1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D3/M.B.-01/1 (Menfi Tespit/ Muafiyet)
Karar Sayısı : 01-25/245-67
Karar Tarihi : 29.5.2001
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, Necdet KARACEHENNEM,
A. Ersan GÖKMEN, R.Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER.
B- RAPORTÖR: Meltem BAĞIŞ
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: - Yeni Karamürsel Giyim ve İhtiyaç Maddeleri
Pazarlama A.Ş.
D- TARAFLAR: - Yeni Karamürsel Giyim ve İhtiyaç Maddeleri Pazarlama A.Ş.
Eski Büyükdere Cad. No:17 4. Levent/İSTANBUL
- Yeni Karamürsel Giyim Ve Ihtiyaç Maddeleri
Pazarlama A.Ş. Bayileri
E- DOSYA KONUSU: Yeni Karamürsel Giyim ve İhtiyaç Maddeleri Pazarlama
A.Ş (YKM)’nin bayileriyle imzaladığı dağıtım anlaşmalarına menfi tespit belgesi
verilmesi veya muafiyet tanınması talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 29.12.1998 tarih, 4185 sayı ve 26.4.2001
tarih, 1701 sayı ile giren başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 4, 5 ve 8. maddeleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda
düzenlenen, 23.5.2001 tarih ve D3/1/M.B.-01/1 sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Ön
İnceleme Raporu 25.5.2001 tarih, REK.0.07.00.00/31 sayılı Başkanlık önergesi ile
01-25 sayılı Kurul gündemine alınarak karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖR GÖRÜŞÜ:Yeni Karamürsel Giyim ve İhtiyaç Maddeleri Pazarlama
A.Ş’nin bayileriyle yapmış olduğu dağıtım anlaşmalarının 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi çerçevesinde bir dikey anlaşma olması sebebiyle ilgili sözleşmeye menfi
tespit verilemeyeceği;
- Grup muafiyeti incelemesi açısından ise, dağıtım anlaşmalarında münhasır bölge
kavramının yer almaması sebebiyle 1997/3 sayılı Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamı dışında kaldığı,
- 1997/4 sayılı Tek Elden Satın Alma Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
çerçevesinde incelendiğinde ise, YKM anlaşmalarının aralarında herhangi bir
işlevsel ilişki bulunmayan erkek konfeksiyon, bayan konfeksiyon, çocuk konfeksiyon,
kundura, spor malzemeleri, züccaciye, kozmetik, bayan tuhafiye, erkek tuhafiye,
bayan çamaşır, oyuncak, jeans ve mefruşat olarak 13 ana mal grubu için akdedildiği,
bu durumun da Tebliğ'in 4. maddesinde sayılan grup muafiyeti kapsamı dışında
kalan koşullar ve yükümlülüklerden olan (c) bendinde ifade edilen tek elden satın
2 REKABET KURUMU
alma yükümlülüğünün, nitelikleri ve ticari teamül gereği aralarında bir bağlantı
olmayan, iki veya daha fazlası mallar için getirilmiş olması hükmüne tümüyle ters
düştüğü bu nedenle 1997/4 sayılı Tek Elden Satın Alma Anlaşmalarına İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği kapsamının da dışında kaldığı,
- YKM bayilik anlaşmalarının son olarak, 1998/7 sayılı Franchise Anlaşmalarına
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği çerçevesinde incelenmesi sonucunda 1998/7 sayılı
Tebliğ'in bir dağıtım anlaşmasını, franchise anlaşması olarak tanımlanmak için
zorunlu kıldığı üç temel husus olan yeknesak görünüm, know-how aktarımı ve teknik
desteği bulundurmaması sebebiyle 1998/7 sayılı Tebliğ'in de kapsamı dışında
kaldığı,
- Anlaşmaların, 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesinde tanımlanan bireysel muafiyet
kapsamında incelenmesi sonucunda yeniden satış fiyatının belirlenmesine ilişkin 6.
maddesi ve bayilerin sigorta seçimini kısıtlayan 11. maddesi nedeniyle bireysel
muafiyet verilemeyeceğine ancak anılan maddelerin 4054 sayılı Kanun'u ihlal
etmeyecek biçimde yeniden düzenlenmesi halinde bireysel muafiyet tanınabileceği
düşünülmektedir.
H- İNCELEME ve DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
YKM, giyim-konfeksiyon eşyası ve dayanıklı tüketim malları pazarında
faaliyette bulunan, mağazalar zinciridir. Dolayısıyla şirketin ekonomik anlamda ait
olduğu ürün pazarı, hazır giyim ve ihtiyaç maddeleri pazarı olarak tespit edilmiştir.
Sözleşme konusu ürünlerin ülke çapında yaygın kullanımı, ürünlerin bozulma
riskinin olmaması, dağıtımının YKM'nin kendine özgü mekanizması yoluyla etkin bir
şekilde gerçekleştirilmesi ve YKM bayilik ağının yurt sathına yayılmış olması
hususları dikkate alındığında, ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti Sınırları olarak
tespit edilmiştir.
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Bahse konu Bayilik Anlaşmalarının bir tarafı YKM, diğer tarafı ise bildirim
formunda belirtildiği gibi 17 adet YKM bayisidir. YKM Bayilik Anlaşmaları'nın 6.
maddesinde düzenlenen; "Mağazada diğer Yeni Karamürsel Mağazalarında
uygulanan genel ilke ve uygulamalara ve uygulanan fiyat, satış ve vesika düzenine
uyulması mecburidir. Aksine hareket edilmesi halinde Pazarlama, işbu
mukavelenamenin diğer maddelerinde yazılı haklarını kullanmakta muhtar olacaktır.
Yukarıdaki fiyat-satış ve vesika düzenine uyulması, Pazarlamanın ucuzluk ve indirim
uygulama ve şartlarına ve bu husustaki Pazarlamanın koordinatör olarak düzenleme
ve tebliğ ve tamimlerine aynen uyulmasını da mütezammındır.." şeklindeki hüküm,
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. maddesinin (a) bendinde
yasaklanan satış fiyatının belirlenmesi hükmüyle uyumlu değildir. YKM
anlaşmalarında yer alan satış fiyatının tek taraflı olarak sağlayıcı tarafından
belirlenmesi hükmü 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinin (a) bendinde aykırıdır ve bu
nedenle aynı Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde bu anlaşmaya menfi tespit
verilmesi mümkün değildir.
YKM bayilik anlaşmaları, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesine dayanılarak
çıkarılan dağıtım anlaşmalarına ilişkin üç temel grup muafiyeti tebliği çerçevesinde
3 REKABET KURUMU
incelenmiştir. Bu tebliğler; 1997/3 sayılı Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin
Grup Muafiyeti Tebliği, 1997/4 sayılı Tek Elden Satın Alma Anlaşmalarına İlişkin
Grup Muafiyeti Tebliği, 1998/7 sayılı Franchise Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği'dir.
YKM bayilik anlaşmaları, 1997/3 sayılı Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği açısından ele alındığında; esas olarak anlaşmaların bu
tebliğe uyum sağladığı, Tebliğ'in bir anlaşmayı tek elden dağıtım anlaşması olarak
tanımlamak için zorunlu kıldığı bir tarafın sağlayıcı olma, diğer tarafın yeniden satıcı
olma şartlarını yerine getirdiği görülmektedir. Ancak anlaşmaları, bu Tebliğ'in
kapsamı dışına çıkaran çok önemli bir husus ise, Tebliğ'in 2. maddesinde
sağlayıcının yükümlülükleri arasında sayılan belirli malları ülkenin tamamında veya
belirlenmiş bir bölümünde yeniden satma zorunluluğu olarak tanımlanan münhasır
bölge kavramıdır. Zira, 1997/3 sayılı Tebliği diğer dağıtım anlaşmalarına ilişkin grup
muafiyeti tebliğlerinden ayıran en önemli özellik, sağlayıcının mutlak surette yeniden
satıcıya özel bir faaliyet bölgesi yani münhasır bölge vermesi zorunluluğudur. YKM
anlaşmaları; her ne kadar bütün olarak ele alındığında tipik bir tek elden dağıtım
anlaşması görünümü arz etseler de, münhasır bölge konusunda anlaşmalarda
herhangi bir ibare yer almaması sebebiyle grup muafiyeti kapsamı dışında
kalmaktadırlar.
YKM bayilik anlaşmaları, 1997/4 sayılı Tek Elden Satın Alma Anlaşmalarına
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği çerçevesinde incelendiğinde ise, Tebliğ'in 4.
maddesinde sayılan grup muafiyeti kapsamı dışında kalan koşullar ve
yükümlülüklerden olan (c) bendinde ifade edilen tek elden satın alma
yükümlülüğünün, nitelikleri ve ticari teamül gereği aralarında bir bağlantı olmayan, iki
veya daha fazlası mallar için getirilmiş olması hükmüne tümüyle ters düşmektedir.
Zira YKM anlaşmaları, aralarında herhangi bir işlevsel ilişki bulunmayan erkek
konfeksiyon, bayan konfeksiyon, çocuk konfeksiyon, kundura, spor malzemeleri,
züccaciye, kozmetik, bayan tuhafiye, erkek tuhafiye, bayan çamaşır, oyuncak, jeans
ve mefruşat olarak 13 ana mal grubu için akdedilmektedir. Sonuç olarak, YKM bayilik
anlaşmaları, içerdikleri çok çeşitli ve ilişkisiz ürün türleri dolayısıyla 1997/4 sayılı Tek
Elden Satın Alma Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamının dışında
kalmaktadırlar.
YKM bayilik anlaşmaları son olarak, 1998/7 sayılı Franchise Anlaşmalarına
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği çerçevesinde incelenmiştir. 1998/7 sayılı Tebliğ'e göre
bir dağıtım anlaşmasını, franchise anlaşması olarak tanımlamak için üç temel husus
aranmaktadır. Bu hususlar; "i. Ortak bir marka veya işletme adının kullanılması ve
tesislere ve/veya ulaşım araçlarına yeknesak bir görünüm verilmesi,
ii. Franchise veren tarafından franchise alana know-how aktarılması,
iii. Franchise alanın anlaşma süresince franchise veren tarafından sürekli olarak
ticari ve teknik açıdan desteklenmesi" olarak Tebliğ'in 3. maddesinde
sıralanmaktadır. YKM anlaşmalarının 1. maddesinde yer alan düzenlemeye göre;
"…anlaşmanın konusu …adresindeki ticarethanede tabela ile ilan ve reklamlarında
ve ambalaj malzemesinde "Yeni Karamürsel Mağazası" veya sadece "Yeni
Karamürsel" deyiminin bulunacağı bir mağaza açması ve Pazarlama'nın ona
muvafakatidir". Bu maddenin yorumundan ortak bir marka ve işletme adının
4 REKABET KURUMU
kullanılmasının zorunluluğu açıktır. Ancak maddenin lafzından ve yorumundan
tesislere ve/veya ulaşım araçlarına yeknesak görünüm verilmesi sonucuna ulaşmak
mümkün değildir. İkinci gerekli unsur olan ve literatürde franchise anlaşmalarının
tanımlayıcı unsuru olarak ifade edilen know-how'la ilgili olarak ise YKM
sözleşmelerinde herhangi bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Son zorunlu unsur olan
ticari ve teknik destek konusuna ilişkin olarak YKM anlaşmalarında hüküm
bulunmamaktadır.
YKM bayilik anlaşmalarının, üç farklı dağıtım anlaşmasına ilişkin grup
muafiyeti tebliği çerçevesinde incelenmesi sonucunda, bu anlaşmaların mevcut
herhangi bir grup muafiyeti kapsamına girmediği kanaatine ulaşılmıştır. Dolayısıyla
anlaşmalar, 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesinde tanımlanan bireysel muafiyet
kapsamında incelenmiştir. 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesinin anlaşmaya bireysel
muafiyet vermek için zorunlu unsurlar arasında saydığı dört hususun da YKM
anlaşmalarında yerine getirildiği tespit edilmiştir. Söz konusu anlaşmaları ile malların
üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya
da ekonomik veya teknolojik gelişmenin sağlanmasının mümkün olduğu, bundan
tüketicinin yarar sağlayacağı, ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan
kalkmayacağı, rekabetin yukarıda belirtilen amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan daha fazla sınırlanmayacağı dosya mevcudu bilgi ve belgeden
anlaşılmaktadır.
Ancak anlaşma hükümleri bütün olarak ele alındığında, bireysel muafiyet
verilmesine engel oluşturan maddeler içerdiği de görülmüştür. YKM bayilik
anlaşmasının 6. maddesinde yer alan;
"Mağazada, diğer Yeni Karamürsel Mağazalarında uygulanan genel ilke ve
uygulamalara ve uygulanan fiyat, satış ve vesika düzenine uyulması mecburidir.
Aksine hareket edilmesi halinde Pazarlama, işbu mukavelenamenin diğer
maddelerinde yazılı haklarını kullanmakta muhtar olacaktır" hükmü, Kanun'un 4.
maddesi birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan ve yasaklanan haller arasında
sayılan "mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar
gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi" hükmü
kapsamındadır.
Ayrıca YKM anlaşmalarının 11. maddesinde yer alan; "Bayi Pazarlama'ya
ipotek gösterdiği gayri menkullerinin, mağaza binasının, içindeki sabit kıymetlerin ve
emteaların sigortalarını YKM Sigorta A.Ş.'ye yaptıracaktır" hükmü, yine 4054 sayılı
Kanun'un 4. maddesinin (f) bendinde sayılan ve yasaklanan faaliyetlerden olan
"Anlaşmanın niteliği veya ticari teamüllere aykırı olarak, bir mal veya hizmet ile
birlikte diğer mal veya hizmetin satın alınmasının zorunlu kılınması..."
kapsamındadır. Anlaşmanın anılan maddesi, mevcut haliyle, YKM bayilerini, mağaza
ve mağaza donanımını sigortalarken YKM Sigorta'yı kullanmayı zorunlu tutmaktadır.
Öte yandan, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğu anlaşılan
söz konusu bayilik anlaşmalarının bildirime tabi oldukları, ancak bildirimin Kanun’un
geçici 2. maddesi ve 1997/6 sayılı Rekabet Kurumu Teşkilatının Oluşturulmasından
Sonra Teşebbüslerin ve Teşebbüs Birliklerinin 4054 Sayılı Kanun'dan Doğan Hak ve
Yükümlülüklerine İlişkin Tebliğ gereğince YKM'nin bildirim yükümlülüğünü süresi
içinde yerine getirmediği anlaşılmıştır.
5 REKABET KURUMU
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde;
Yeni Karamürsel Giyim ve İhtiyaç Maddeleri Pazarlama A.Ş.'nin bayileri ile
yapmış olduğu anlaşmalara ilişkin olarak;
1) YKM ile bayileri arasında yapılan anlaşmaların 6. maddesinde yer alan yeniden
satış fiyatı belirlemesine yönelik düzenleme nedeniyle menfi tespit belgesi
verilemeyeceğine,
2) Anlaşmaların 1997/3 sayılı Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği, 1997/4 sayılı Tek Elden Satın Alma Anlaşmalarına İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği ile 1998/7 sayılı Franchise Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği kapsamı dışında kaldığına;
3) YKM anlaşmalarına mevcut haliyle, yeniden satış fiyatının belirlenmesine ilişkin
6. maddesi ve bayilerin sigorta şirketi seçimini kısıtlayan 11. maddesi nedeniyle
bireysel muafiyet verilemeyeceğine;
4) i) Anlaşmaların 6. ve 11. maddelerinin, 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesini ihlal
etmeyecek biçimde; YKM mağazalarında uygulanan genel ilke ve uygulamalara,
uygulanan fiyat, satış ve vesika düzenine uyulması mecburiyetlerinin
kaldırılmasının yanısıra, bayilerin sigorta şirketi seçiminde özgür bırakılacak
şekilde yeniden düzenlenmesi kaydıyla, başvuru tarihi olan 29.12.1998
tarihinden itibaren beş yıl süre ile ilgili anlaşmalara bireysel muafiyet
tanınabileceğine;
ii)Bu koşulların yerine getirilmesi için kararın tebliğinden itibaren ilgili taraflara 45
gün süre verilmesine ve bu süre içerisinde, öngörülen düzeltmelerin yapıldığına
dair belgelerin Kurum'a sunulmasına;
iii) Aksi takdirde 4054 sayılı Kanun'un 56. maddesi uyarınca anlaşmaların
geçersiz olacağının, Kurulumuzca öngörülen düzeltmeler yapılmadan uygulamaya
devam edilmesi halinde haklarında soruşturma açılacağının ve aynı Kanun'un 16.
ve 17. maddeleri uyarınca işlem yapılacağının ilgili taraflara bildirilmesine;
5) i) Anlaşmaların Yeni Karamürsel Giyim ve İhtiyaç Maddeleri Pazarlama A.Ş.
tarafından süresi içinde Kurum'a bildirilmemesinden dolayı, Yeni Karamürsel
Giyim ve İhtiyaç Maddeleri Pazarlama A.Ş.'ye, 4054 sayılı Kanun'un 16.
maddesinin 1. fıkrasının (c) bendi ve 2001/1 sayılı Rekabet Kurulu Tebliği
gereğince 949.104.000 TL para cezası uygulanmasına;
ii) ayrıca, aynı maddenin 3. fıkrası gereğince teşebbüsün bildirim yükümlülüğünün
olduğu ilgili dönemde sorumluluğu bulunan Yönetim Kurulu Başkanı A. Fethi
AĞRALI'ya, Gülay TAN, Lale TUĞLU, S. Oral TAN, Harun TAN, Nuşin ORAL ve
Emir Kunt'dan oluşan yönetim kurulu üyelerinin her birine aynı maddenin 3. fıkrası
uyarınca ayrı ayrı 47.455.200 TL para cezası uygulanmasına,
OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy