muadilidir. In Re. Tottenham (1896) 1 Ch. 628 davasına göre temsili kapasitenin Talep Takririnde zikredilmesi kâfi olmayıp davanın ünvanında da zikredilmes-i icap etmektedir. Mezkûr davada s.629'da şöyle denmektedir: -
"A statement buried somewhere in the statement of claim,. that the plaintiff is suing on behalf of all the creditors of the testat'rix, would be of no use. The statement ought to appear in the- title of the action, and then it will appear throughout that the action .. .. .
İstinaf konusu davada gerek davanın başlığında gerekse endorsman'ında temsili kapasite belirtilmemektedir. Fakat 7. davalının aleyhine davanın ileri gidemiyeceğine dair varmı-ş olduğumuz karar muvacehesinde bu husus akademik kalır.
Yukarıda söylenenlerden görüleceği gibi dava davalı 7 ve davalı 7'yi temsilen diğer davalılar aleyhine ileri gidememekle beraber davalı 1, 2, 3, 4, S ve 6 aleyhine şahsen ileri gidebilir.
Netice- itibarıyle Bidayet Mahkemesinin hükmü yukarıda belirtildiği şekilde tadil edilir ve dava, davalı l, 2, 3, 4, 5 ve 6 aleyhine şahsen dinlenip karara bağlanmak üzere Bidayet Mahkemesine iade edilir.
İstinaf masrafları ile ilgili herhangi bir emir verilmez.-
Yüksek Mahkeme
3 Nisan 1974.
Full & Egal Universal Law Academy