-Hukuk İstinaf No. 6/73
(Dava No. 1/72; Lârnakâ)
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA
M ahkeme Heyeti: M.Necati Münir Başkan, Ülfet Emin ve Ahmet İzzet
İstinaf eden: Ahmet İbrahim Makinist, Lârnaka
(Davalı)
ile
Aleyhine istinaf edilen: Ali Abdullah' ın yetkili ve-kili sıf fatıyle Mustafa Ömer, Lârnaka
(Davacı)
a r a s ı n d a
İstinaf eden namına: Mustafa Güryel
Aleyhirıe istinaf edilen namına: Cebbar Niyazi
Fasıl 6 Hukuk Muhakemeleri Usulü Yasası - Yasanın 86.- maddesi Hükümlü borçlu - Hükümlü borçlunun ödeme imkânının incelenemsi için yapılmış istida.
-Hukuk Usulü - -İtirazname dosyalanmasını emreden karar- - Mahkemelerin itirazname dosyalanmasını emretme yetkisinin olmaması.
Hukuk Muhakemeleri Usulü Tüzüğü - Tüzüğün 48 Emrinin 4. Nizamı - İstidalarda yapılacak itiraznamelerin duruşma tarihinden iki gün önce dosyalanması gereği.
Fasıl 6 Hukuk Muhakemeleri- Usulü Yasası - Yasanın 86 - 91. maddeleri - Hükümlü borçlunun ödeme imkanının incelenmesi ve taksit ödemesi için yapılmış istida - İtirazname dosyalanmayan hallerde Müstedaaleyhlere tanınancak haklar ile uygun ve gerekli görülen soruşturmanın Mahkemelerin- yetkisinde olması.
Hukuk Usulü - şahadet- Ödeme kabiliyetinin araştırılması - Hükümlü borçlunun şahadet vermeye zorlanabilmesi.
OLAY : Müstedi hükümlü alacağı için Müstedaaleyhin ödeme imkanlarının incelenmesi ve ayda 30 K.L. taksit ödenmesini talep et-ti.
İstidanın duruşmasında Müstedi avukatı Müstedaaleyhin herhangi bir itirazname dosyalamadığını beyanla Müstedaaleyhin istidada istenen emri kabul etmiş addolunması gerektiğini iddia etti. Müstedaaleyh avukatı buna itiraz etti ve itirazname dosyalama-k zorunda olmadığını belirtti.
İlk Mahkeme Müstedalaeyhin H.M.U. Tüzüğü E.48 , N.4'ün öngördüğü şekilde itirazname dosyalayarak diğer tarafa iddialarının ne olduğu konusunda bilgi vermek zorunda olduğu kanaatine vardı ve Müstedaaleyhin itirazname dosyal-anmasını emretti.
Müstedaaleyh böyle bir emir verilemeyeceğini ileri sürerek istinaf etti.-
SONUÇ: Yüksek Mahkeme, Hukuk Muhakemeleri Usulü Yasasının 86. maddesine göre hükümlü borçlunun ödeme kabiliyeti konusunda Mahkemeye müracaat yapılabileceği, karşı tarafın isterse H.M.U. Tüzüğü E.48 N.4'e göre duruşma tarihinden 2 gün önce itirazname dosy-alayabileceği, Müstedaaleyhin alelade bir şahit gibi Mahkemeye celbedilip şahadet vermeye mecbur edilebileceği ancak itirazname dosyalamak istemiyorsa zorlanamayacağı kanısına vardı ve İlk Mahkemenin itirazname dosyalanmasını emreden kararını iptal etti.
-
HÜKÜM
1/72 sayılı Lârnaka Kaza Mahkemesindeki davada davacı 8 Temmuz 1972 tarihinde bir istida dosyalayarak müstedaaleyh-davalı aleyhine şunları talep etti:
(a)Müstedaaleyhin hükümlü borcunu ve dava masraflarını ödeme imkânlarını tetkik etmek.
(b)Müs-tedaaleyhin hükümlü borcunu ve dava masraflarını mukasattan ayda K.L.3O.- ödemesi zımnında bir Mahkeme kararı ve emri.
(c) Mahkemenin adil göreceği herhangi bir hal çaresi.
(ç) İstida masraflarının ödenmesi.
Müstedi istidasını Fasıl 6, madde 86-91 ve Hu-kuk Mahkemeleri Usulü Nizamları E.48 n.2-9'a istinad ettirmiştir. İstida Lârnakalı Halûk Garan'ın yemin verekası ile desteklenmektedir. Mezkûr yemin verekasında 27.4.1972 târihinde müstedaaleyh aleyhine K.L.52.- ve K.L.12.405 mils dava masrafı için hüküm v-erildiği ve sözü geçen hükümlü borca ve masraflara mahsuben hiçbir ödemede bulunulmadığı belirtilmektedir. Yemin verenin yemin verekasında belirttiğirie göre müstedaaleyh R.E.M.E.de makinist olarak çalışır ve Lârnakada garaj sahibidir. Evlerinden de geliri- vardır ve ayda K.L.120.- civarında geliri vardır. Müsteda.aleyhin borcuna mahsuben ayda K.L.3O.- ödeyebilecek kudrete sahip olduğu yemin verekasında belirtilmekte idi. İstida 19 Eylül 1972'ye tayin olundu.
O gün müstedinin avukatı ve müstedaaleyhin avuka-tı hazır bulundu ve her iki tarafın rizası ile istida 23.11.1972'ye ertelendi. 23.11.1972'de müstedi ile müstedaaleyhin avukatları hazırdı. Ancak müstedaaleyh hazır değildi. Müstedinin avukatı müstedaaleyhin derdest edilip getirilmesi için mahkemeye müraca-at etti. Müstedaaleyhin avukatı ise müstedaaley.hin derdest edilmesinin uygun olmayacağını ileri sürdü çünkü şahit merkezi 23.11.1972 günü için çıkarılmadığını ileri sürdü. Mahkeme ise istidayı 2.12.1972'ye erteledi ve istida masraflarının müstedaaleyh tar-afından ödenmesini emretti. 2.12.1972 de müstedinin ve müstedaaleyhin avukatları hazırdı. Müstedaaleyh de bizzat hazırdı. Müstedaaleyhin avukatı müstedaaleyhin geliri ve evlerden aldığı kira ile ilgili mahkemeye şu beyanatı yaptı:-
"Müstedaaleyhin ev kiras-ı ödendiği iki evi vardır. Birincisinde Kubilây Özçelik oturur ve K.L.l7.- verir. Diğerinde ise Ahmet İsmail oturur ve K.L.lB.- verir. Bu kiraları kabul ettiği için itiraz etmiyoruz. Diğer hususlar kâbul edilmez."
Bunun üzerine müstedinin avukatı şu beyan-ı yapmıştır:
"Yapılan beyan üzerinde şahit çağıracak değilim. Tehir olacaksa ihtilâflı hususlar için olacaktır.
Mahkeme vakit darlığından istidayı 5.12.1972 ö.s. saat 15.00'e erteledi. 5.12.1972' de müstedinin avukatı, müstedaaleyh ve avukatı hazırdı. Mü-stedinin avukatı mahkemeye şu müracaatı yaptı:
"Müstedaaleyh Hukuk Usulü Nizamatı E.48 n.4'e uygun olarak bir itirazname dosyalamamıştır. Binaenaleyh, eğer tehir talep etmezse itirazname dosyalamak için istidada istenen emri kabul etmiş addolunur."
Müs-tedaaleyhin avukatı ise şu beyanı yapmıştır:
"Muhterem meslektaşımın iddiası kanaatımca mesnetsizdir. Davalı-müstedaaleyh bugün mahkemede hazırdır. Daha önce gelmediği zaman davacı-müstedi avukatı istida mucibince aleyhe emir almak için müracaat etmemiştir-. Çünkü edemezdi. Davalı-müstedaaleyh itirazname dosyalamak zorunda değildir. Davalı mahkemeye gelmiştir. Davalının mali imkânlarınrn Mahkemece tespit edilmeden aleyhine taksit emri verilemez."
Cevap olarak müstedinin avukatı şu beyanı yapmıştır:
-"Davalı benim şahidim olarak mahkemeye çağrıldı. İtirazname dosyalamadığına göre iddiaları nedir bilmiyorum. Bu yüzden başka şahit çağırmadım. Çünkü dosyada bir belge yoktur. Hangi hususlarda müstedaaleyhin itirazlarda bulunacağını bilmiyorum.",
-
Mahkeme bu hususta ara kararı vermek üzere istidayı 14.12.1972 ye erteledi. 14.12.1972'de mahkeme müstedaaleyhin Hukuk, Mahkemeleri Usulü Nizamnamelerinin 48. Emrinin 4. nizamına göre bir itirazname dosyalaması gerektiği kanaatına vardı ve müstedaaleyhin- 14.12.1972 tarihinden itibaren 4 gün zarfında itirazname dosyalaması için emir verdi. İstida masraflarının da müstedaaleyh tarafından ödenmesine emir verdi.
Müstedaaleyh Bidayet Mahkemesinin böyle bir emir vermekle hata ettiğini ileri sürerek istinaf eyl-edi.
Bidayet Mahkemesi kararında aynen şunları söyledi:
"Hukuk Kanunları Fasıl 6, madde 86-91 hükümlü borçlunun mali imkânlarının mahkemece tetkiki hususundaki prensipleri vaz etmektedir. Bu maddelerin tetkikinden görülüyor ki kanun bu konuda mahkemeye g-eniş yetki vermiş ve insiyatifi mahkemelerin elinde bulundurmasını öngörmüştür. Şu kadar var ki bir taksit istidası nasıl yapılır, taksit istidasına itiraz yapılaca.ksa hangi prosedürün içerisinde yapılmalıdır konusu Hukuk Usulü Nizamatında tayin edilmişti-r. Hukuk Usulü Nizamatında E.48 n.4 bu hususu tayin etmektedir. (Emir 48 n.4 iktibas edilmişIir.)
Görülüyor ki müstedaaleyh eğer itiraz yapacaksa istidanın istima edilmek üzere tayin edildiği günden en az iki gün ewel yazılı olarak itiraznamesini dosyalam-ası gerekir. 2.12.72 tarihinde müstedaaleyh-davalı ve avukatı mahkemede hazır bulunduklarını ve müstedaaleyhin iki evinden aldığı toplam K.L.35.- geliri olduklarını beyan etti fakat diğer iddia edilen hususları kabul etmediklerini beyan etti. Hal böyle ike-n 0.48 r.4'ün örigördüğü şekilde itirazname dosyalamadı ve diğer tarafta iddialarının ne olduğu şeklinde ışık tutmalıydı. Böyle yapmakla diğer taraf da mahkemeye hangi şahitleri çağıracağını, .iddialarını ispat etmek için nasıl tertibat alacağını tespit ed-ebilsin."
Hukuk Usulü Nizamlarının 48. Emrinin 4. nizamına göre herhangi bir şahsa bir istida tebliğ edildiğinde böyle bir şahıs istidaya itiraz edecekse istidanın duruşmasından en az iki gün önce bir itirazname dosyalaması gerekir ve itiraznamesinde isti-nad edeceği olgular muamelede gözükmüyorsa, bu gibi olguların bir yemin verekasında gösterilmesi gerekir. Müstedi ile müstedaaleyhin yemin verekalarında bir tutarsızlık varsa, müstedi veya müstedaaleyh yemin verekalarında belirtilen olguları mahkemede ispa-t etmekle mükelleftirler. Kanaatımızca E.48 n.4 herhangi bir şahsı herhangi bir istidaya itiraz etmeye mecbur etmez. Aleyhine istida yapılan şahıs itiraz etmeyi arzu ederse, bir itirazname dosyalayabilir.
Fasıl 6, Hukuk Usulü Kanununun 86. maddesine göre -herhangi bir para ödemesini emreden hüküm tamamıyle veya kısmen ödenmemiş olduğu hallerde hükümlü alacâklı, hükümlü borçlunun ödeme kabiliyeti hususurıda soruşturma yapılması için mahkemeye müracaat edebilir. Bu gibi istidalarda hükümlü borçlu alelade bir -şahit gibi mahkemeye celbedilebilir ve şahadet vermeye mecbur edilir. Bu gibi soruşturmanın nasıl yapılacağı ayni Kanunun 88-89. maddelerinde belirtilmektedir. Bu maddelerden açıkça görülüyor ki soruşturmanın nasıl yapılacağı mahkemenin takdirine bırakılmı-ş biz husustur. Mahkeme gerekli soruşturmayı yaptıktan sonra hükümlü borcun ıiygun ve adil taksitlerle ödenmesini emredebilir.
Kanaatımızca Fasıl 6'nın 86-91 maddeleri tahtinde yapılan herhangi bir istidaya herhangi bir müstedaaleyhin itirazname dosyalama- mecburiyeti yoktur. Ancak itirazname dosyalanmadığı hallerde 86-91 maddeleri tahtinde gerekli soruşturmayı yapan mahkeme veya hakimin, 86-91 maddeleri tahtindeki özel prosedür göz önünde tutulduğunda, soruşturma sırasında itirazname dosyalamayan herhangi -bir müstedaaleyhe ne gibi haklar tanıyacağı hususu mahkemenin takdirine bırakılmıştır. Mahkemenin 86-91 maddeleri tahtinde müstedaaleyhin ödeme kabiliyetini tespit etmek amacı ile uygun ve gerekli gördüğü soruşturmayı yapmaya yetkisi vardır. Soruşturma esn-asında mahkeme ahval ve şeraite göre uygun ve adil prosedürü uygular. 86-91 maddeleri tahtinde yapılan herhangi bir talebi her istidada olduğu gibi, müstedinin ispat etmesi ve bunun i in de gerekli gördüğü şahitleri mahkemeye celbetmesi gerekir.
Yukarıda -söylediklerimizden açıkça görülüyor ki 86-91 maddeleri tahtinde müstedaaleyh olan herhangi bir şahıs Hukuk Mahkemeleri Usulü Nizamlarının 48. Emrinin 4. nizamına uyarak bir itirazname dosyalamak mecburiyetinde değildir. Bundan dolayı- müstedaaleyhin arzusu- hilâfına ve herhangi bir müracaatı olmamasına rağmen, Bidayet Mahkemesinin müstedaaleyhi bir itirazname dosyalamasına emir vermeye yetkisi yoktur kanaatındayız. Bidayet Mahkemesinin böyle bir emir vermesi hatalıdır. Bunun için işbu istinaf kabul edilir ve- Bidayet Mahkemesinin 14.12.1972 tarihinde verdiği itirazname dosyalama ve masraf ile ilgili emri iptal edilir.
Aleyhine istinaf edilen-müstedinin işbu istinaf masraflarını istinaf eden-müstedaaleyhe ödemesi emrolunur.
- Yüksek Mahkeme
9 Mart 1973.
Full & Egal Universal Law Academy