- Kira İstinaf No: 13/67
İstinaf Komisyonu Huzurunda.
İstinaf eden : Suat Vasıf, Lefkoşa.
(Müstedi)
ile
İstinaf edilen: Lefkoşa Türk Belediyesi
(Müstedaaleyh)
- arasında.
Kira Tahkik Komisyonu Tüzüğü - Genel Komitenin 5.8.65 tarihli kararı - rum ve Ermeni malları - özel Fon - Genel Komite'-nin zaruretten (necessity) doğan kanun yapma hakkı.
Genel Komite, Terkedilen Rum ve Ermeni- mallarında oturanların takdir edilecek kiraları kurulacak özel bir fon'da toplamak üzere kira ödemelerini düzenlemesi, zaruretten (necessity) doğmaktadır ve anayasanın 26. maddesine aykırı değildir. Kiralar, emanet olarak muhafaza edilmektedir, ancak Özel- Fon'da meblağın harcanmaması gerekir. Kiraların, Kira Takdir Komisyonu'na ödenmesi ile bu Komisyon mal sahibinin yerini almaz, yine emanetçi sıfatı ile kiraları toplamaktadır.
______________________
K A -R A R
Lefkoşa Kira Tahkik Komisyonunun 219/66 numaralı ve 11 Mart 1967 tarihli kararı aleyhine müstedi tarafından yapılan bu istinafta müstedi Komisyon kararının aşağıdaki sebeblerden dolayı hatalı olduğunu ileri sürer.
Komisyon kararı Kira Tahkik Komis-yonu Tüzüğü hükümlerine veya Kira Tahkik veya tanzim meseleleri ile ilgili herhangi bir Tüzük yahut karara lâfız ve ruh bakımından aykırıdır.
Komisyonun arzuya uygun karar çıkarmak için bazı idari veya icrai muamelelerin tekemmülünü beklemesi ve bu suret-le kararını geciktirmesi adalet ve nisfet prensipleri ile telif edilemiyeceği gibi adalet
mekanizmasının dayandığı esaslara da aykırıdır.
Komisyon mevcut ve muteber bir Kira Mukavelenamesi hükümlerini hiçe saymak ve mucirden başka bir şahıs veya orga-na kira ödenmesi hususunda emri vermek salâhiyet ve yetkisini haiz değildir.
Kira Takdir Komisyonu hükmi şahsiyeti haiz bir müessese olmadığı için mucir yerine ikame edilemez, kira tahsilini yapamaz.
Mevcut ve muteber bir Kira Mukavelenamesini yokmuş gib-i farz ve telâkki etmekle Komisyon hata etmiştir.
Mevcut ve muteber bir kira mukavelenamesinin hükümlerini ortadan kaldıran herhangi bir karar Akitler Hukukuna aykırıdır. Kira Tahkik Komisyonu Tüzüğü veya herhangi bir Tüzük kanun hükümlerine aykırı olamaz-, onları ortadan kaldıramaz.
Vatandaşın akit yapmak hak ve hürriyetine aykırı herhangi bir karar Tüzük veya tasarruf Anayasa haklarına aykırı olduğu için mutlak butlanla batılıdır. (Void ub initio) Keza, vatandaşın mukteseb haklarına (acguired rights) mug-ayir karar veya tüzükler Anayasaya ve adalet prensiplerine aykırıdır.
Mevcut ve muteber kira mukavelenamesini "mülâhaza ne olursa olsun" hiçe sayan kararlar hukuken batıl ve bu kararları ortaya koyan tasarruflar salâhiyet dışı yani "ultra vires" tasarrufl-ar olduğu için hukuki kıymetten yoksundurlar.
Diğer taraftan aleyhine istinaf edilen, Kira Tahkik Komisyonunun kararının doğru olduğuna ve mukabil istinafla müstedinin kira mesuliyetinin 1/1/67 tarihinde başlaması hususundaki Komisyon kararının hatalı old-uğunu iddia etti ve Kira mükellefiyetinin 1 mayıs 1966'dan itibaren başlatılmasını taleb etti.
Müstedi Lefkoşada Küfizade Sokak No: 14/2'de kain bir evde ikamet etmektedir. Müstedi bu evi 5 Mart, 1961 tarihli bir icar mukavelenamesi ile aylık kirası KL 17-.-'den Hagob Çiçekçiyandan bir sene müddetle icar etti.
Kira Takdir Komisyonu Tüzüğün 3 ve 15 maddelerine dayanarak müstedinin ayda KL 5.250 mils kira ödemesini yazılı olarak taleb etti ve itirazını Kira Tahkik Komisyonuna yapmasını tavsiye etti. Müstedi -yapılan kira talebine itiraz ettiğinden dolayı 5 Mayıs 1966 tarihli istidası ile Kira Tahkik Komisyonuna müracaat etti. Müstedi taleb takririnin 5(a) paragrafında şunları taleb etti:
"Mali durumumu tetkik ederek bu ev için kira ödemeyecek bir durumda oldu-ğundan bu evin kirasını ödemek kabiliyetinde olmadığıma dair bir karar vermesini taleb ederim."
Kira Tahkik Komisyonu kararında müstedinin mali durumu hakkında şunları söylemiştir:
"Bu istidada müstedinin mali durumunu tetkik edip ödeyebileceği kirayı tes-bit etmek gerekir. Müstedi İaşe Dairesinde çalışmaktadır ve ayda KL 33 maaş almaktadır. Meselenin bütün icabları nazarı itibara alınarak müstedinin ayda KL 3 kira ödemesi uygundur ve bu miktar mali kudreti dahilindedir. Müstedinin 1 Mayıs 1966 tarihinden i-tibaren ayda KL 3 kira ödemesi icab ettiği halde şimdiki anormal durum dolayısıyle müstedi sınıfındaki memurların ödeme güçleri nazarı itibara alınarak 1/1/67 tarihinden itibaren ödemesine karar verilir."
Müstedi İstinaf İhbarnamesinde ileri sürdüğü her-hangi bir iddiayı veya talebi Kira Tahkik Komisyonu huzurunda ileri sürmüş değildir. Bu böyle olmakla beraber Kira Tahkik Komisyonu huzurunda müstedinin bizzat isbatı vücut ettiğini ve İstinaf İhbarnamesinde ileri sürülen iddialar, aleyhine istinaf edilen -tarafından itiraz edilmediğinden ve meselenin ehemmiyetine binaen, ortada bir usulsüzlük olmakla beraber, işbu istinafta ileri sürülen iddiaları teker teker inceleyip bir karar vermeyi uygun bulduk.
Bilindiği gibi Aralık 1963'de hadiseler patlak verdikte-n sonra Türk ve Rum bölgesi diye Kıbrıs'ta ayrı bölgeler kurulmuştur. Rum bölgelerinde hakimiyet ve idare Rumlara ait, Türk bölgelerinde ise hakimiyet ve idare Türklere geçmiş bulunmaktadır. Türk bölgeleri kurulduktan sonra Türk olmayan şahıslar Türk bölge-lerinden ayrıldılar. Türk bölgelerinde ecnebilere ait bir hayli gayri menkul mal mevcuttur, ve bu gayri menkul mallardan Türkler ya hadiselerden evvel yapılmış bir icar mukavelenamesi ile veyahut da hadiselerden sonra mal sahibinin rızası alınmaksızın bu e-vleri işgal etmektedirler. Bu istinafta müstedi şimdi işgal etmekte olduğu evi, yukarıda belirttiğimiz gibi hadiselerden evvel yapılmış bir icar mukavelenamesi tahtinde işgal etmektedir. Hadiselerden sonra, ecnebilere ait evlerde ikamet etmekte olanlar, ma-l sahipleri Türk bölgelerinde olmadıklarından dolayı, hiç bir kira vermiyorlardı. Diğer taraftan mal sahipleri Türk olan kiracılar ise mal sahiplerine bir miktar kira vermeye mrcbur edildiler. Bu suretle ortaya iki sınıf meydana çıktı. Birisi kira veren sı-nıf, diğeri de ecnebi evlerinde oturduğu için kira vermeyen sınıf ki bunlar imtiyazlı bir sınıf gibi görünmeye başladılar. Türk bölgesinin idaresinden mesul olanlar bu durumu ortadan kaldırmak için ve durum sulh ve sükûna kavuştuğunda ecnebi mal sahiblerin-in de haklarını korumak maksadı ile ve hatta kiracıya, mükellefiyeti olduğundan dolayı, ileride mükellefiyetini kısmen karşılayabilmesi için ecnebi evlerinde ikamet etmekte olanlardan kira alma kararını aldılar. Bu karar Genel Komite tarafından 5 ağustos, -1965 tarihinde alınmıştır ve karar aynen şöyledir:
"(a) Ermeni ve Rumlara ait mallarda oturanlardan kira
alınmasının prensip itibarı ile kabul edilmesine;
(b) Tahsil edilecek icar bedellerinin bütçeye girmeyen
özel bir Fon'a yatırılmasına;-
(c) Kira toplaması ve buna müteallik işlerin verilecek
talimata göre Lefkoşa Türk Belediyesi tarafından
yapılıp tedvir edilmesine;
(ç) Özel fon'un sarf ve idaresi ile özel fon'dan
yapılacak iadelerin Genel Komitenin yetkisi dahilinde o-lmasına ve Genel Komiteden alınacak karar ve direktiflere göre Baş Murakıp Rüstem Tatar bey ile Defterdarlık Dairesi mesu'ulü Ertuğrul Güven beyden müteşekkil iki kişilik bir heyetin imza ve murakabesi altında tahsilât ve ödemelerin yapılmasına; (bu iki ki-şilik heyetin zaman zaman Genel Komiteden alacakları talimata uygun olarak yapılmasını isteyecekleri işlemleri (c) de belirtildiği gibi Lefkoşa Türk Belediyesi yapmakla mükellef olacaktır.)
(d) Söz konusu malları halen işgal etmekte olup mal
sahip-lerine karşı mükellefiyetleri tesbit olunabilen şahıslardan tahsil edilecek kira bedellerini Özel Fon'a ihtiyat akçe olarak muhafaza edilmesine ve bu miktarın Özel Fon'dan sarfına gidilmemesine;
(e) Kira tahsilinin 1 Ağustos 1965 tarihinden itibaren-
başlanmasına;
(f) Takdir edilen kira miktarı ile ilgili şikâyetlerin
Kira Takdir Komisyonuna yapılmasına"
Yukarıdaki karara ugyun olarak Kira Takdir Komisyonu için de bir Tüzük hazırlanmıştır. Bu istinafta karar vermemiz icab -eden en mühim noktalardan biri Genel Komitenin böyle bir karar almaya hakkı olup olmadığıdır. Yukarıda belirttiğimiz gibi hadiselerden sonra Türk ve Rum bölgeleri diye bölgeler ayrılmıştır. Madem ki Türk bölgelerini defacto olarak Genel Komite idare etmekt-edir, Genel Komite vatandaşın, mal sahiplerinin haklarını korumakla mükelleftir. Bu böyle olduğuna göre içinde bulunduğumuz anormal durumu da nazarı itibara alarak Türk bölgelerinde kanun yapmak salâhiyetindedirler. Bu zaruretten (necessity) doğmaktadır. İ-stinaf edenin avukatı Genel Komitenin böyle bir karar alması veya kanun yapması Anayasanın 26. maddesine aykırı olduğunu ileri sürdü. Anayasanın 26. maddesi şöyledir:
"Her şahıs mukavele hukukunun umumi prensiplerince
konulan şartlar, kısıntılar veya tah-ditlere tabi olmak kaydı ile serbestçe mukavele yapmak hakkına sahiptir."
Kanaatimizce Genel Komitenin bu kararı Anayasanın 26. maddesine aykırı değildir, çünkü hiçbir zaman şahsın serbestçe mukavele yapmak hakkına dokunulmuş değildir. Genel Komitenin kar-arı ecnebi evlerinde ikamet etmekte olan kiracıların da bir miktar kira ödemesini sağlamaktır ve bu ödenen kiralar Genel Komite kararında açıkça belirtildiği gibi Özel bir Fon'a ihtiyat akçe olarak muhafaza edilecek ve bu miktarın Özel Fon'dan sarfına gidi-lmiyecektir. Toplanan kira emanet olarak ya kiracı namına veya mal sahibi namına muhafaza edilmektedir. Vaziyet normale döndüğünde toplanan bu kiralar ya kiracıya iade olunacak veyahut da kiracı namına mal sahibine verilecektir. Bu hususta 2. Dünya Harbi e-snasında o zamanın Müstemleke İdaresinde buna benzer bir kanun çıkarılmıştır. Kanun, Fasıl 99 Trading With the Enemy kanunudur. Bu kanunun 10 (1) maddesi şöyledir:
"10.(1) With a view to preventing the payment of money
toenemies and of preservi-ng enemy property in
contemplation of arrangements to be made at the
conculusion of peace, the Governor may appoint
a constodian of enemy property for the Colony
(hereinafter called "the Custodian") and
may by order
r-equire the payment to the custodian of mener which would, bu for the existence of a state of war, be payable to or for the benefit of a person who is an enemy, or which would, bu for the provisions of section 7 or section 8 of this Law, be payable to any o-ther person;
vest in the custodian such enemy property as may be prescribed, or provide for, and regulate, the vesting in the custodian of such enemy property as may be prescribed;"
Kanaatimizce Genel Komite bu kararı almakla vatandaşın hakkını elinden a-lmış değildir, bilâkis vatandaşın hakkını korumaktadır ve bunu yapmaya da zaruri sebebler mevcuttur. Zaruret dolayısıyle alınan bu karar zaruri sebebler devam ettiği müddetçe muteberdir.
Kurulan Özel fon'un mesullerinden biri olan Ertoğrul Güven beyin İ-stinaf Komisyonu huzurunda verdiği şahadete göre Genel Komitenin 5 Ağustos 1965 tarihli kararı mucibince kurulan Özel Fon'a bugüne kadar KL 9943.300 mils bir yatırım yapılmıştır. Bundan makbuz bastırmak için KL 7.500 mils ve Kira Tahkik Komisyonu kararı il-e iade edilen KL 171.500 mils çıktıktan sonra safi bakiye KL 9763.250 mils'dir. Bu Özel Fon'dan yukarıda bahsi geçen sarfiyattan mada herhangi bir sarfiyat yapılmış değildir. Mamafih bununla ilgili olmayan başka bir Fon'dan Cemaat Meclisine KL 4000.- avans- verildiğini ve bu avansın halâ kapatılmadığını, hatta faizlerin bile ödenmediği belirtildi. Kurulan Özel Fon'da 5 Ağustos, 1965 tarihli kararın (d) paragrafında belirtildiği gibi ecnebi malları halen işgal etmekte olan ve mal sahiplerine karşı mükellefiye-tleri tesbit olunabilen şahıslardan tahsil edilen kira bedellerinin Özel Fon'da ihtiyat akçe olarak muhafaza edilmesi gerektiği halde, bu maalesef yapılmamıştır. Kanaatimizce bunun yapılmaması bir hatadır ve bunun derhal yapılması lâzımdır. Ancak bu yapıld-ığı takdirde ve hiç bir şartla bu ihtiyat akçeden herhangi bir sarfiyat yapılmadığı takdirde fertlerin hukuki hakları korunacaktır. Bu yapılmazsa veya ihtiyat akceden herhangi bir şart tahtinde para çekilirse kiracının şahsi hakkına tecavüz edilmiş addolun-acak ve o zaman alınan karar zaruri olmaktan uzak olacaktır. Böyle bir ahvalde alınan karar muteber sayılmayacaktır.
İstinaf edenin avukatı Kira Komisyonunun kira mukavelesini hiçe sayarak mucirden başka bir şahsa kira ödenmesi hususunda emir vermek sa-lâhiyet ve yetkisini haiz olmadığını ileri sürdü. Yukarıda belirttiğimiz gibi Genel Komitenin kararı mucibince Kira Tahkik Komisyonu böyle bir karar verme yetkisine haizdir ve esasen kira başka bir şahsa ödenmiş olmayıp emanet olarak muhafaza edilmektedir.- Kira Takdir Komisyonunun hükmi şahsiyeti haiz bir müessese olmadığı için mucir yerine ikame edilemez ve kira tahsili yapamaz diye iddia edildi. Kanaatimizce bu da yanlıştır çünkü Kira Takdir Komisyonu burada mucirin yerini almış değildir fakat emanettar o-larak kira tahsili yapmaktadır. Kira mukavelenamesinin hükümlerinin ortadan kaldırıldığı ve bunun Akitler Hukukuna aykırı olduğu da iddia edildi. Kira mukavelenamesinin hükümleri ortadan kaldırılmış değildir.
Kira Komisyonunun arzuya uygun karar çıkartm-ak için bazı idari veya icrai muamelelerin tekemmülünü beklemesi ve bu suretle kararını geciktirmesi adalet ve nisfet prensipleri ile telif edilemeyeceği gibi adalet mekanizmasının dayandığı esaslara da aykırı olduğu iddia edildi. Komisyon bu hususta karar-ında şunları belirtti:
"İstidanın dinlendiği tarihte karar verilmemiştir. Kontratlı olarak işgal edilen ecnebi evleri hususunda müstecirlerin Kira Takdir Komisyonu çerçevesinde kira mukellefiyeti bulunduğu hakkında açık hükümler mevcut olmakla beraber bu- hususun yetkili makam tarafından tekrar gözden geçirileceğine dair Kira Takdir Komisyonu sorumlusundan alınan bilgiye dayanarak bu gibi istidaların neticelendirilmesi Tüzükte yapılması muhtemel bazı değişikliklere intizaren geç kalınmıştır."
Öyle anlaşı-lıyor ki Komisyon bu sınıf kiracıların leyhine yeni bir karar alınacağını tahmin ediyordu ve karar vermeyi tehir ettiler. Kanaatimizce sebeb ne olursa olsun karar vermekte geç kalınmaması icab ediyordu. Mamafih geç kalmakla beraber müstediyi mütezarrır ede-cek herhangi bir sebeb mevcut değildir ve kararın geç verilmesinden dolayı da müstedi mütezarrır olmuş değildir. Yukarıdaki sebeplerden dolayı istinaf reddolunur.
Mukabil istinafa gelince, İstinaf Komisyonu 24/67 numaralı istinafta ayni şartlar tahtinde a-yni mevzu için bir karar vermiştir ve bu ödemenin ne vakit başlayacağı meselesi Kira Tahkik Komisyonunun takdirine kalmış bir husus olduğunu belirtmiştir. Kira Tahkik Komisyonunun bu husustaki kararını tadil edecek kâfi derecede herhangi bir hukuki ve maku-l sebeb bulamadığımızdan dolayı mukabil istinaf da reddolunur.
Masraf meselesine gelince gerek istinaf gerekse mukabil istinaf reddolunduğundan masraf için herhangi bir karr verilmez.
14 Haziran, 1967
Full & Egal Universal Law Academy