Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-3-174
Karar Sayısı : 10-08/66-30
Karar Tarihi : 21.1.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Ümit GÖRGÜLÜ, İmren SEYRANTEPE
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Yıldız Holding A.Ş.
Temsilcisi : Av. Ayşegül ÖZFINDIK 20
Kısıklı Mah. Ferah Cad. No:2/4 Üsküdar / İstanbul
Tiryaki Agro Gıda San. ve Tic. A.Ş.
Temsilcisi : Av. Galip M. SELÇUK
Meydan Sok. No:1 Beybi Giz Plaza Kat:14 Daire:52
Maslak / İstanbul
D. TARAFLAR : Yıldız Holding A.Ş.
Kısıklı Mah. Ferah Cad. No:2/4 Üsküdar / İstanbul
30
Tiryaki Agro Gıda San. ve Tic. A.Ş.
3. Organize Sanayi Bölgesi Mehmet Batallı Bulvarı
13 No’lu Cadde No:8 Şehitkamil / Gaziantep
E. DOSYA KONUSU: Yıldız Holding A.Ş ile Tiryaki Agro Gıda San. ve Tic. A.Ş.
arasında bir ortak girişim şirketi kurulması işlemine izin veya menfi tespit
belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 24.8.2009 tarih ve 5962 sayı ile giren ve
en son 30.12.2009 tarih ve 9431 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 40
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 7. maddeleri ile 1997/1
sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ”in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen
11.01.2010 tarih ve 2009-3-174/ Öİ-10-ÜG sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Ön İnceleme
Raporu, 18.1.2010 tarih ve REK.0.07.00.00-120/11 sayılı Başkanlık Önergesi ile 10-
08 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda; Yıldız Holding A.Ş ile Tiryaki Agro
Gıda San. ve Tic. A.Ş. arasında bir ortak girişim şirketi kurulması işleminin,
- 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi kapsamında bir ortak girişim işlemi olmadığı, 50
10-08/66-30
2
- Söz konusu Ortak Girişim anlaşmasının taraflar arasındaki rekabeti sınırlayan amaç
ya da etki taşıması nedeniyle menfi tespit belgesi almasının mümkün olmadığı,
- Bununla birlikte söz konusu Ortak Girişim’e Kanun’un 5. maddesinde öngörülen
şartların tamamını karşılaması nedeniyle bireysel muafiyet tanınmasının uygun
olduğu,
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar 60
H.1.1. Yıldız Holding A.Ş. (Ülker Grubu)
Ülker Grubu’nun holding şirketi olarak kurulmuş olan Yıldız Holding A.Ş. bisküvi ve
çikolata başta olmak üzere ambalaj, bilişim, hizmet, ticaret ve pazarlama gibi
sektörlerde faaliyet gösteren şirketlere sahiptir. Bu bağlamda Yıldız Holding A.Ş.,
üretim hacmi, satış gücü, ürün çeşitliliği ve toplam dağıtım alanı bakımından pek çok
kategoride faaliyet gösteren şirketleri kontrol eden bir holding şirketidir. Şirketin
ortaklık yapısı Tablo 1’de gösterilmiştir.
70
Tablo 1: Yıldız Holding A.Ş. Hissedarlık Yapısı
Hissedar Adı Hisse Tutarı (TL) Hisse Oranı (%)
Murat ÜLKER
Ahsen ÖZOKUR
Orhan ÖZOKUR
Fatma Betül
Ali ÜLKER
Ömer ÖZOKUR
Ahmet ÖZOKUR
Toplam 100,00
Kaynak:Bildirim Formu
Yıldız Holding A.Ş. yemeklik hububat ve bakliyat ürünleri sektöründe iştirakleri
aracılığıyla faaliyet göstermektedir. Tüm bu iştirakler bundan sonra “Ülker Grubu”
olarak anılacaktır. Söz konusu iştiraklerinin listesine aşağıda yer verilmiştir.
1. Güzeliş Gıda İmalat Paz. Ltd. Şti: Üretim/paketleme
2. Pasifik Tüketim Ürünleri Satış ve Tic. A.Ş.: Toptan ve perakende olarak ulusal
zincir müşterilerine satış
3. Merkez Gıda Pazarlama San. ve Tic. A.Ş.: Toptan satış 80
4. Rekor Gıda Pazarlama San ve Tic. A.Ş.: Pirinç, mercimek, bulgur,fasulye, nohut
ve barbunya ürün çeşitlerinde “Halk” markalı ürünlerin satışı
5. Eksper Gıda Pazarlama San. ve Tic. A.Ş.: Satış ve dağıtım
6. Teközel Gıda Temizlik Sağlık Marka Hiz. San. ve Tic. A.Ş.: Satış ve dağıtım
7. Bizim Toplu Tüketim Pazarlama ve Tic. A.Ş.: Modern kanalda toptan satış
(cash/carry) ve perakendecilik
Ülker Grubu’nun sektördeki faaliyetleri, yemeklik bakliyat ve hububat ürünleri
(mercimek fasulye, nohut, barbunya, pirinç, bulgur) paketlenmesi ve satışını
kapsamaktadır. Ülker Grubu’nun perakende noktalarında Bizim, Halk, Ülker Bizim ve 90
BTT Profesyonel markaları altında paketli ürünleri (1-2 kg) bulunmaktadır. Niva
markası altında da restoran, otel gibi ev dışı tüketim noktalarına yüksek miktarlı (10-
10-08/66-30
3
25 kg) paketlerde satış gerçekleştirmektedir. Ülker Grubu’nun bu sektördeki
faaliyetlerinden 2008 yılında elde ettiği ciro …………… TL’dir.
H.1.2. Tiryaki Agro Gıda San. ve Tic. A.Ş. (Tiryaki Gıda)
Tiryaki Gıda, Tiryakioğlu ailesi tarafından yönetilmekte olup ticari faaliyet konusu; her
türlü organik ve konvansiyonel hububat (mısır, arpa ve buğday) ve yemeklik bakliyat
ve hububat ürünlerinin (pirinç, mercimek, aşurelik buğday, bulgur, fasulye, nohut, 100
barbunya, bakla) kabuklu veya iç olarak alım satımını yapmak, ithal veya ihraç
etmek, fason işlemek, yan ürünlerini alıp satmaktır. Tiryaki Gıda’nın Timeks İç ve Dış
Ticaret Ltd. Şti. ve İntel Dış Ticaret Ltd. Şti. adında iki iştiraki mevcuttur. Tiryaki
Gıda’nın hissedarlık yapısı Tablo 2’de sunulmaktadır.
Tablo 2: Tiryaki Gıda Hissedarlık Yapısı
Hissedar Adı Hisse Tutarı (TL) Hisse Oranı (%)
Ahmet TİRYAKİOĞLU
Süleyman TİRYAKİOĞLU
Mehmet TİRYAKİOĞLU
Nejdet TİRYAKİOĞLU
Ali TİRYAKİOĞLU
Filiz TİRYAKİOĞLU
Fatih TİRYAKİOĞLU
Toplam 100
Kaynak:Bildirim Formu
Tiryaki Gıda faaliyetlerinin %80’ini dış piyasada gerçekleştirmektedir. Rusya, Kanada
gibi ülkelerden bakliyat ya da hububat ürünleri alıp Kuzey Afrika, Ortadoğu, Avrupa 110
ülkelerine satmaktadır. Söz konusu ürünlerin yurtiçinde de alımı, ihracatı ve ithalatını
yapmaktadır. İç piyasada Tiryaki Gıda başka markalar için fason üretim yapmakta ya
da yüksek miktarlı paketlerde ürün satmaktadır. Örneğin BİM marketler zincirinin
“private label” ürünlerini, Ülker Grubu’nun endüstriyel kullanım için yüksek
miktarlarda paketlenmiş Niva markalı ürünlerini, CitiForm adlı organik ürün satışı
gerçekleştiren perakende zincirinde yer alan ürünleri tedarik etmekte, Metro
marketler zincirine “Tiryaki” markası altında yüksek miktarlı (10-25 kg) paketlerde
ürün satmaktadır. Tiryaki Gıda’nın Türkiye’de sektöre ilişkin faaliyetlerinden 2008
yılında elde ettiği toplam ciro ………………. TL’dir.
120
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarları
Mercimek, fasulye, nohut, barbunya gibi ürünler genel olarak bakliyat ürünleri olarak
adlandırılmaktadır. Hububat (tahıllar) buğday, arpa, mısır, çavdar, yulaf ve çeltik
(pirinç) gibi ürünleri içermektedir.
Kurulması düşünülen Ortak Girişim pirinç, bulgur, mercimek, nohut, fasulye,
barbunya dahil fakat bunlarla sınırlı olmaksızın her türlü bakliyat ürününe ilişkin 130
olarak faaliyet gösterecektir. Genel olarak bakliyat ve hububat ürünleri olarak
adlandırılan pirinç, mercimek, bulgur, nohut gibi ürünlerin her biri üretim koşulları ve
tüketim alanları bakımından farklılaşmaktadır. Örneğin bulgur buğdayın işlenmesi
yoluyla elde edilmektedir. Diğer taraftan pirinç; nohut, mercimek ve fasulyeden farklı
familyaya ait bir tarım ürünüdür. Söz konusu tarım ürünlerin yetiştirilme koşulları da
10-08/66-30
4
yine farklılık arz etmektedir. Tüketimde ise pirincin pirinç nişastası ve unu gibi
işlenmiş halde de kullanımı mümkün iken, barbunya ve fasulye gibi ürünlerin işlenmiş
halde kullanımı söz konusu değildir. Yemeklik kullanımda da pirinç ve bulgur, pilav,
çorba ve birçok yemek türünün içinde kullanılabilirken, mercimek, nohut, fasulyenin
kullanım alanı daha kısıtlıdır. Anılan ürünlerin yemeklik kullanım için de genel olarak 140
ikame edilebilir olmadığını söylemek mümkündür.
Ortak Girişim kurucularından Ülker Grubu pirinç, mercimek, bulgur, fasulye, nohut ve
barbunya paketlenmesi ve satışı faaliyetlerini göstermektedir. Tiryaki Gıda ise bu
ürünlere ek olarak aşurelik buğday, bakla ile çeşitli hububat ürünlerinin tedariki,
paketlenmesi ve satışı faaliyetlerini yürütmektedir. Tarafların örtüşen faaliyetleri
pirinç, mercimek, bulgur, fasulye, nohut ve barbunya ürünlerini kapsamaktadır. Her
bir ürünün farklı özellik ve kullanım alanlarının bulunması nedeniyle ilgili ürün
pazarları “pirinç pazarı”, “mercimek pazarı”, “bulgur pazarı”, “nohut pazarı”, “fasulye
pazarı” ve “barbunya pazarı” olarak tespit edilmiştir. 150
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Ortak Girişim’in faaliyet göstereceği bakliyat ürünleri pazarlarında rekabet
koşullarında bölgeler bazında belirgin farklılıklar bulunmamaktadır. Söz konusu
pazarlarda bölgeler arası giriş engellerinin bulunmadığı ve arz kaynaklarına ulaşma,
üretim, dağıtım, pazarlama ve satış şartlarının bölgesel farklılıklar göstermediği
dikkate alınarak, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme 160
H.3.1. İşlemin Niteliği
İncelemeye konu işlem sonucunda Danem Gıda San. ve Tic. A.Ş. unvanı ile
kurulacak olan Ortak Girişim, pirinç, bulgur, mercimek, nohut, fasulye, barbunya dahil
fakat bunlarla sınırlı olmaksızın her türlü bakliyat ürünün tedariki, paketlenmesi,
dağıtımı, pazarlaması, perakende ve toptan satışı hususlarında faaliyet gösterecektir.
Bu doğrultuda, taraflar Danem Gıda San. ve Tic. A.Ş. unvanlı Ortak Girişim’in kurucu
sözleşmesini (“Ana Sözleşme”) imzalamışlardır. Kurulu’n onayı ile birlikte söz konusu 170
ana sözleşme, şirket kuruluş prosedürü çerçevesinde noter önünde de herhangi bir
değişiklik olmaksızın imzalanacak ve bu şekilde İstanbul Ticaret Sicili’nde tescil ve
ilan edilecektir.
H.3.2.1997/1 sayılı Tebliğ Kapsamında Değerlendirme
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin (c) bendine göre; “Amaçlarını gerçekleştirmek
üzere işgücü ve mal varlığına sahip olacak şekilde bağımsız bir iktisadi varlık olarak
ortaya çıkan ve taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki rekabeti
sınırlayıcı amacı veya etkisi olmayan ortak girişimler (joint venture)” birleşme ve 180
devralma sayılan hallerden kabul edilmektedir. Bu tanım çerçevesinde bir ortak
girişimin 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında birleşme ve devralma sayılabilmesi için
aşağıda sayılan üç unsurun birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir:
• Ortak kontrol altında bir teşebbüsün bulunması,
• Ortak girişimin bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkması,
10-08/66-30
5
• Ortak girişimin, taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki
rekabeti sınırlayıcı amacı veya etkisinin olmaması bir başka deyişle rekabetçi
davranışların koordinasyonuna yol açmaması.
H.3.2.1. Ortak Kontrol Altında Bir Teşebbüsün Bulunması 190
İki veya daha çok sayıda teşebbüs ya da gerçek kişinin başka bir teşebbüs üzerinde
belirleyici etki uygulama olanağına sahip olmaları halinde ortak kontrolün varlığından
bahsedilmektedir. Bildirim Formu’nda Ortak Girişim’in sermayesinin ……….. TL
olacağı ve sermayeyi oluşturan her biri 1 TL nominal değerdeki …………… adet
hissenin 2 gruba ayrılacağı belirtilmektedir. Ülker Grubu hisselerin %51’ini oluşturan
A grubu hisselere, Tiryaki Gıda ise hisselerin %49’unu oluşturan B Grubu hisselere
sahip olacaktır. Ortak Girişim’in hissedarlık yapısına Tablo 3’te yer verilmiştir.
Tablo 3: Ortak Girişim Hissedarlık Yapısı 200
Hissedar Hisse Oranı (%) Hisse Grubu
Yıldız Holding .Ş. A
Tiryaki Gıda B
Mehmet TİRYAKİOĞLU B
Ahmet TİRYAKİOĞLU B
Süleyman TİRYAKİOĞLU B
Toplam 100,00
Kaynak:Bildirim Formu
Ana Sözleşme’nin 11 ve 12. maddelerinde Ortak Girişim’in 4 kişiden oluşan bir
yönetim kurulu tarafından idare edileceği; söz konusu yönetim kurulunun 2 üyesinin
A Grubu Hissedarlar (Ülker Grubu) tarafından, diğer 2 üyesinin ise B Grubu
Hissedarlar (Tiryaki Gıda) tarafından belirleneceği, Yönetim Kurulu karar yeter
sayısının 3 olduğu, başkan ve başkan vekilinin üstün oy haklarının bulunmadığı
belirtilmektedir. Ana Sözleşme’nin 13.3. maddesinde, belirlenmiş bazı önemli
kararların yönetim kurulu seviyesinde alınmasının zorunlu olduğu ifade edilmektedir.
Bu kararlardan bazılarına aşağıda yer verilmiştir: 210
• Yıllık iş planı ve yıllık bütçenin onaylanmasına ilişkin kararlar
• Onaylanmış yıllık bütçe ve yatırım planlarını değiştirilmesi kararları
• Yıllık 100.000 TL’yi aşan bütçe dışı yatırım kararları
• Şirketin iştigal konuları, stratejileri ve değişiklikleri ile ilgili kararlar
Ülker Grubu her ne kadar %...’lik hisseye sahip olsa da Ortak Girişim’in birçok önemli
konuyla alakalı işlemleri yapması için yönetim kurulu kararı gerekmektedir. Yukarıda
sıralanan kararlardan da anlaşıldığı üzere Ana Sözleşme’de yönetim kurulu kararının
zorunlu tutulduğu hususlar, Ortak Girişim’in hem stratejik hem de ticari faaliyetlerine
ilişkindir. Yönetim kurulunun karar alma süreci değerlendirildiğinde ise, taraflardan 220
herhangi birinin Ortak Girişim’in yönetimine ve kritik kararlara ilişkin karar alma
sürecine tek başına etki edemeyeceği, bu nedenle de Ortak Girişim üzerinde, Ülker
Grubu ve Tiryaki Gıda’nın ortak kontrole sahip olduğu görülmektedir.
H.3.2.2. Ortak Girişimin Bağımsız Bir İktisadi Varlık Olması
Ortak girişimin devamlılık arz edecek şekilde özerk bir iktisadi varlığın tüm
fonksiyonlarını yerine getirmesi gerekmektedir. Eğer ortak girişim ar-ge, satış, üretim
gibi ana teşebbüslerinin sadece bazı fonksiyonlarını yerine getiriyorsa bağımsız bir
10-08/66-30
6
iktisadi varlık, bir başka deyişle tam işlevsel olarak kabul edilmemektedir. Ortak 230
girişim, pazarda faaliyet gösteren diğer firmaların gerçekleştirdiği araştırma-
geliştirme, üretim, dağıtım gibi tüm faaliyetlerde bulunmalı ve faaliyet konusunu
gerçekleştirebilmek üzere bir yönetime; personel de dahil mali, taşınır ve taşınmaz
malvarlıklarını da içeren yeterli kaynaklara sahip olmalıdır.
Buna ek olarak ortak girişimin bağımsız bir varlık olarak ortaya çıkabilmesi için ticari
kararlarını özgürce alabilmesi, başka bir ifadeyle pazar stratejilerini kurucularından
bağımsız olarak belirleyebilmesi gerekmektedir. Ortak girişim şirketinin ticari
faaliyetlerinin büyük bir kısmını kurucu şirketlerle gerçekleştirmesi ya da kurucu
şirketlerin ortak girişimle aynı pazarda veya alt/üst pazarlarda faaliyet göstermesi 240
halinde ortak girişim şirketinin ticaret politikalarını bağımsızca belirlemesi söz konusu
olamayacaktır.
Bildirim konusu işlem ile kurulacak Ortak Girişim’in her türlü bakliyat ürününün
tedariki, paketlenmesi, dağıtımı, pazarlaması, perakende ve toptan satışı
hususlarında faaliyet göstermesi öngörülmektedir. Fakat Ortak Girişim’e ait bir
paketleme (üretim) tesisi ya da dağıtım organizasyonu bulunmamakta, taraflarca
işleme ilişkin olarak imzalanan tek sözleşme olan Ana Sözleşme’de de bunların
kurulmasına yönelik bir düzenleme bulunmamaktadır. Taraflarca Ortak Girişim’e
sermaye anlamında kaynak aktarımı gerçekleşecek olmakla birlikte, imzalanan 250
sözleşmede Ortak Girişim’e aktarılacak personel, taşınır, taşınmaz mal gibi
kaynakları düzenleyen herhangi bir hüküm de mevcut değildir. Dosya mevcudu bilgi
ve belgeden, bu kaynakların aktarımının şirketin kurulmasının ardından
gerçekleştirileceği anlaşılmıştır.
Buna ek olarak kurucu şirketlerin her ikisi de Ortak Girişim ile aynı pazardaki
faaliyetlerine devam edecektir. Bu durum Ortak Girişim tarafından yürütülecek
tedarik, paketleme ve dağıtım faaliyetlerinin başlangıçtan itibaren belirsiz süreli
olarak kurucu şirketlerce yürütüleceğini ya da Ortak Girişim ile kurucu firmalar
arasında dikey nitelikli bir ilişki mevcut olacağını işaret etmektedir. Dolayısıyla Ortak 260
Girişim’in ticaret politikalarının kuruculardan bağımsız bir şekilde belirlenemeyeceği,
şirketin tam işlevsel bir yapı sergilemediği kanaatine varılmıştır.
Bu bilgiler ışığında kurulması planlanan Ortak Girişim’in bağımsız bir iktisadi varlık
olma kriterini karşılamadığı görülmektedir.
H.3.2.3. Taraflar Arasındaki veya Taraflarla Ortak Girişim Arasındaki Rekabeti
Sınırlayıcı Amacı veya Etkisinin Olmaması
Tarafların ortak girişimin faaliyet gösterdiği ilgili ürün pazarında aktif olmamaları, ana 270
teşebbüslerin ortak girişimin faaliyet göstereceği ilgili ürün pazarındaki tüm
faaliyetlerini ortak girişime devretmeleri ya da ana teşebbüslerden sadece birinin ilgili
ürün pazarındaki faaliyetlerine devam etmesi hallerinde bağımsız teşebbüsler
arasında rekabetçi davranışların koordinasyonu riski bulunmamaktadır.
Tarafların her ikisi de Ortak Girişim’in faaliyet göstereceği ilgili ürün pazarlarında
aktiftir. Ülker Grubu söz konusu pazarlarda paketleme, dağıtım, toptan ve perakende
satış faaliyetlerinde bulunmaktadır. Tiryaki Gıda’nın ise aynı ürünlerin tedariki,
10-08/66-30
7
paketlenmesi ve toptan satışı alanında faaliyeti mevcuttur. Taraflar işlem sonrası da
söz konusu faaliyetlerine devam etmeyi planlamaktadır. 280
Öte yandan Ana Sözleşme’de Ortak Girişim’in tarafları olan Tiryaki Gıda ve Ülker
Grubu arasında ya da taraflar ile Ortak Girişim arasında rekabeti ortada kaldıracak,
rekabet etmemeye ya da münhasır alım satıma dair herhangi bir hüküm
bulunmamaktadır. Bildirim Formu’nda Ortak Girişim’in kendi ticari menfaatleri
doğrultusunda hareket edeceği ve kendi faaliyetlerini piyasa koşullarına uygun olarak
sürdüreceği ifade edilmiştir.
Her halde kurucu şirketlerin Ortak Girişim ile aynı ilgili ürün pazarlarında faaliyete
devam edecek olması, Ortak Girişim’in taraflar arasında rekabetçi davranışların 290
koordinasyonuna yönelik önemli bir risk unsuru taşımaktadır.
İnceleme konusu işlemin, 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi çerçevesinde birleşme
ve devralma sayılabilmesi için taşıması gereken unsurlardan olan bağımsız bir
iktisadi varlık olarak ortaya çıkma ve taraflar arasında rekabeti sınırlayıcı amaç ya da
etki taşımama unsurlarını karşılamadığı, bu nedenle anılan işlemin 1997/1 sayılı
Tebliğ kapsamında Rekabet Kurulu’nun iznine tabi bir ortak girişim işlemi niteliğinde
olmadığı görülmektedir.
H.3.3. Menfi Tespit Değerlendirmesi 300
Yukarıda da ifade edildiği üzere, bildirim konusu Ortak Girişim’in Kanun’un 7.
maddesi kapsamında değerlendirilmesi mümkün olmadığından, Kanun’un 4. maddesi
kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir. Ortak Girişim anlaşmasının yukarıda
“Taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki rekabeti sınırlayıcı amacı
veya etkisinin olmaması” başlığı altında ayrıntılı olarak açıklandığı üzere, söz konusu
Ortak Girişim anlaşmasının taraflar arasındaki rekabeti sınırlayıcı amaç ya da etki
taşıması nedeniyle menfi tespit belgesi alması mümkün değildir.
H.3.4. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi 310
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde belirtilen iki olumlu, iki olumsuz koşulun birlikte
karşılanması halinde Kurul’un teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs
birlikleri kararlarının 4. madde hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulmasına
karar verebileceği düzenlenmiştir.
Taraflar, Kurul’un söz konusu Ortak Girişim’i 4. madde kapsamında değerlendirmesi
ve menfi tespit vermemesi durumunda bireysel muafiyet talebinde bulunduklarını
beyan etmişler ve muafiyet koşullarını sağladıklarına ilişkin açıklamalarda
bulunmuşlardır. 320
H.3.4.1. Malların Üretim veya Dağıtımı İle Hizmetlerin Sunulmasında Yeni
Gelişme ve İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
Tarafların ifadesine göre bakliyat sektöründeki en büyük sorunlardan biri, ürün
bilgisinin üzerinde yazıldığı, gıda kodeksine göre hazırlanmış standart paketli
ürünlerin oranının çok düşük olmasıdır. İncelemeye konu pazarlarda ürünlerin
yaklaşık %70’inin paketsiz olarak satıldığı, paketli ürünlerin çoğunda ise paketin
10-08/66-30
8
üzerinde yazılan kalitede ürün, paket içerisinde bulunmamakta ya da farklı kalitede
ürünler karışık halde bulunabilmektedir. Numune ürünler ile gerçekte tedarik edilen 330
ürünler farklı olabilmekte bu nedenle paketli satışlarda kalite kontrol sisteminin her
aşamada kurulması ve dikkatli bir şekilde yapılması gerekmektedir. Tiryaki Gıda’nın
ürün tedarikinde sahip olduğu bilgi ve tecrübenin tek başına Ülker Grubu tarafından
oluşturulması zaman, istihdam ve finansman kaynaklı önemli bir yatırım
gerektirmektedir.
Tedarik alanında uzmanlaşmış Tiryaki Gıda’nın ise perakende noktalarında satılan
kendisine ait paketlenmiş ve markalı ürünleri (1-2 kg) mevcut değildir, daha çok
başka markalar için fason üretim yapmaktadır. Tiryaki Gıda’nın kendi markası altında
paketlenmiş ürünler üreterek, Türkiye genelinde dağıtımını gerçekleştirmesi için 340
öncelikle etkin bir dağıtım sistemi kurma maliyetine katlanması gerekmektedir.
İncelemeye konu işlem ile Tiryaki Gıda’nın ürünlerin tedariki alanındaki uzmanlığı ve
Ülker Grubu’nun pazarlama, satış ve dağıtım konusundaki deneyim ve imkanları
Ortak Girişim çatısı altında birleştirilmektedir. Taraflar söz konusu işbirliği ile
perakende noktalarında satılmak üzere paketlenmiş ve markalı ürünlerin üretildiği,
tedarik, satış ve dağıtım faaliyetlerinin etkin bir şekilde gerçekleştirildiği bir yapı
kurmayı amaçlamaktadır. Dolayısıyla, söz konusu koşulun sağlandığı kanaatine
varılmıştır.
350
H.3.4.2. Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
Ortak Girişim, sadece paketlenmiş bakliyat üretmeyi ve pazarın paketli segmentini
büyütmeyi amaçlamaktadır. Tarafların ifadelerinden, Ortak Girişim’in en temel
amaçlarından birinin üzerinde ürün bilgisi bulunan paketlerin içerisine koyulan
ürünlerde standardizasyonu gerçekleştirerek, tüketiciye kaliteli ürünü uygun fiyata
sunmak olduğu anlaşılmıştır. Taraflar arasında kurulacak Ortak Girişim, bakliyat
pazarına getireceği kalite standardı ile rakipleri arasında tüketici lehine bir farklılık
yaratmayı hedeflemektedir.
360
Taraflar söz konusu Ortak Girişim ile ayrıca “Fonksiyonel Geleneksel Türk Mutfağı”
ürünlerinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapmayı planlamaktadır. Bu
çalışmalarda Tiryaki Gıda’nın tedarik alanındaki bilgisi ve Ülker Grubu’nun ürünlerin
pazarlanmasına yönelik tecrübesi bir araya getirilecektir. Ortak Girişim, pazarda
faaliyet gösterdikten bir süre sonra tüketici eğilimlerini takip edecek ve bu doğrultuda
……………………. Ticari sır ……………. yeni
ürünlere ilişkin ar-ge çalışmalarını yürütecektir.
Taraflar markalaşmanın yaygın olmadığı incelemeye konu pazarlarda Türkiye
genelinde dağıtımı yapılan markalar altında güvenli ürünler sunarak ve bahsi geçen 370
ar-ge çalışmaları ile tüketiciye fayda sağlamayı amaçlamaktadır. Bu öngörüler
çerçevesinde bahse konu Ortak Girişim’in tüketici açısından yararlı olacağı kanaatine
varılmıştır.
H.3.4.3. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
İlgili ürün pazarlarındaki ürünlerin yaklaşık %70’i açıkta satılmaktadır. Paketli ürünler
için ise Türkiye genelinde faaliyet gösteren firmaların sayısının oldukça az olduğu ve
10-08/66-30
9
yerel markaların çoğunlukta olduğu söylenebilir. Ayrıca bölgesel faaliyet gösteren
firmalar, Türkiye‘nin tamamı gibi geniş bir coğrafyaya dağıtım yapmakta olan rakipleri 380
karşısında fiyat avantajına sahip olmaktadır.
Bakliyat ürünleri raf ömrü uzun olan, özel şartlarda korunarak dağıtılma gereksinimi
olmayan ürünlerdir. Bu nedenle pazarda faaliyet gösteren teşebbüsler sadece tedarik
şeklinde ticaret yaparak, paketsiz satış gerçekleştirme imkanına sahiptir. Paketleme
işlemi ise belirgin bir teknoloji ihtiyacı içermemekte, perakende noktalarınca da yerel
düzeyde faaliyet gösteren paketleme tesislerine yaptırılabilmektedir. Bu itibarla ilgili
ürün pazarlarına yeni girişlerin de oldukça kolay olduğu kanaatine varılmıştır.
Tablo 4 ve 5’te tarafların 2007 ve 2008 yıllarında ilgili ürün pazarlarındaki pazar 390
paylarına yer verilmiştir.
Tablo 4: Tiryaki Gıda ve Ülker Grubu’nun İlgili Ürün Pazarlarındaki 2007 Yılı Pazar Payları
Ürün
Tiryaki Gıda
Satış Miktarı
(Ton)
Ülker Grubu
Satış Miktarı
(Ton)
Türkiye Toplam
Satış Miktarı (Ton)
Tiryaki Gıda
Pazar Payı
(%)
Ülker Grubu
Pazar Payı
(%)
Pirinç 555.320
Mercimek 317.191
Bulgur 519.224
Fasulye 208.432
Nohut 365.481
Barbunya 20.843,20
Tablo 5: Tiryaki Gıda ve Ülker Grubu’nun İlgili Ürün Pazarlarındaki 2008 Yılı Pazar Payları
Ürün
Tiryaki Gıda
Satış Miktarı
(Ton)
Ülker Grubu
Satış Miktarı
(Ton)
Türkiye Toplam
Satış Miktarı
(Ton)
Tiryaki Gıda
Pazar Payı
(%)
Ülker Grubu
Pazar Payı
(%)
Pirinç 612.874
Mercimek 416.741
Bulgur 640.453
Fasulye 198.713
Nohut 341.505
Barbunya 19.871
Pazar paylarına bakıldığında her bir ilgili ürün pazarında Ülker Grubu’nun sahip
olduğu pazar payının oldukça düşük olduğu görülmektedir. 2008 yılı pazar payları
dikkate alınarak bir değerlendirme yapıldığında, söz konusu Ortak Girişim’in
kurulması ile toplam olarak pirinç ve fasulye pazarında yaklaşık %..; bulgur ve nohut 400
pazarında yaklaşık %..; mercimek ve barbunya pazarında ise yaklaşık %..lik pazar
payına sahip iki firma arasında bir işbirliğinin gerçekleşeceğini söylemek mümkündür.
Pazarların geri kalan kısımları ise birçoğu yerel düzeyde, paketli ya da paketsiz
faaliyet gösteren çok sayıda firma tarafından paylaşılmaktadır. Dolayısıyla, ilgili ürün
pazarlarının önemli bir bölümünde rekabet kısıtlanmamaktadır.
H.3.4.4. Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçları Elde Etmek İçin Zorunlu
Olandan Fazla Kısıtlanmaması
Tarafların işbirliği ile kurulacak Ortak Girişim’in, faaliyet göstereceği ilgili ürün 410
pazarlarının yapısı nedeniyle rekabeti kısıtlayıcı bir etki doğurmayacaktır. Söz
konusu pazarların giriş engellerinin mevcut olmadığı, çok sayıda oyuncunun faaliyet
gösterdiği, yerel düzeyde faaliyetin de yaygın olduğu pazarlar olup rekabetin
10-08/66-30
10
yukarıdaki bölümlerde (a) ve (b) bendi başlıkları altında sıralanan amaçları elde
etmek için zorunlu olandan fazla kısıtlanmadığı kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
420
1- Bildirim konusu işlemin, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye
dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ”in 2. maddesi kapsamında
bir ortak girişim işlemi olmadığına,
2- Söz konusu ortak girişim anlaşmasının taraflar arasındaki rekabeti sınırlayan
amaç ya da etki taşıması nedeniyle işleme 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi
uyarınca menfi tespit belgesi verilmesinin mümkün olmadığına,
3- Bununla birlikte söz konusu işleme, Kanun’un 5. maddesinde öngörülen 430
şartların tamamını karşılaması nedeniyle bireysel muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy