-Hukuk İstinaf No: 8/68
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
(Dava No: 281/68)
İstinaf eden: Salih Hakkı
(Müddeaaleyh)
ile
İstinaf edilen: Hatice Hasan
(Müddei)
- a r a s ı n d a.
İstinaf eden namına: Avukat Kıvanç M. Riza
İstinaf edilen namına: Avukat Cebbar Niyazi
1967 Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici Hükümler Kanunu - Bu Kanunun 14. ve 17 (1) maddeleri tahtında daha önce verilen kararların- tadili veya iptali - Bu Kanunun 9 (1) maddesi, isbat külfeti.
Davacı, dava konusu evin mutasarrıfıdır. Davalı ise kiracıdır. Kiracı hadiselerden önce ayda KL 5.- kira ödemekteydi. Lefkoşa Tahkikat Komisyonu, 1965 yılında davalının davacıya ayda K-L 1.- ödemesini emretti. Davacı da ayni evin bir odasında oturacaktı. Davacı, kiracısı davalının ayda KL 5.- ödemesi istemiyle dava açtı, davalının mali durumunun ayda KL 5.- ödemeye müsait olduğunu iddia etti. Davalı, 1965 yılından bu yana mali kudretin-de bir değişiklik olmadığını iddia ederek kirada değişiklik yapılmasına itiraz etti. Bidayet Mahkemesi, davayı dinlerken 1967 Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici Hükümler) Kanunu'nun 9 (1) maddesi tahtında, isbat külfetinin kiracıya ait olduğu görüşünden hare-ket etti. Önce davalı dinlendi. Davacı dinlenmedi. Bidayet Mahkemesi davalının mali gücünün ayda KL 15-20.- olması nedeniyle ayda KL 3.500 mils kira ödemesine karar verdi. Davalı, bu karar aleyhine istinaf etti. Davalı 1967 Kira Tanzim ve Murakabe (Ge-çici Hükümler) Kanunu'nun 14. maddesi tahtında daha önce verilmiş bir kararın iptal veya tadili söz konusu olduğundan bu madde hükümleri gereği, isbat külfetinin, tadil veya iptali isteyen tarafta olduğunu ileri sürdü.
KARAR: Yüksek Mahkeme Bidayet -Mahkemesinin karar verirken, daha önce verilmiş kararı gözönünde bulundurmadığını ve isbat külfetinin davacıda olması gerektiğini belirtti. Bidayet Mahkemesi kararını iptal etti ve davanın alt mahkemede tekrar dinlenmesine karar verdi.
---------------------
K A R A R
Müddei, Lefkoşada Tanzimat sokağında 232 numaralı hanenin mutasarrıfıdır. Müddeaaleyh de mezkûr hanenin hadiselerden önce yapılan bir kira anlaşması ile kiracısıdır. Hadislerden önce müddeaaleyh ayda KL 5.- kira ödemekteydi. Müddei,- 20 Temmuz, 1968'de müddeaaleyh aleyhine açmış olduğu 281/68 numaralı dava ile, müddeaaleyhten-
KL 5.- kira bedelinin ödenmesini;
teraküm etmiş kiralar hakkında müddeinin haklarının mahfuz tutulmasını;
mahkemenin münasib göreceği herhangi bir emrin itası v-e dava masraflarının ödenmesini
taleb etti.
Müddei taleb takririnin 3. paragrafında 1965 yılında Lefkoşa Tahkikat Komisyonunun, müddeaaleyhin müddeiye ayda KL 1.- kira ödemesini, müddeinin mezkûr hanenin bir odasında ikamet etmek şartıyle, emrettiği-ni ileri sürdü. Müddei taleb takririnin 5. paragrafında, müddeaaleyhin ayda KL 5.- kira bedeli ödeyebilecek mali kudrette olduğunu ve Tahkikat Komisyonu kararı verdiğinde Tahkikat Komisyonunda şahadet ibraz edilmediğini ileri sürdü.
Müddeaaleyh şahs-en vermiş olduğu müdafaasında müddeinin taleb takririnin 5. paragrafında ileri sürülen iddiaları reddetti ve 262/65 sayılı Mahkeme dosyası kararında hiç bir değişiklik yapılabilecek bir gelişme olmadığını iddia etti.
262/65 sayılı Mahkeme dosyasını i-nceledik ve bu davada, yani 281/68 numaralı davada, müddei olan şahsın ve bu davada müddeaaleyh olan şahsın aleyhine, zamanın Kira Tahkik Komisyonunda kira ödenmesi için müracaat ettiği görülmektedir.
Genel olarak bir mahkemenin bir mesele hususunda -vermiş olduğu karar nihaidir. Mamafih, içerisinde bulunduğumuz anormal durum dolayısıyle kira ile ilgili verilen kararlar bazı şartlar tahtinde yeniden gözden geçirilmesine tüzük veya kanun tahtinde müsaade verilmiştir. Meselâ 1967, Kira Tanzim ve Muraka-be (Geçici Hükümler) Kanununun 14. maddesi tahtinde mahkeme daha evvel vermiş olduğu bir kararı bazı hallerde gözden geçirip iptal veya tadil edebilir. Ayni Kanunun 17 (1) maddesine göre Kira Tanzim Komisyonu ve Kira Tahkik Komisyonu tarafından verilmiş h-üküm, karar ve emirler bu kanun hükümleri gereğince verilmiş addolunur ancak ilgili herhangi bir taraf kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay zarfında müracaat ederek, bu gibi bir karar, hüküm veya emrin kanunun 6. maddesi hükümlerine göre ipt-al veya tadilini taleb eder ve bu gibi bir halde mahkeme mezkûr madde hükümlerine uygun karar verir. 1967, Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici Hükümler) Kanunu 10 Mayıs 1968'de yürürlüğe girmiştir.
Alt kademedeki mahkeme 1967, Kira Tanzim ve Murakabe (G-eçici Hükümler) Kanununun 9 (1) maddesi tahtinde hareket ederek isbat külfetinin kiracıya ait olduğu kanaatinde olduğundan, ilk olarak müddeaaleyhin şahadetini dinlemiştir. Müddei herhangi bir şahadet vermedi. Mahkeme müddeaaleyhin, şahadetinden ve yapıl-an istintaktan, günde vasati olarak 10 şilin veya biraz daha fazla kazandığı kanaatine vardığından, aylık gelirinin KL 15-20.- civarında olduğunu göz önünde tutarak müddeaaleyhin ayda KL 3.500 mil kira ödeyebilecek mali kudrette olduğuna kanaat getirdi ve -bu hususta karar verdi.
Müddeaaleyh, alt kademedeki mahkemenin kanunun 14. maddesinde ön görülen haller isbat edilmediğinden Kira Tahkik Komisyonunun 1965 yılında vermiş olduğu kararı gözden geçirip iptal veya tadil etmekle hataya düştüğünü ileri sür-erek alt kademedeki mahkemenin vermiş olduğu karar aleyhine istinaf eyledi.
Alt kademedeki mahkemenin vermiş olduğu karar ve dava ile ilgili bütün evrak incelendiğinde mahkemenin önünde olan davayı yapyeni bir davaymış gibi addettiği ve buna göre har-eket ettiği görülmektedir. Eğer hakikaten davada mevzuu bahis olan ev için kira ile ilgili önceden herhangi bir mahkemede (Kira Tanzim Komisyonu veya Kira Tahkik Komisyonu dahil) herhangi bir karar verilmemiş olsaydı, mahkeme kanunun 9. maddesi tahtinde h-areket ederek müddeaaleyhin ödeme kudretinin tam kirayı ödemeye müsait olmadığı hususunu isbat etmek için müddeaaleyhi ilk olarak şahadet vermeye çağırabilirdi.
Müddeinin taleb takriri incelendiğinde müddeinin kanunun 17 (1) maddesinin şartında derpi-ş olunduğu gibi Kira Tahkik Komisyonu kararının iptal veya tadilini isteyen herhangi bir talebe rastlanmamaktadır. Böyle bir taleb yapılmış olsaydı, belki isbat külfeti hususunda alt kademedeki mahkeme kanununun 9. maddesine göre hareket edebilirdi. Mama-fih, taleb takririnde ileri sürülen iddialar incelendiğinde, müddeinin kanunun 14. maddesi tahtinde bir müracaat yaptığı görülmektedir. Bundan dolayı kanaatimizce alt kademedeki mahkeme kanununun 14. maddesine göre hareket etmesi icab ederdi. Kanunun 14. -maddesi aynen şöyledir:
"14. Mahkeme, dava evvel vermiş olduğu bir kararı
ancak aşağıda gösterilen hallerde gözden
geçirip iptal veya tadil edebilir:
Müstecirin veya herhangi bir gayri menkul
malı işgal eden şahıs veya şahıs-ların
ödeme kudretlerinde kararın verilmesinden
sonra en az yüzde on bir artış veya
eksilme olması halinde; veya
........................................."
Kanaatimizce 14 (a) maddesi tahtinde yapılan herhangi bir talebde isbat külfe-ti talebi yapana aittir.
Alt kademedeki mahkemenin bu davada, isbat külfeti hususunda Kanunun 9. maddesine göre hareket etmesi hatalıdır. isbat külfeti hususunda 14. madde tahtinde hareket edilmiş olsaydı belki de alt kademedeki mahkeme müddeaaleyhi-n ödeme kudreti hususunda verdiği kanaattan başka bir kanaata varabilirdi.
Yukarıda belirtilenlerin ışığında davanın alt kademedeki mahkeme tarafından yeniden ve tekrar dinlenilmesini en uygun çare gördüğümüzden, alt kademedeki mahkemenin 1/11/68 tar-ihli kararını iptal eder ve işbu davanın alt kademedeki mahkeme tarafından yeniden takrar dinlenmesine karar veririz.
İstinaf masrafları hususunda meselenin bütün ahval ve şeraitini göz önünde bulundurarak herhangi bir emir verilmemesi uygun görülmüş-tür.
Yüksek Mahkeme
29 Ocak, 1969.
-
Full & Egal Universal Law Academy