Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-3-138
Karar Sayısı : 06-87/1125-328
Karar Tarihi : 6.12.2006
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖRLER: Meltem BAĞIŞ AKKAYA, B. Sanem ŞİMŞEK
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Yataş Yatak ve Yorgan Sanayi A.Ş.
Temsilcisi: Av. Gamze BOROĞLU, Av. Gamze SANDURAÇ
GMK Bulvarı No: 31/8 06440 Maltepe Ankara
20
D. TARAFLAR : Yataş Yatak ve Yorgan Sanayi A.Ş.
GMK Bulvarı No:31/8 06440 Maltepe Ankara
Cauval Industries
8 Allée des Palombes 77185 Lognes FRANSA
E. DOSYA KONUSU: Yataş Yatak ve Yorgan Sanayi A.Ş. ile Cauval
Industries arasında Türkiye’de faaliyette bulunmak üzere Valya Mobilya
Üretim A.Ş. unvanlı ortak bir şirket kurulması işlemine izin verilmesi talebi.
30
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 14.12.2005 tarih ve 8898 sayı ile giren
ve en son 20.11.2006 tarih ve 7756 sayı ile eksikleri tamamlanan bildirim üzerine,
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4., 5., 7., 8. maddeleri ile
1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu
düzenlenen 1.12.2006, 2005-3-138/Öİ-06-MBA sayılı Birleşme/Devralma Raporu,
1.12.2006 tarih ve REK.0.07.00.00-120/314 sayılı Başkanlık Önergesi ile 06-87
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; Cauval Industries ile Yataş 40
Yatak ve Yorgan Sanayi A.Ş. arasında imzalanan Ortak Girişim Sözleşmesi
yoluyla Valya Mobilya Üretim A.Ş. adıyla ortak girişim kurulması işleminin,
- Valya Mobilya Üretim A.Ş.’nin bağımsız iktisadi varlık niteliği taşımaması
nedeniyle 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin (c) bendi uyarınca
yoğunlaşma doğurucu bir ortak girişim olmadığı, dolayısıyla 1997/1 sayılı
Tebliğ kapsamında birleşme veya devralma sayılan haller dışında kaldığı,
- Ortak Girişim Sözleşmesi’nin 4. ve 14. maddeleriyle düzenlenen
münhasırlık ve rekabet etmeme hükümlerinin 4054 sayılı Kanun’un 4.
06-87/1125-328
2
maddesine aykırılık teşkil ettiği, bu nedenle bildirim konusu anlaşmaya 50
menfi tespit verilemeyeceği,
- Ortak Girişim Sözleşmesi’nin, yapılması planlanan Distribütörlük
Sözleşmeleriyle bir bütün teşkil ettiği ve mevcut dosya bakımından bu
bütünlüğün sağlanamaması nedeniyle muafiyet incelemesinin bu aşamada
yapılamayacağı,
- İşlemin ortak girişim niteliği kazanmasına yönelik değişiklik ya da
düzenlemelerin yapılması durumunda yeni bir bildirimde bulunulabileceği,
bu yönde düzenlemelerin yapılmaması durumunda ise Ortak Girişim
Sözleşmesi’nin 4.2. maddesinde bahsi geçen “Distribütörlük
Sözleşmesi”nin ancak 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesindeki muafiyet 60
koşullarını karşılayacak şekilde düzenlenebileceği,
- Yukarıdaki seçeneklerden hangisinin tatbik edildiğinin ve bu doğrultuda
yapılan düzenlemelerin en kısa sürede Kurumumuza bildirilmesi gerektiği
ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili pazar
70
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Bildirime konu olan işlemin taraflarının faaliyet alanı olan mobilya sektörü en genel
anlamıyla, ağaç üretiminden başlayarak oturma grupları, mutfak, ofis mobilyaları,
vb. tüm mobilya üreticileriyle bunlara makine ile diğer yatırım malzemeleri,
hammadde ve malzeme temin eden sanayi kuruluşlarını, yan sanayicileri ve fason
imalat yapan firmaları kapsamaktadır. Sektör kapsamında değerlendirilen ürünlere
bakıldığında özellikle kullanım alanları itibarıyla sektörün ürün bazında alt
segmentlere ayrılması gündeme gelmektedir. Dosya mevcudu bilgi ve belgeden,
işlemin yabancı ortağı olan Cauval’in, Yataş’ın daha geniş ürün yelpazesine 80
nispetle özellikle kanepe ve oturma grupları alanında uzmanlaşmış olduğu ve yeni
kurulan şirketin de amaç ve konusunun kanepe, klik/klak(Kanepelerin yatak haline
dönüştürülmesi amacıyla kullanılan bir çeşit mekanizma) ve oturma grupları
üretimi, dağıtımı ve ihracatı olarak tanımlandığı ve bu ayrım ışığında ilgili ürün
pazarının taraflarca “mobilya sektöründeki, kanepe, klik/klak ve oturma grupları”
olarak belirlendiği görülmektedir.
Bu noktada belirtilmesi gereken önemli bir husus, pazarın bu şekilde alt
segmentlerine ayrılarak incelenmesinin genel olarak daha geniş bir bakış açısıyla
yapılacak bir değerlendirmeden özellikle rekabet koşulları açısından bir fark 90
yaratmayacağıdır. Nitekim pazarın genelindeki çok oyunculu yapı, alt segmentlere
inildiğinde de gözlenmekte, bu da tüm pazara yönelik yapılan değerlendirmelerin
dar bir pazar tanımı açısından da anlamlı olabilmesiyle sonuçlanmaktadır.
Yukarıdaki açıklamalar dikkate alınarak, teşebbüslerin faaliyet alanları ve Kurulun
önceki kararlarından hareketle ilgili ürün pazarı “oturma grupları” olarak
belirlenmiştir.
06-87/1125-328
3
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
100
Mobilya sektöründeki talep ve arz yapısı ağırlıklı olarak konut inşaatı ve gelir artışı
gibi makro düzeydeki değişkenler tarafından etkilenmektedir. Sektörde üretim
bölgeleri ile tüketimin gerçekleştiği bölgelerin paralellik arz etmemesi, diğer bir
deyişle gerek üreticilerin yurt çapında faaliyet göstermeleri gerekse bölgeler arası
ürün akışının söz konusu olması itibarıyla, bölgeler bazında rekabet koşullarının
önemli ölçüde farklılaşmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti
sınırları” olarak belirlenmiştir.
H.2. Taraflar
110
H.2.1. Yataş Yatak ve Yorgan Sanayi A.Ş.( Yataş)
1987 yılından itibaren mobilya sektöründe yer alan Yataş, bu sektörün yatak,
kanepe, oturma grupları, modüler mobilya (yemek ve yatak odaları gibi) ve ev
tekstili gibi birçok alt segmentinde faaliyet göstermektedir. 2004 yılına ilişkin cirosu
(…………….) YTL olarak açıklanan teşebbüsün sadece kanepe satışlarından elde
ettiği cirosu ise (……………) YTL tutarındadır. Halka açık bir şirket olan Yataş’ın
ortaklık yapısına tablo 1’de yer verilmiştir.
Tablo 1: Yataş Ortaklık Yapısı 120
HİSSEDARLAR HİSSE ORANI (%)
Yılmaz Öztaşkın 30,78
Hakkı Altop 11,00
Yavuz Altop 10,08
Turkan Kulkuloğlu 5,16
Muammer Öztaşkın 5,00
Canan Öztaşkın 5,00
Rezzan Öztaşkın 5,00
Osman Altop 2,52
Halka Açık Kısım 25,46
TOPLAM 100,00
Yataş’ın yönetim kurulu ise Yılmaz Öztaşkın, Hakkı Altop, Yavuz Altop ve Osman
Altop’tan oluşmaktadır.
H.2.2. Cauval Industries (Cauval)
Merkezi Fransa’da bulunan Cauval, faaliyetlerini Fransa ve İngiltere’de 11 iştiraki
aracılığıyla yönetmektedir. Bunun yanı sıra, faaliyet alanı tüm Avrupa’ya yayılan
teşebbüs mobilya emtiaları üreten Alman Nordica şirketinin tamamını 2003 yılı
içerisinde ve yine mobilya üretimi ile iştigal eden Polonya’da kurulmuş
Christianapol şirketinin tamamını 2004 yılında devralmıştır. 130
Dosya mevcudu bilgi ve belgeden, temel faaliyet alanı metal mobilya parçaları ile
kanepe iskeleti üretimi ve satışı olan şirketin 2004 yılına ilişkin cirosunun
(……………) Euro olduğu anlaşılmıştır.
H.2.3. Valya Mobilya Üretim A.Ş. (Valya)
Yataş ve Cauval Industries arasında 14.11.2005 tarihinde imzalanan Ortak
Girişim Sözleşmesi uyarınca kurulan ve 13.2.2006 tarihinde Ana Sözleşmesi
06-87/1125-328
4
imzalanmış olan Valya, sözleşme taraflarının %50’şer ortaklığıyla kurulmuş olup 140
ortaklık yapısına tablo 2’de yer verilmiştir.
Tablo 2: Valya Mobilya Üretim A.Ş. Ortaklık Yapısı
HİSSEDARLAR HİSSE ORANI (%)
Cauval 49,98
Yataş 49,97
Şölen Aslı Altop 0,01
Nimet Altop 0,01
Hacı Nuri Öztaşkın 0,01
Gilles Silberman 0,01
Gilbert Wahnich 0,01
TOPLAM 100,00
Şirketin ilk yönetim kurulu olarak Hacı Nuri Öztaşkın, Nimet Altop, Şölen Aslı
Altop, Gilles Silberman, Ayouch Wahnich ve Gilles Bellaloum seçilmiştir.
H.3.Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. 1997/1 sayılı Tebliğ Bağlamında Ortak Girişim Kurulması İşlemi 150
Ortak Girişim Sözleşmesi’nin 4.2. maddesinde Valya’nın faaliyet alanı, “yatak ve
döşeme üretimi ve Tarafların ürün sahasına giren ve tarafların/Şirket’in
tasarımcılarının dizayn edecekleri ürünlerin satılması ve ihracatı” olarak
belirlenmiştir (Sözleşme’nin lafzı açısından “Taraflar”, Cauval ve Yataş’ı, “Şirket”
ise Valya’yı işaret etmektedir). Öte yandan şirketin ortak girişim niteliğini
değerlendirmek amacıyla taraflar ve şirket arasındaki ilişkilerin ayrıntılı bir şekilde
ortaya konması gerekmektedir.
Ortak girişimin değerlendirilmesinde ilgili ortak girişimin yoğunlaşma doğurucu mu 160
yoksa işbirliği doğurucu mu olduğunun tespit edilmesi gerekmektedir. Zira bir
ortak girişim sözleşmesi taraflar arasında rekabeti sınırlayıcı özellikler
gösterebileceği gibi ekonomik gücün belirli merkezlerde yoğunlaşmasına da
neden olabilir. Rekabet hukukunda rekabeti kısıtlayıcı anlaşmalar ile
yoğunlaşmaları düzenleyen hükümler farklıdır. Teorideki bu farklılık
yoğunlaşmaların teşebbüs yapılarında, kısıtlayıcı anlaşmaların ise teşebbüs
davranışları üzerinde etkide bulunmasına dayanmaktadır. Ortak girişim
anlaşmalarının hem yapısal hem de davranışsal özellikler taşıması, bu tip
anlaşmaların hem yoğunlaşma hem de kartel düzenlemeleri kapsamında
değerlendirilmesi sonucunu doğurmaktadır. 170
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin (c) bendinde “amaçlarını gerçekleştirmek
üzere işgücü ve malvarlığına sahip olacak şekilde bağımsız bir iktisadi varlık
olarak ortaya çıkan ve taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki
rekabeti sınırlayıcı amacı veya etkisi olmayan ortak girişim” tanımlaması yer
almaktadır. Bu tanıma göre, yoğunlaşmaya yönelik ortak girişimin 1997/1 sayılı
Tebliğ kapsamında değerlendirilebilmesi için aşağıdaki üç unsuru taşıması
gerekmektedir: 1- Ortak kontrol, 2- Bağımsız iktisadi varlık ve 3- İşlemin
koordinasyona yol açmaması.
180
06-87/1125-328
5
H.3.1.1. Ortak Kontrol
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin ikinci fıkrasında “kontrol” kavramı
açıklanmıştır. Tebliğ bakımından kontrol, “ayrı ayrı ya da birlikte, fiilen ya da
hukuken bir teşebbüs üzerinde belirleyici etki uygulama olanağını sağlayan
haklar, sözleşmeler veya başka araçlarla ve özellikle bir teşebbüsün malvarlığının
tamamı veya bir kısmı üzerinde mülkiyet veya işletilmeye müsait bir kullanma
hakkı veya bir teşebbüsün organlarının oluşumunda veya kararları üzerinde 190
belirleyici etki sağlayan haklar edinimi” anlamına gelmektedir.
Bu tanım bağlamında kontrol kavramı açısından “teşebbüs üzerinde belirleyici etki
uygulama”, bir başka deyişle teşebbüsün stratejik ticari kararlarını etkileyebilme
hakkını haiz olma ve “belirleyici etki uygulama olanağı sağlayan” unsurlar ön
plana çıkmaktadır. Bu unsurlar arasında verilen örnekler ise, teşebbüsün
malvarlığı üzerinde mülkiyet, kullanma hakkı ya da yönetim organlarında yer alma
veya karar alma mekanizmasında söz sahibi olmadır.
Mevcut dosya bakımından, Yataş ve Cauval teşebbüslerinin her biri Valya’nın 200
%50 hissesine sahiptir. Diğer yandan Ortak Girişim Sözleşmesi’nin 9. maddesi ile
Ana Sözleşme’nin 8. maddesi uyarınca, ortak girişimin 6 üyeden oluşan yönetim
kurulunda, Yataş ve Cauval eşit sayıda temsil edilecektir. Valya’nın yönetimi,
denetimi ve temsili sorumluluğuna sahip olan kurulun toplantılarında yetersayı 4
olarak belirlenmiştir. Bunun yanı sıra, kurulun mevcut üyelerin çoğunluğu ile karar
alabilmesi düzenlenmiş, ancak Ana Sözleşme’nin 10. ve Ortak Girişim
Sözleşmesi’nin 9.4. maddelerinde sıralanan ve Şirket’in yönetimine ilişkin önemli
kararlarda her iki hissedar grubundan en az birinin olumlu oyu ile karar
alınabilmesi şartı da getirilmiştir. Anılan hükümler, her bir hissedar grubunun tek
başına karar almasını engellemesi itibarıyla ortak kontrolün varlığına işaret 210
etmektedir.
H.3.1.2. Bağımsız İktisadi Varlık
Mehaz mevzuatta belirtildiği üzere, ortak girişimin işgücü ve malvarlığı açısından
bağımsız bir iktisadi varlık olarak faaliyetini sürdürebilecek donanımda olması
gerekmektedir. Ortak girişim, aynı pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin normal
fonksiyonlarını tek başına yerine getirebilmelidir. Bu ortak girişim, anlaşmada yer
alan ticari faaliyetlerini sürekli bir biçimde yürütebilmek için, günlük faaliyetlerini
sürdüren bir yönetime; mali, personel, taşınır ve taşınmaz malvarlıklarını da içeren 220
yeterli kaynaklara sahip olmalıdır.
Ortak girişimin iktisadi bağımsızlığının ölçütü, kendi pazarında bağımsız bir aktör
olarak davranıp davranmadığıdır. Eğer ortak girişim Ar-Ge, ortak satış, üretim gibi
ana teşebbüslerinin sadece bazı fonksiyonlarını yerine getiriyorsa bağımsız bir
iktisadi varlık, bir başka deyişle tam işlevsel olarak kabul edilmemektedir. Bu tip
ortak girişimler, ana teşebbüslerin ticari aktivitelerine yardımcı olarak faaliyetlerini
sürdürecektir.
Ana teşebbüsler ortak girişime her ne kadar gerekli varlıklar konusunda katkıda 230
bulunsalar da, örneğin ortak girişimin sınırlı arz, fikri haklar ve dağıtım alanında
06-87/1125-328
6
ana teşebbüs(ler)le bağlantısını sürdürmesi zaman zaman bağımsız idari varlık
ölçütü açısından soru işareti oluşturmuştur.
Ortak girişimin bağımsız bir iktisadi varlık olarak belirlenmesinde bir başka unsur
ise, ana şirketlerin ortak girişimin alt veya üst pazarlarında varlıklarını
sürdürmeleri durumunda ana teşebbüsler ile ortak girişim arasındaki ilişkidir. Söz
konusu ilişki, özellikle ortak girişimle ana teşebbüsler arasında satışların veya
satın alımların, ortak girişimin kendi satışlarının veya satın alımlarının büyük
bölümünü oluşturduğu zaman önem kazanmaktadır. Ortak girişimin belli bir 240
başlangıç dönemi için satışlarının veya satın alımlarının büyük bölümünü ana
teşebbüslerle gerçekleştirmesi, ortak girişimin bağımsız bir iktisadi varlık olma
özelliğini zedelemez. Söz konusu süre ilgili piyasanın özel koşullarına bağlı
olmakla birlikte, normal koşullarda üç yılı aşmamalıdır.
Ortak girişimin ana teşebbüslere uzun süreli satış yapmasının planlandığı
durumlarda, bu satışların yanı sıra, ortak girişimin bağımsızlığı piyasada oynadığı
aktif rol göz önünde bulundurularak değerlendirilebilmektedir. Bu açıdan ortak
girişimin, toplam üretimi içinde ana teşebbüslere olan satışının oranı önemli bir
faktördür. Diğer bir önemli faktör de, ana teşebbüslere yapılan satışların normal 250
piyasa koşullarına göre yapılıp yapılmadığıdır.
Söz konusu dosya, yukarıda anılan ölçütler kapsamında aşağıda
değerlendirilmiştir.
H.3.1.2.1. Ortak Girişimin Ana Teşebbüslerin Sadece Bazı Fonksiyonlarını
Yerine Getiriyor Olması
Ortak Girişim Sözleşmesi’nin “Dayanak” başlığı altında, Cauval’in mefruşat ve
çek-yat üretiminin bir kısmını ve ayrıca know-how, bazı makineler ve metal 260
teçhizatını Valya’ya imalat yapmaya yönelik olarak devretmeyi, benzer şekilde
Yataş’ın da Kayseri’de bulunan fabrikasındaki mefruşat ve çek-yat faaliyetine
ayrılmış bütün teçhizat ve şerefiyesini Valya’ya bırakmak istediği belirtilmektedir.
Ortak Girişim Sözleşmesi’nin “Kararlaştırılmış Faaliyet ve Amaçlar” başlıklı 4.2.
maddesi taraflar ile Valya arasındaki ilişkiyi düzenlemektedir. Anılan madde
hükmü uyarınca, Cauval, Yataş’ın Türkiye, Kanada, Porto Riko ve Amerika’da
Valya tarafından üretilen ürünlerin tek dağıtıcısı olmasını sağlayacaktır. Aynı
şekilde Yataş da, Cauval’in Valya’nın Batı Avrupa’daki tek dağıtıcısı olmasını
sağlamayı taahhüt etmektedir. Söz konusu dağıtım ilişkilerinin “Distribütörlük 270
Sözleşmesi” uyarınca sağlanacağı ifade edilmektedir.
Maddenin devamında, Yataş’ın yukarıdaki gibi belirlenen ve dört ülkeden
müteşekkil bölgede Yataş ve/veya Cauval ürünlerini Valya’dan, şirkete %10 kâr
bırakarak alacağı düzenlenmiştir. Aynı durum Cauval ürünlerini Batı Avrupa’da
dağıtacak olan Cauval için de geçerlidir. Bu duruma istisna olarak, bazı özel
projelerin gerçekleştirilmesi durumunda ve piyasa fiyatı yukarıda bahsedilen
fiyattan düşük ise, ilgili bölgeye göre Yataş veya Cauval’in rekabetçi olmasını
sağlamak için tarafların ve/veya yönetim kurulunun daha düşük bir kâr oranı
belirleyebileceği belirtilmiştir. 280
06-87/1125-328
7
Ortak Girişim Sözleşmesi’nin anılan 4.2. maddesinden anlaşıldığı üzere, Yataş
kendi bölgesinde gerek Yataş gerekse Cauval ürünlerini dağıtacakken, Cauval
Batı Avrupa’da kendi ürünlerini dağıtacaktır. Yataş ürünleri içinse, taraflar
arasındaki mutabakatla hazırlanacak bir “Acentelik Sözleşmesi” uyarınca,
Cauval’in Batı Avrupa’da acente olarak atanması mümkün kılınmıştır.
Son olarak ilgili madde hükmünün, Valya’ya taraflara ayrılan yukarıdaki bölgeler
dışında kalan ülkelerde Yataş’la ya da Cauval’le yahut üçüncü şahıslarla acentelik
ilişkisi kurma yetkisi verdiği belirtilmelidir. Ayrıca Şirket, herhangi bir bölgede yine 290
tarafların biriyle yahut üçüncü bir şahısla Yataş ürünü olmayan ürünler için
acentelik sözleşmesi imzalamaya yetkilidir.
Yukarıda anılan Distribütörlük ve Acentelik Sözleşmeleri, Ortak Girişim
Sözleşmesi’nin “İmzalanacak Diğer Anlaşmalar” başlıklı 4.4. maddesine konu
olmuştur. “Münhasır Distribütörlük Sözleşmesi” başlıklı 4.4.1. maddesinde
aşağıdaki ifade yer almaktadır:
“Altı ay içerisinde Şirket ve Yataş, Yataş’ın Şirketin Bölge [Türkiye] dahilinde
Diğer Ürünlerin münhasır distribütörü olmasını sağlamak amacıyla, bu
anlaşmanın 4.2. maddesinde belirtilen şartlar ile, … yıllık bir distribütörlük 300
sözleşmesi akdedecektir. Ancak, Yataş’ın hisselerini işbu Anlaşmanın 8.
maddesi uyarınca devretmesi halinde, münhasır distribütörlük sözleşmesi,
bahse konu hisse devrinin Şirketin pay defterine kaydından itibaren iki yıllık
bir süre için Şirket ve Yataş için geçerli olacaktır.”
Yukarıda yer alan bilgilerden, ortak girişim şirketinin tarafların belirli bir fonksiyonu
gerçekleştirmek üzere kurulduğu kanaatine varılmıştır. Nitekim dosya mevcudu
bilgi ve belgeden, Valya’nın sadece üretim şirketi olmayı hedeflediğinin açıkça
ifade edildiği anlaşılmıştır. Şirketin, tarafların sadece üretim fonksiyonunu
gerçekleştirmeye yönelik olarak kurulması, bağımsız ortak girişim niteliğini 310
zedelemektedir.
H.3.1.2.2. Ortak Girişimin Sınırlı Arz, Fikri Haklar Yoluyla Ana Teşebbüslerle
Bağlantısının Sürekli Olması
Ana teşebbüslerin ortak girişime herhangi bir teşebbüs gibi piyasada faaliyet
gösterebilmesi için gereken varlıkları sağlaması ortak girişimin bağımsızlığı için
gereklidir. Yukarıda da anılan ve tarafların Valya’ya sağlayacağı ayni katkılar
Ortak Girişim Sözleşmesi’nin 5. maddesinde yinelenmektedir. Fabrika, makine ve
ekipman katkısının yanı sıra, Valya’ya teknoloji, know-how ve kalite koşulları gibi 320
üretime yönelik hizmetlerin sağlanacağı da ilgili hüküm ile kararlaştırılmıştır.
Diğer yandan, Sözleşme’nin yukarıda alıntılanan ve Valya’nın ürettiği ürünlerin
Türkiye’de münhasıran Yataş tarafından dağıtılmasını öngören 4.4.1. maddesi,
ortak girişimle taraf teşebbüs arasındaki ilişkiyi pekiştirmektedir. İlgili madde
hükmünde bu ilişkinin süresinin de açık bırakıldığı görülmektedir. Genel itibarıyla
mobilya pazarının kendine özgü koşullar barındırmadığı dikkate alındığında, Valya
ile Yataş arasındaki bağ belirsiz süreli dağıtım ilişkisi yoluyla güçlendirilmiş
olmaktadır.
330
06-87/1125-328
8
Her ne kadar, Yataş’a ait olmayan ürünlerin dağıtımı için Valya’ya acentelik
sözleşmeleri imzalama yetkisi verilse de dosya mevcudu bilgiler, ortak girişimin
ana teşebbüslere ait ürünler dışında yapacağı üretimin kısıtlı olacağına, üretiminin
münhasıran ana teşebbüsler tarafından satın alınacak olması itibarıyla da
piyasaya arzının sınırlı kalacağına işaret etmektedir. Bu husus Valya’nın ana
teşebbüslerden, Türkiye bölgesi özelinde Yataş’tan, bağımsız bir iktisadi varlık
olarak ortaya çıkmasına engel olacak niteliktedir.
H.3.1.2.3. Ortak Girişimin Ana Teşebbüslerle Arasındaki Satış Ya Da Satın
Alımların Miktarı Veya Süresi 340
Yukarıda belirtildiği üzere, Valya’nın üretiminin tamamı yahut önemli bir
bölümünün belirsiz bir süre boyunca ana teşebbüsler tarafından satın alınacak
olması nedeniyle, teşebbüsün bağımsızlığı zedelenmektedir.
H.3.1.2.4. Ortak Girişimin Piyasada Aktif Rol Oynayıp Oynamadığı
Ortak girişimin ana teşebbüslere satışının uzun süreli öngörüldüğü durumlarda,
piyasada aktif rol oynayıp oynamadığı önem kazanmaktadır. Mevcut dosyada,
Valya’nın toplam üretimi içinde ana teşebbüslere olan satışlarının oranına ilişkin 350
kesin rakamlar öngörülmemiştir. Öte yandan, dosya mevcudu bilgi ve belgeden,
ortak girişimin önemli ölçüde ana teşebbüslerin ürünlerini üretmek fonksiyonunu
sağlayacağı ve üretiminin de münhasıran ana teşebbüslerce dağıtılacağı
anlaşılmaktadır. Bu çerçevede, Valya’nın ilgili pazarda aktif rol oynayacağını
söylemek mümkün değildir.
Yukarıdaki açıklamalar ile mevcut bilgi ve belgeler ışığında, Valya’nın bağımsız
iktisadi varlık olarak ortaya çıkmadığı, bu nedenle ortak girişimin barındırması
gereken üçüncü unsur olan koordinasyona yol açmaması gerekliliğini
değerlendirmeksizin, söz konusu işlemin 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin (c) 360
bendi uyarınca yoğunlaşma doğurucu bir ortak girişim olmadığı kanaatine
varılmıştır.
H.3.2. Menfi Tespit Değerlendirmesi
Ortak girişim işlemine tarafların faaliyetlerine olan etkisi açısından bakıldığında,
Ortak Girişim Sözleşmesi’nin belirli bazı sınırlamalar getirdiği görülmektedir.
Sözleşme’nin “Kararlaştırılmış Faaliyet ve Amaçlar” başlıklı 4.2. maddesinde “İşbu
sözleşmenin bir parçası olarak, Cauval, Yataş’ın, Distribütörlük Sözleşmesi’nin 370
şartları uyarınca, Şirket’in Türkiye, Kanada, Porto Rico ve Amerika’daki tek
distribütörü olmasını sağlayacaktır. Diğer taraftan, Yataş, Distribütörlük
Sözleşmesi uyarınca, Cauval’in Şirket’in Batı Avrupa’daki tek distribütörü olmasını
sağlayacaktır.” ifadelerine yer verilmiştir. Yine Sözleşme’nin “Münhasır
Distribütörlük Sözleşmesi” başlıklı ve yukarıda da alıntılanan 4.4.1. maddesi de
Yataş ve Cauval’in kararlaştırılmış olan bölgelerde Valya’nın münhasır dağıtıcıları
olmalarını düzenlemektedir. Buna göre, Türkiye bölgesinde Valya’nın ürettiği
kanepe ve oturma gruplarını sadece Yataş dağıtacaktır. Söz konusu münhasırlık
uygulamasının yanı sıra Sözleşme’nin 14. maddesinde de rekabet etmeme
yükümlüğü düzenlenmiştir. 380
06-87/1125-328
9
Yukarıda yer verilen madde hükümleri, tarafların ticari kararlarını özgürce
almalarını engelleyecek nitelikte olduğundan 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine
aykırılık teşkil etmektedir.
H.3.3. Muafiyet Değerlendirmesi
1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirilemeyen ve içerdiği kısıtlayıcı
hükümler nedeniyle menfi tespit alması da olanaksız görülen başvuru konusu
işlemin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi bağlamında irdelenmesi gerekmektedir. 390
Ancak mevcut dosya bakımından söz konusu incelemeyi sağlıklı bir şekilde
yapmanın mümkün olmadığı görülmektedir. Nitekim bu incelemenin öncelikle,
taraflar ile ortak girişim şirketi arasındaki alım-satım ilişkilerinin ayrıntılarını
düzenlemesi beklenen Distribütörlük Sözleşmeleri’nin değerlendirilmesini zorunlu
kılmaktadır. Dosya mevcudu bilgi ve belgede yer alan bilgiler, söz konusu dağıtım
anlaşmalarının imzalanmadığını ve bu durumun, Valya’nın esas faaliyetini teşkil
edecek olan oturma grubu üretimine geçişini de engellemekte olduğunu
göstermektedir. Mevcut durumda, muafiyet değerlendirmesinin yapılabilmesi için
gerekli görülen bilgi ve belgelerin sağlanamadığı, ancak taraflar ile ortak girişim 400
şirketi arasındaki sözleşmelerin imzalanması ve teşebbüsler arasındaki ilişkilerin
açıklık kazanması halinde bildirimin yeniden ele alınabileceği kanaatine
varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. Valya Mobilya Üretim A.Ş.’nin bağımsız iktisadi varlık niteliği taşımaması
nedeniyle 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken 410
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in 2. maddesinin (c) bendi
uyarınca yoğunlaşma doğurucu bir ortak girişim olmadığı, dolayısıyla
1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında birleşme veya devralma sayılan haller
dışında kaldığına,
2. Ortak Girişim Sözleşmesi’nin 4. ve 14. maddeleriyle düzenlenen
münhasırlık ve rekabet etmeme hükümlerinin 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil ettiği, bu
nedenle bildirim konusu anlaşmaya menfi tespit verilemeyeceğine,
420
3. Ortak Girişim Sözleşmesi’nin, yapılması planlanan Distribütörlük
Sözleşmeleriyle bir bütün teşkil ettiği ve mevcut dosya bakımından bu
bütünlüğün sağlanamaması nedeniyle muafiyet incelemesinin bu aşamada
yapılamayacağına,
4. İşlemin ortak girişim niteliği kazanmasına yönelik değişiklik ya da
düzenlemelerin yapılması durumunda yeni bir bildirimde
bulunulabileceğine, bu yönde düzenlemelerin yapılmaması durumunda ise
Ortak Girişim Sözleşmesi’nin 4.2. maddesinde bahsi geçen “Distribütörlük
06-87/1125-328
10
Sözleşmesi”nin ancak 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesindeki muafiyet 430
koşullarını karşılayacak şekilde düzenlenebileceğine,
5. Yukarıdaki seçeneklerden hangisinin tatbik edildiğinin ve bu doğrultuda
yapılan düzenlemelerin en kısa sürede Kurumumuza bildirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy