-
D.13/86 YİM 10/85
Yüksek İdare Mahkemesinde
Yargıç Niyazi F. Korkut huzurunda
Anayasanın 118. Maddesi hakkında
Müstedi: Orhan Şevket ve Oğlu Ltd., Lefkoş-a
- ile -
Müstedaaleyh: 1. KKTC Ekonomi ve Maliye Bakanlığı Gelir ve Vergi
Dairesi Müdürü.
2. KKTC Bakanlar Kurulu vasıtasıyle, KKTC, Lefkoşa
- A r a s ı n d a.
Müstedi namına: Ümit Özdil
Müstedaaleyh namına: Yaşar Boran
Yasa Maddesi: Amme Enstrümanı 364/84 ve 26/78 sayılı Fiyat İstikrar Fonu Yasasının 7(3) maddesi.
İstemin Özeti: Müstedinin stok sayımı netices-i elinde bulundurduğu sigara stoku ile ilgili olarak tahakkuk ettirilen ödeme emri ve bununla ilgili kararın hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmaya- cağına karar verilmesi istemi.
OLAY: Bakanlar Kurulu, sigara ithal eden Müstediye, M-üstedaaleyh tarafından yapılan stok sayımı neticesi stokta bulunan mallarla ilgili olarak fona ödenmesi gereken miktarları saptadı. Müstedi, stokta bulunan mallara her çeşit gümrük, resim vergi ve istikrar fonu ödemelerinin geçerli mevzuata göre istikrar f-onundan ödendiğini, bu nedenle stokta bulunan mallarla ilgili geriye dönük uygulama yapılamayacağını ileri sürerek işbu başvuruyu dos- yaladı.
SONUÇ: Meselenin olguları çerçevesinde stok sayımında stokta bulunduğu belirlenen konu mallara aradan 2 ay gibi -uzun bir zaman geçtikten sonra, stokta olup olduğuna bakılmadan istikrar fonu belirlenmesi makul olmayıp keyfilik arzetmekte ise de, Emirnamenin yayınlanması ile başvuru konusu mallara ödenecek isrikrar fonu belirlenip Resmi Gazetede yayınlandıktan sonra M-üstedinin fona ödenecek meblağla ilgili tedbirini alması gerekirdi. Müstedaaleyhin ödeme emrinde gecikmesi Müstediye herhangi bir hak kazandırmaz.
Sonuç olarak başvuru reddolunur.
____________________
H Ü K Ü M
Niyazi F. Korkut: Müstedi sigara ith-ali yapan bir şirkettir. Müstedinin ithal etmekte olduğu Benson & Heges ve Satate Express "555" sigaraları Fiyat İstikrar Fonu kapsamında bulunmaktadır. Sigara azami kar marjı da ilgili mev- zuata göre ithalatçı için %2 ve toptancı için %2 olarak saptanmış-tır. Sigara azami satış fiyatları Resmi Gazetede zaman zaman yayınlanan emirnameler ile düzenlenmektedir.
Müstedi 4/5/1984 tarihinde Ticaret dairesi Müdürlüğüne bir yazı gönde- rerek ithal etmekte olduğu sigaraların fabrika çıkış fiyatlarında ve keza döv-iz kurlarında artış olduğunu belirterek yeni getireceği sigaralar için satış fiyatlarının yeniden ayarlanmasını istedi.
Bu müracaat üzerine Bakanlar Kurulu 15.5.1984 tarihinde AE 260/84 olarak yayınlanan bir Emirname ile sigara fiyatlarını yeniden ayarla-dı ve aynı gün Müstedinin elinde bulundurduğu sigara stokunun da sayımı yapıldı. Emirna- menin yürürlüğe girdiği 15/5/1984 tarihinde ithal edilecek ile stokta bulunan mallarla ilgili olarak Fiyat İstikrar Fonuna ödenecek miktarlarda herhangi bir değişiklik- yapılmadı.
Bakanlar Kurulu daha sonra 18/7/1984 tarihinde Resmi Gazetede AE 364/84 olarak yayınlanan bir Emirname ile 15/5/1984 tarihinde yapılan stok sayımında stokta bulunan mallarla ilgili olarak Fona ödenmesi gereken miktar- ları saptadı.
Bu emir-name üzerine Gelir ve Vergi Dairesi Müdürü müstediye 27/9/1984 tarihinde bir ihbar göndererek 15/5/1984 tarihli stok sayımında elinde bulundurduğu saptanan mallarla ilgili olarak fiyatlara gelen artışlar nedeni ile tahakkuk ettirildiği iddia edilen 1,205,-522 TL'nin ödenmesini istedi.
Müstedi 22.10.1984 tarihli bir yazı ile tahakkuk ettirilen borçla ilgili bir yanlışlık olduğunu belirterek görüşme isteminde bulundu. 14.11.1984 tarihli görüşmeden sonra da Müstedaaleyh müstediye gönderdiği 14.11.1984 tarihl-i ödeme emri ile müstediden İstikrar Fonu için 1,205,522 TL ve gecikme zammı için 120,552 TL olmak üzere toplam 1,326,074 TL ödemesini talep etti.
Müstedi 14.11.1984 tarihli ödeme emrine itiraz etti. Müstedaaleyhin 12.12.1984 tarihli yazısı ile müstedini-n itirazını reddetmesi üzerine müstedi bu başvuruyu dosyalayarak müstedinin işyerinde 15.5.1984 tarihinde yapılan stok sayımı neticesi elinde bulundurduğu sigara stoku ile ilgili olarak tahakkuk ettirilen 14.11.1984 tarihli ödeme emri ile bunun dayandığı k-ararların ve bu kararlar altında yapılan işlemlerin hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına ilişkin bir karar verilmesi isteminde bulundu.
Müstedi başvurusunda, sair şeyler yanında, yasanın önceden her türlü gümrük ve İstikrar- Fonu vergisi ödenen stoktaki malların istikrar fonu vergisini zaman zaman değiştirme yetkisi vermediğini, Bakanlar Kurulunun AE 364/84 sayılı Emirname ile, 15/5/1984 tarihinde yapılan stok sayımı neticesi stokta bulunan mallar ile ilgili olarak Fona ödenm-esi gereken miktarı saptarken ilgili yasa kurallarını yanlış yorumladığını ya da dikkate alınması gereken kriterleri dikkate almayarak yetkilerini aştığını, stok sayımı yapılan tarihte önceden ithali yapılmış olan söz konusu sigaraların her çeşit gümrük, r-eim, vergi ve İstikrar Fonu ödemelerinin geçerli mevzuata göre ödendiğini ve sayım tarihinde Bakan- lar Kurulunun aynı mallar için İstikrar Fonu ödenmesi gereken miktarlarda herhangi bir değişiklik yapmadığını, Bakanlar Kurulunun 18/7/1984 tarihli AE 364/8-4 sayılı Emirname ile 15/5/1984 tarihinde yapılan stok sayımı neticesi stokta bulunan mallarla ilgili olarak Fona ödenmesi gereken miktarı saptadığını ve bunun geriye dönük bir yükümlülük getirdiğini ve 15/5/1984 tarihinde stokta bulunan malları bu Emirnam-e tarihine dek stokta tutmanın olanaksız olduğunu ileri sürerek başvuru konusu karar ve buna dayanan işlemlerin hükümsüz ve etkisiz olduğunu ileri sürdü.
Müstedaaleyhler ise dosyaladıkları itiraznamede, sair şeyler yanında, 26/78 sayılı Yasanın 7(3) madd-esine göre Bakanlar Kurulu'nun Resmi Gazetede yayınlanacak bir emirname ile 6. madde uyarınca alacağı önlemlerle birlikte önceden ithali yapılmış ve stokta tutulan mallar için Fon'a yatırılacak miktarları saptayabileceğini, 15.5.1984 tarihinde yayınlanan b-ir Emirname ile o günden itibaren sigaranın toptancı ve parakente azami satış fiyatlarının saptanıp ilan edil- diğini ve 364/84 sayılı Fiyat İstikrar Fonu İthal Malı Sigara Puro ve Pipo Tütünü (Fona yatırılacak miktarlar) Emirnamesine göre de önceden ithal-i yapılmış olup 15.5.1984 tarihli sayımda stokta tutulduğu belirlenen mallar için fiyat artışı nedeniyle doğan miktarlar için Fiyat İstikrar Fonuna yatırılması gereken miktarların belirlendiğinin ve bunun yürürlükteki mevzuata uygun olup herhangi bir yetki- aşımının ya da geriye dönük mali yükümlülüğün söz konusu olmadığını ileri sürdü.
Başvurunun duruşmasında müstedi tarafından şahadete çağırılan Ticaret Bakanlığında görevli Ezel Ertoğrul müstedinin müracaatı üzerine sigara fiyatlarının 15.5.1984'de yenid-en saptandığını ve bu yapılırken istikrar fonu payının da paket başı 25TL olarak hesaplandığını, bu fiyat tespit edilirken stok sayımı da yapıldığını, stoktaki mallara ek bir istikrar fonu konacak diye bir hususu dikkate almadıklarını belirtti.
Daha sonr-a şahadet veren Müstedi şirketin direktörü Ergün O. Şevket, şahadetinde, sair şeyler yanında, getirdikleri malları kredili ithal ettiklerini 15.5.1984'de stokta olan malın gümrüğe 22.3.1984'de vardığını, bu malı 12.4.1984'de antrepodan piyasaya sürdüklerin-i ve bu malın bedelini de 26.5.1984'de ödediklerini ve o günkü kurla maliyetinin istikrar fonu, gümrük v.s. ile birlikte paket başı 212,98 TL olduğunu ve buna tekrar istikrar fonu eklenecek olursa paket başı 12.98TL zarar olacağını, 15/5/1984'de getirilen- maliyet artışı olup istikrar fonuna yansımaması gerektiğini ileri sürdü.
Müstedaaleyhler ise tanık çağırmadı. Müstedi avukatı Mahkemeye hitabında, 15.5.1984'de müstedinin stokunda bulunan mallar gümrükten çıktığında vergi ve istikrar fonunun ödenmiş old-uğunu, 15.5.1984'de yapılan sigara azami satış fiyat tesbitinden sonra 18/7/84'de bir emirname yayınlayarak 15.5.1984'de yapılan sayımda elde bulunan sigaralar üzerinden ek 33.058 paket başına istikrar fonuna yatırılması öngörüldüğünün, olanaksız olduğunu -ve stokta olmayan mallarla ilgili madde 6 altında bir karar alınamıyacağını ve bu itibarla paket başı 33.058 ek yatırım öngören emirnamenin yasal olmadığını, alternatif olarak 15.5.1984'de saptanan satış fiyatında sadece 25TL tutarında istikrar fonu dikkat-e alındığını ve bu nedenle emirnamenin geçersiz olduğunu ileri sürdü.
Müstedaaleyhler adına Mahkemeye hitapta bulunan kıdemli savcı da, sair şeyler yanında, mevzuatın ilgili emirnamenin uygulanmasını engelleyici olmadı- ğını, ilgili yasanın yürütme organ-ına geniş takdir hakkı verdiğini, hiçbir gerkçe göstermeksizin yürütmenin birim fiyatının %100'ü aşmamak üzere fona yatırım öngörebileceğini, bu hususun stoktaki mallar için de söz konusu olduğunu, ithalatcının kar ya da zararının fon açısından önemli olma-dığını ileri sürdü.
Değiştirilmiş şekli ile 26/78 sayılı Fiyat İstikrar Fonu Yasası'nın 3. maddesinde fonun amacı belirlenmektedir. Yasanın ilgili 3. maddesi aynen şöyledir.
"3. Fonun kuruluş amacı,
(1) Bu Yasanın yürürlük tarihinden sonra olma-sı muhtemel akaryakıt maliyetinde fiyat artışlarını Fondaki mevcut para oranında karşı- lamak ve bu şekilde mümkün olduğu kadar bu artışların tüketici- ye yansımasını önlemek,
(2) Tüketim maddelerinin tüket-iciye istikrarlı bir fiyatla arzını sağla- mak ve
(3) Kıbrıs Türk Federe Devletinin tarımsal ürünlerinin dünya piyasa- larında geçerli fiyat düzeyinde pazarlanmasında ve üreticilerin gelirinde yeknesaklık- ve istikrar sağlamaktır."
Aynı Yasanın 5. maddesi uyarınca da Bakanlar Kurulu Resmi Gazetede yayınlanacak bir Emirname ile, akaryakıt ve belirleyeceği tarımsal ürün ile tüketim maddelerinin bu Yasa kapsamına alınmasını ve çıkarılmasını saptayabi- leceği- vurgulanmaktadır. Bu başvuru konusu olan sigaranın da halen yasa kapsa- mında olduğuna ilişkin taraflar arasında bir münazaa yoktur.
Yasanın 6. maddesine göre de 5. madde uyarınca yasa kapsamına alınan mallar için Fona yatırılacak miktarların Resmi Gaze-tede yayınlanacak Bakanlar Kurulu kararı ile saptanacağı vurgulanmaktadır.
Yasanın 7. maddesine göre de Bakanlar Kurulunun 6. madde uyarınca alacağı önlemlerle birlikte önceden ithali yapılmış ve stokta tutulan mallar için fona yatırılacak ödemelerin mik-tar ve şekli hakkında özel önlemler alabileceği de vurgulanmaktadır. Yasanın ilgili 5, 6 ve 7. maddeleri aynen şöyledir:
"5. Bakanlar Kurulu, Resmi Gazete'de yayınlanacak bir Emirname ile akaryakıt ve belirleyeceği tarımsal ürün ve tüketim maddelerinin bu- Yasa kapsamına alınmasını veya çıkarılmasını saptar.
6. Bakanlar Kurulu, Resmi Gazete'de yayınlayacağı bir emirname ile akaryakıt maliyetinde fiyat artışlarına karşı fiyatlarda istikrar sağlamak, tüketim maddelerinin tüketiciye istikrarlı bir fiyatla arz-ını sağlamak ve Kıbrıs Türk Federe Devletinin tarımsal ürünlerinin dünya piyasalarında geçerli fiyat düzeyinde pazarlanmasında ve üreticilerin gelirinde yekne- saklık ve istikrarı sağlamak için 5. madde uyarınca bu Yasa kapsamına alınan akaryakıt tarımsal -ürün ve tüketim maddelerinin her biri için Fon'a yatırılacak miktarları saptayabilir. Bu miktarlar, ithal mallarında Fiyat İstikrar Fonuna konu olan ve yatırılması öngörülecek miktara esas teşkil eden veya edecek malın karar tarihindeki birim satış fiyatın-ın %100'ünü, ihraç mallarında ise Ticaret işleriyle ilgili Bakanlıkça tespit edilecek Fiyat İstikrar Fonuna konu olan malın ihraç tescil fiyatının %100'ünü aşamaz. Bu miktar, Mal ve Hizmetler (Düzenleme ve Denetim) Yasası ve/veya bunu değiştiren veya yerin-i alan herhangi bir yasaya uygun olarak yapılan azami fiyatların saptanmasında, sözkonusu Yasanın gözönünde tutulmasını öngördüğü hususlara ilaveten dikkate alınır.
7. 6. madde gereğince saptanan miktar:
(1) Akaryakıt için, Kıbrıs Türk Petrolle-ri Limited Şirketi tarafından Kıbrıs Türk Federe Devletine ithali anında,
(2) Diğer ithal malları için, gümrükten çıkış işlemlerinin tamamlan- masından önce ve
(3) İhraç malları için, gümrükten çıkıştan önce, Fona ya-tırılır.
Ancak, Bakanlar Kurulu Resmi Gazete'de yayınlayacağı bir emirname ile 6. madde uyarınca alacağı önlemlerle birlikte önceden ithal yapılmış ve stokta tutulan mallar için Fon'a yatırılacak miktarları saptayabilir. Bu miktarlar, Fiyat İstikrar -Fonuna konu olan ve yatırılması öngörülecek miktara esas teşkil eden veya edecek malın karar tarihin- deki birim satış fiyatının %100'ünü aşamaz. Fon'a yapılacak ödemelerin miktar ve şekli bu oran dahilinde emirnamede düzenlenir."
Yasanın ilgili 6 ve 7-. maddelerine dayanarak çıkarılmış ve 18.7.1984 tarihli Resmi Gazete Ek III'de A.E.364/84 olarak yayınlanan Emirnameye göre 15.5.1984 tarihinde yapılan sayımda stokta tutulduğu belirlenen mallarla ilgili olarak Fona ödenmesi gerken miktarlar saptandı. Müst-edaaleyh de bu Emirnameye dayanarak sigara ithalatçısı olan müstediye 15.5.1984 tarihinde yapılan stok sayımında stokunda bulunduğu belirtilen sigaralar için konu emirna- meye uygun olarak işlem yapılmasına ilişkin karar alarak başvuru konusu 14.11.1984 ta-rihli ödeme emrini gönderdi.
İlgili Yasanın ilgili maddeleri böyle bir Emirname çıkarılmasına ve buna dayanrak müstedaaleyhlerin böyle bir karar alarak ödeme emri göndermesine yetki vermekle beraber devletin ilgili birmlerinin uyum içinde çalışarak stok -sayımı ile istikrar fonu ile ilgili Emirname ve buna dayanan ödeme emrinin olanaklar çerçevesinde ayni anda yapılması ya da İstikrar Fonu ile ilgili Emirname ve ödeme emrini stok sayımından makul bir süre sonra çıkarmaları gerekir. Bir tüccarın stok sayımı- yapıldı diye konu malını stokta süresiz bekletmesi ekonomik yönden doğru olmayacağı ve bir tüccarı iflasa götürebile- ceği gibi toplumun da konu mallara ihtiyacını da düşünerek malların devamlı çarşıya dağıtılmasının da engellenmemesi gerekir. Makul süren-in ne olabileceği her meselenin kendine has olguları çerçevesinde değerlendirilebilir ve her halu- karda kanımca stok sayımı ile istikrar fonu ile ilgili Emirnamenin arasında bir haftalık bir süreden uzun bir süre olmaması gerekir.
Bu meselenin olguları -çerçevesinde 15.5.1984 tarihinde yapılan stok sayımında stokta bulunduğu belirlenen konu mallara aradan 2 ay gibi uzun bir süre geçtikten sonra, konu malların da hala daha stokta olup olmadığını araştırmadan, bir Emirname yayınlayarak istikrar fonu belirle-nmesi makul olmayıp keyfilik arzetmektedir. Ancak müstedi başvurusunda konu emirnameye değil de emirname uyarınca 14.11.1984 tarihinde gönderilen ödeme emrine itiraz etmektedir. 18.7.1984 tarihli Emirname ile başvuru konusu mallara ödenecek istikrar fonu b-elirlenip Resmi Gazetede yayınlandıktan sonra müstedinin konu fona ödenecek meblağla ilgili tedbirini alması gerekirdi. Müstedaaleyhin emirnameye uygun olarak gönderdiği ödeme emrinde gecikmesi müstediye herhangi bir hak kazandırmaz.
Sonuç olarak başvuru- reddolunur.
Masraflarla ilgili herhangi bir emir verilmez.
(Niyazi F. Korkut)
- Yargıç
13 Ekim 1986
Full & Egal Universal Law Academy