1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D4/1/O.G.-01/3 (İlk İnceleme )
Karar Sayısı : 01-25/241-63
Karar Tarihi : 29.5.2001
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU.
Üyeler : Dr. Kemal EROL (İkinci Başkan), İsmet CANTÜRK,
Nejdet KARACEHENNEM, A.Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER.
B- RAPORTÖR : Oğuzkan GÜZEL
C- ŞİKAYET EDEN : - TORGEM Gemi İnşaat San. ve Tic. A.Ş.
Aydınlı Limanı Özel Tersaneler Mevkii
81700 Tuzla-İstanbul
- DENTAŞ Gemi İnşaa ve Onarım San. A.Ş.
Tuzla Tersaneleri, Parsel No:25, 81700 Tuzla-İstanbul
D- HAKKINDA İLK İNCELEME YAPILAN: Türkiye Sınai Kalkınma Bankası A.Ş.
Meclisi Mebusan Caddesi No: 161
80040, Fındıklı-İstanbul
E- DOSYA KONUSU: Yatırımları Teşvik Fonu’ndan tersanecilik sektörüne
tahsis edilen kredilerin kullandırılmasındaki uygulamaları ile Türkiye Sınai
Kalkınma Bankası A.Ş.'nin 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiği iddiası.
F- İDDİALARIN ÖZETİ: - İşletme sermayesi ve finansman zorluğu çeken
tersanelere Yatırımları Teşvik Fonu’ndan tahsis edilen işletme kredisinin
kullandırılmasına ilişkin 7.4.2000 tarih ve 2000/308 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile
bu kredinin tahsis işlemlerinde aracılık görevi verilen Türkiye Sınai Kalkınma
Bankası A.Ş.’nin tersanecilik piyasasında kredi tahsis işlemleri yönünden hakim
duruma gelmiş olduğu;
- Söz konusu Banka'nın re'sen aldığı bir kararla Bakanlar Kurulu Kararı’nın
gerekçelerine, ruhuna ve lafzına aykırı olarak şikayetçi tersaneleri uygulama dışında
bıraktığı, böylece kredinin muhatapları ve alıcıları olan rakip tersaneler arasında
aynı ve eşit hak için farklı şartlar ileri sürmek suretiyle doğrudan ayrımcılık yaparak
mevcut hakim durumunu kötüye kullandığı ve bu uygulama sonucunda da
tersanecilik piyasasında rekabet şartlarının bozulduğu iddia edilmektedir.
G- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 12.2.2001 tarih, 697 ve 698 sayı ile giren
başvurular üzerine düzenlenen 20.4.2001 tarih, D4/1/O.G.-01/3 sayılı İlk İnceleme
Raporu 18.5.2001 tarih, REK.0.08.00.00/29 sayılı Başkanlık önergesi ile 01-25 sayılı
Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
2 REKABET KURUMU
H- RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: Yüksek Planlama Kurulu’nun konuya ilşkin raporuna
istinaden, işletme sermayesi ve finansman zorluğu çeken tersanelere 7.4.2000 tarih
ve 2000/308 sayılı Bakanlar Kurulu kararı gereğince Yatırımları Teşvik Fonu’ndan
tahsis edilen işletme kredisinin kullandırılması ile ilgili kararın uygulanmasını
yürütmekle görevlendirilen kurumların yaptıkları işlemleri teşebbüsler arası işlemler
olarak değerlendirme imkanının bulunmadığı, bu nedenle şikayet konusunun 4054
sayılı Kanun kapsamında olmadığı; ayrıca şikayet dilekçesinde yer alan ilgili ürün
pazarı, hakim durumun varlığı ve kötüye kullanılmasına yönelik iddiaların söz konusu
uygulamanın Kanun kapsamında değerlendirilmesi durumunda dahi rekabet hukuku
açısından kabulünün mümkün olmadığı düşünülmektedir.
İ- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Şikayet konusu olayın bir devlet yardımı uygulaması olması nedeniyle,
değerlendirme yapılırken öncelikle konunun 4054 sayılı Kanun kapsamında olup
olmadığının belirlenmesi gerekmektedir. Bu noktada, tersanecilik sektörüne yönelik
olarak yatırımları teşvik fonundan işletme kredisi tahsisi hakkındaki karar merciinin
Bakanlar Kurulu olduğu, kararın yürütülmesinde ise Hazine Müsteşarlığı ve
Denizcilik Müsteşarlığının ilgili idareler olarak görevlendirildiği, kredinin tahsis ve
kullandırım işlemlerinin yürütülmesinde ise Türkiye Sınai Kalkınma Bankası A.Ş.’nin
görevlendirildiği anlaşılmaktadır. Kararı alan ve uygulamada görevli olan kurumların
rekabet hukuku kapsamında statülerinin değerlendirilmesi sonucunda, idare teşkilatı
içerisinde merkezi idare konumundaki yürütme organı niteliğindeki birimlerin
bulunduğu, kararın uygulanmasına aracılık eden bankanın ise bağımsız bir teşebbüs
niteliğinde olduğu saptanmıştır. Ancak bağımsız bir teşebbüs niteliğindeki bankanın
da, kararla tahsis edilen devlet yardımının dağıtılmasında kendi hür iradesi ile
davranma imkanı bulunmamakta, ilgili idari birimlerle birlikte ve geçerli mevzuat
kapsamında işlem tesis etme zorunluluğu bulunmaktadır. Bu çerçevede bankanın
işlemleri ilgili idarelerin denetiminde olup, kredinin tahsis süreci bu niteliği ile idari
işlem görünümü arz etmektedir.
İlgili Bakanlar Kurulu Kararı'nın 8. maddesinde, Hazine Müsteşarlığı'nın
uygun görüşüne istinaden ilgili idare (Denizcilik Müsteşarlığı) ve bankanın (Türkiye
Sınai Kalkınma Bankası A.Ş.) uygulamada bulunacağı, 5. maddesinde ise kredilerin
aracı banka tarafından kullandırılacağı ve kullanıma ilişkin esasların Hazine
Müsteşarlığı'nın talimatına istinaden Türkiye Sınai Kalkınma Bankası A.Ş. tarafından
yürütüleceği ifade edilmektedir. Bu doğrultuda kararın uygulamasına ilişkin olarak
Denizcilik Müsteşarlığı ile Türkiye Sınai Kalkınma Bankası A.Ş. arasında yapılan
protokolde kriterlere uygunluğu nedeniyle krediden yararlanabilecek tersaneler
belirtilmiş olup, kullanabileceklerin tespitinde bankacılık teamüllerine göre öneri
getirme yetkisi Türkiye Sınai Kalkınma Bankası A.Ş.’ye verilmiştir. Protokolde,
bankanın önereceği listeyi bir defada Hazine Müsteşarlığı’na sunacağı,
Müsteşarlığın fonun imkanları çerçevesinde tahsisatları yaparak aracı banka
üzerinden tersanelere fon aktarımında bulunacağı ve ortaya çıkan tereddütlerde ve
ihtilaf halinde Müsteşarlığın görüşü doğrultusunda işlem yapılacağı da
belirtilmektedir. Tüm bu düzenlemelerden açıkça anlaşılacağı üzere kararın
uygulaması tamamen idari düzeyde yürütülmekte olup, Türkiye Sınai Kalkınma
Bankası A.Ş. bankacılık işlemlerinde aracılık görevini yapmakta ve yaptığı
işlemlerden dolayı belli bir oranda komisyon almaktadır.
3 REKABET KURUMU
Yukarıda yer verilen tespitlerden şikayet konusu uygulamanın idari bir işlem
niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır. Bu işlemde ilgili bankanın gerçekleştirdiği
faaliyetler tamamen aracılık hizmetleri niteliğindedir. Bankanın belirttiği listeyi
danışmanlık önerisi şeklinde değerlendirirek sonuca bağlamak Hazine
Müsteşarlığı’nın yetkisinde bulunmaktadır. Ancak bu olayda söz konusu
Müsteşarlığın oluşabilecek kredi dönüş riskinin üstlenilmesi yoluna gitmeyerek,
tahsisat işlemini bankaca belirlenen liste üzerinden gerçekleştirdiği anlaşılmaktadır.
Zaten şikayetçi tersanelerin de bu meyanda Hazine Müsteşarlığı’na başvuruda
bulundukları ve yasal haklarını kullanacaklarını bildirdikleri görülmektedir.
4054 sayılı Kanun’un “Kapsam” başlıklı 2. maddesi; “Türkiye Cumhuriyeti
sınırları içinde mal ve hizmet piyasalarında faaliyet gösteren ya da bu piyasaları
etkileyen her türlü teşebbüsün aralarında yaptığı rekabeti engelleyici, bozucu ve
kısıtlayıcı anlaşma, uygulama ve kararlar ile piyasaya hakim olan teşebbüslerin bu
hakimiyetlerini kötüye kullanmaları ve rekabeti önemli ölçüde azaltacak birleşme ve
devralma niteliğindeki her türlü işlem ve davranışlar, rekabetin korunmasına yönelik
tedbir, tespit ve denetlemeye ilişkin işlemler bu kanun kapsamına girer” şeklindedir.
Bu hüküm doğrultusunda yukarıda açıklanan nedenlerle, Bakanlar Kurulu Kararı'nın
uygulanması ile görevlendirilen kurumların işlemlerinin, teşebbüsler arası işlem
olarak değerlendirilemeyeceği, bunun sonucunda şikayet konusu olan uygulamanın
4054 sayılı Kanun kapsamında olmadığı anlaşılmaktadır.
J- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmelerin ışığında; Türkiye Sınai
Kalkınma Bankası A.Ş.'nin, işletme sermayesi ve finansman zorluğu çeken
tersanelere 7.4.2000 tarih ve 2000/308 sayılı Bakanlar Kurulu kararı gereğince
Yatırımları Teşvik Fonu’ndan tahsis edilen işletme kredisinin kullandırılmasına
yönelik uygulamalarının 4054 sayılı Kanun'u ihlal ettiğine ilişkin şikayet ile ilgili
olarak; söz konusu Karar'ın uygulanmasını yürütmekle görevlendirilen kurumların
yaptıkları işlemlerin teşebbüslerce yapılan işlemler kapsamında
değerlendirilemeyeceğine, idari işlem niteliğinde olmaları sonucu 4054 sayılı Kanun
kapsamında olmayan söz konusu işlemler hakkında bir önaraştırma yapılmasına
veya soruşturma açılmasına gerek olmadığına, her iki şikayetin reddine, iki üyenin
şikayet konusu edilen işlemlerin Bankalar Kanunu ve bankacılık mevzuatı usul ve
esasları çerçevesinde bir uygulama olduğu yönündeki farklı gerekçeleriyle
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy