-
D.30/80 Y.İ.M 201/80
Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Ülfet Emin, Başkan, Niyazi F. Korkut, Aziz Altay.
Müstedi: Ferhat Bakay, Dikmen.
- ile -
M-üstedaaleyh:1- Hazine ve Muhasebe Müdürü vasıtasıyle KTFD.
2- Ekonomi ve Maliye Bakanlığı vasıtasıyle KTFD.
A R A S I N D A.
Müstedi namına: Ergin Ulunay.
Müstedaaleyh namına: Yaşar Bora-n.
Yasa Maddesi: 26/77 sayılı Yasa.
İstemin Özeti: 1960 öncesi hizmetlerinin hatalı olarak hesaplandığı,
sözü edilen hizmetlerin nazarı dikkate alınmadan emeklilik işlem-
lerinin yeniden ayarlanacağına ve fazla olan ödemelerin tahsili
-yönüne gidileceğine ilişkin Müstedaaleyh kararının hükümsüz ve
etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına karar
verilmesi istemi.
OLAY: Müstedi geçici supervisor olarak atandığı Kooperatif Dairesinde
1.3.1960 tarihine k-adar çalıştı. İhtiyat sandığına da gerekli
yatırımları yaptı. Bilâhare emeklilik hakkı kazandıran bir görev
olan Kooperatif Müfettişliğine atandı ve 1.9.1975 tarihine kadar
burada bulunduktan sonra yaş haddi nedeniyle emekliye ayrıl-dı.
26/77 sayılı Yasanın yürürlüğe girmesiyle 1951-1960 tarihleri ara-
sındaki hizmetlerinin emeklilik kazandıran hizmetten sayılmasını
isteyen Müstedi Müstedaaleyhe yaptığı başvuruda İhtiyat Sandığın-
dan aldığı parayı geri iade etmeği- teklif etti. Müstedaaleyh de
1978 tarihinden itibaren yükseltilmiş emekli maaşı almaya başlayan
Müstedinin geri ödemeyi teklif ettiği ihtiyat sandığı yatırımla-
rını kendisine ödenecek ek ikramiyeden düşmeyi kararlaştırdı. 9/79
sayılı- Yasa ile tadil edilen 26/77 sayılı Emeklilik Yasasının
39(4) maddesi altında hak sahibi olduğu hususunda müracaatta bulu-
nan müstediye 1960 hizmetleri ile ilgili alınan kararın hatalı
olduğu bildirildi ve fazla ödemelerin tahsili yön-üne gidileceği ve
ikramiye farkının da ödenmeyeceği belirtildi. Müstedinin bu karara
karşı dosyaladığı başvuruya Müstedaaleyh dosyaladığı itirazda, ön
itirazda bulunarak 26/77 sayılı Emeklilik Yasasının 43(1) maddesi
yürürlüğe girdiği tar-ihte fiilen görevde olanları kapsadığını,
yasadan önce emekli olan Müstediyi kapsamadığını iddia etti.
SONUÇ: Yasalar aksine hüküm olmadığı süre, daima ileriye dönük olarak
uygulanır. Yasa koyucu 26/77 sayılı Emeklilik Yasası yürürlüğe
g-irmeden önce emekliye ayrılanların ihtiyat sandığına bağlı olarak
yaptıkları hizmetlerini de kapsamına almak isteseydi bu hususta
açık hüküm koymaması için herhangi bir neden yoktu. Yasa yürürlüğe
girmeden emekli olan Müstedinin bu tip hizme-tlerinin emeklilikten
sayılıp işleme tabi tutulması herhangi bir yasal dayanaktan yok-
sundur. Yoklukla malûl olan sakat işlemler hiç doğmamış addolunur
ve her zaman geri alınabilir. Bu durumda estoppel ve laches
doktrinleri v-eya hukukun üstünlüğü ile kazanılmış haklar ilkeleri
nedeniyle Müstediye tanınmış olan yasa dışı hakların geri alınama-
yacağı iddiası varid olamaz. Hazine ve Muhasebe dairesi Müstediye
yazdığı yazıyı düzeltme yoluna gitmekle hatalı hare-ket etmiş
değildir.
Ön itiraza gelince de Müstedi 26/77 sayılı Emeklilik Yasası
kapsamına girmediği cihetle bu yasa altında meşru menfaati olduğu
da söylenemez. Başvuru reddolunur.
Atıfta Bulunulan Yargısal İçtihatlar:
5/76 sayı-lı Fevzi Direkoğlu ile KTFD Çalışma, Rehabilitasyon ve
Sosyal İşler Bakanlığı arasındaki YİM kararı.
21/78 sayılı Ahmet M. Berberoğlu ile Maliye Bakanlığı, Hazine ve
Muhasebe Dairesi Müdürlüğü arasındaki YİM kararı.
- H Ü K Ü M
Ülfet Emin, Başkan: Bu başvuruda Mahkemenin hükmünü sayın yargıç Aziz Altay verecektir.
Aziz Altay: Müstedi dosyaladığı bu başvuruda Hazine ve Muhasebe Dairesi Müdürünün kendisine gönderdiği H.M.DP3632 sayı ve 4.2.1980 tarihli yazıda bel-irtilen ve 26/77 sayılı yasa tahtında 1.5.1960 öncesi hizmetlerinin hatalı olarak hesaplandığı ileri sürülerek sözü edilen hizmetlerin dikkate alınmadan emeklilik işlemlerinin yeniden ayarlanacağına ve fazla olarak yapılan ödemelerin tahsili yönüne gidilec-eğine ilişkin kararının hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına karar verilmesi isteminde bulundu.
Müstedi 1.1.1951 tarihinde Kooperatif Dairesine geçici supervisor olarak atandı ve 1.3.1960 tarihine kadar bu görevde çalıştı. Mü-stedi bu süre zarfında emeklilik amaçları bakımından Kooperatif Merkez Bankası Ltd.'in ihtiyat sandığına bağlı olduğundan toplam KL.517.392 mils yatırımlarda bulundu. 1.3.1960 tarihinde müstedi Kooperatif
Dairesinde emeklilik kazandıran bir mevki ola-n Kooperatif Müfettişi mevkiine atandı ve yaş haddi nedeniyle emekliye sevkedildiği 1.9.1975 tarihine kadar bu görevde kaldı. Müstedi 26/77 sayılı Emeklilik Yasasının yürürlüğe girmesini müteakip 1.1.1951 tarihinden 1.3.1960 tarihine kadar olan hizmetlerin-in emeklilik kazandıran hizmetten sayılmasını istedi ve ihtiyat sandığından almış olduğu parayı da iade etmeye hazır olduğunu bildirdi. Müstedaaleyhler müstedinin müracaatını kabul ederek tüm maaş farklarını 1.9.1975 tarihine dönük olarak ödediler ve 2.1.1-978 tarihinden beri de emeklilik maaşını 26/77 sayılı Yasa altında ayarlayıp yükseltilmiş olarak ödemeye devam etmektedirler. Müstedaaleyhler ayrıca müstedinin iade edeceği ikramiyeyi kendisine ödenecek ek ikramiyeden düşmeyi de kararlaştırdılar.
- Müstedi 9/79 sayılı Yasa ile tadil edilen 26/77 sayılı Emeklilik Yasasının 39(4) maddesi altında hak sahibi olduğu hususunda Maliye Bakanlığına yeniden müracaatta bulundu ancak bu müracaatına herhangi bir yanıt almadı. 4.8.1980 tarihinde 1. müstedaale-yh müstediye bir yazı göndererek 1.3.1960 öncesi hizmetlerinin hatalı olarak dikkate alındığını ileri sürdü ve bu uygulamaya son verilerek emeklilik maaşının eski şekli ile ödeneceğini, kendisine yapılan fazla ödemelerin de tahsili yönüne gidileceğini bild-irdi ve ikramiye farkını ödemekten de vazgeçti. Müstedi bunun üzerine bu başvuruyu dosyaladı.
-
Müstedaaleyhler dosyaladıkları itiraznamede ön itirazda bulunarak 26/77 sayılı Emeklilik Yasasının 43(1) maddesinin yasanın yürürlüğe girdiği tarihte fiilen amme hizmetinde olanları kapsadığını, yasadan önce emekliye ayrılan müstediyi kapsamına almad-ığını, bu nedenle müstedinin meşru menfaatının doğrudan doğruya ve olumsuz yönde etkilenmediğini ileri sürdüler. Müstedaaleyhler yasaya veya yürürlükteki mevzuata aykırı işlem ve tasarrufların her zaman geri alınabileceğini de iddia ettiler.
Başvurun-un duruşmasında müstedaaleyhler ön itirazlarını tekrarlayarak karara bağlanmasını istemişlerse de mahkememiz bu hususta başvurunun sonunda inceleyip karara bağlamayı uygun buldu.
Başvurunun duruşması sırasında müstedi 26/77 sayılı Emeklilik Yasasının- özellikle 39(4) maddesinin geriye dönük bir anlam taşıdığını ve ihtiyat sandığından almış olduğu ikramiyeyi devlete ödemesi halinde, ihtiyat sandığına bağlı olarak yapılan hizmetlerin emeklilik
hakkı kazandıran hizmet olarak kabul edilmesi gerektiğini id-dia etti. Nitekim bu hizmetlerini bu şekilde kabul eden ve emeklilik maaşını ona göre geriye dönük olarak hesaplayıp farkını ödeyen ve şimdiye kadar da aynı şekilde ödeme yapmaya karar veren 1. müstedaaleyhin aradan 3 seneye yakın bir zaman geçtikten sonra- "estoppel" ve "laches" doktrini ışığında bu uygulamadan vazgeçemeyeceğini ileri sürdü. Müstediye göre hile veya yanıltma yolu ile elde edilen haklar hariç hatalı bir karar veya sakat bir işlem sonucu verilen haklar ancak makul bir süre içerisinde geri alı-nabilir. Yine müstediye göre karar hatalı dahi olsa, illegal olmadığı sürece, yoklukla butlan değildir. Müstediye tanınan ve ek emeklilik hakkı kazandıran hizmet kendisine olumlu bir menfaat sağladığından K.T.F.D. Anayasasının koruduğu hukukun üstünlüğü ve- kazanılmış haklar ilkeleri ışığında da geri alınamaz.
Müstedinin başvurusuna dayanıklık eden 26/77 sayılı Yasanın 39. maddesinin (4). fıkrasının tadil edilmeden önceki şekli aynen şöyledir:
"(4) Herhangi bir ihtiyat sandığına bağlı olup -da sonradan
hak sahibi olan kişiler, bağlı oldukları ihtiyat sandığından
aldıkları ihtiyat sandığı kesintisini veya tazminatı, yukarıdaki
fıkralarda belirtilen şekilde Devlete ödedikleri takdirde,
ihtiyat sandığına bağlı - oldukları süre, emeklilik hakkı kazan-
- dıran hizmet sayılır."
-
Görüleceği gibi herhangi bir ihtiyat sandığına bağlı olup da sonradan hak sahibi olanlar bağlı oldukları ihtiyat sandığından aldıkları kesinti veya tazminatı Devlete ödedikleri takdirde ihtiyat sandığına bağlı olarak yaptıkları hizmetin emeklilikten -sayılması gerekir.
9/79 sayılı Yasa ile değiştirilen 39. maddenin (4). fıkrası ise şöyledir:
"(4). Türk Cemaat Meclisine bağlı kuruluşlardaki kadrolarda
(Meclis Dairesi, Kooperatif İşleri Dairesi, Sosyal İşler Dairesi,
Maarif Dai-resi, Murakkıplık Dairesi ve Maliye Dairesi ) ve Koope-
ratif Şirketler Yasası altında tescil edilmiş şirketlerde ihtiyat
sandığına bağlı olarak görev ifa eden ve 21 Aralık 1963 olayları
nedeni ile Türk Yönetimine intikal eden personel i-le 21 Aralık
1963 olayları esnasında İngiliz Üslerinde görevli olup, Türk
Yönetimince mücahitliğe celbedilmeleri nedeni ile İngiliz Üsle-
rindeki görevlerini bırakmak mecburiyetinde kalanlar yazılı
tevsik kaydı ile ve o ta-rihte İngiliz Üslerinden aldıkları tazmi-
natı 2 yıl içinde taksitle iade etmek sureti ile bu yasa altında
hak sahibi olurlar.
Bu fıkra altında işlem görmeyi kabul eden emeklilik hakkına
sahip personel, bu durumu, sonradan değ-iştirilmemek üzere yazılı
- olarak bu yasanın resmi gazetede yayınlanmasından başlayarak en
geç 2 ay içinde Bakanlığa bildirir."
- Yukarıda iktibas edilen (4). fıkrada tanınan hakların geriye dönük olarak uygulanacağına dair herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Özellikle 9/79 sayılı Yasa ile konulan (4). fıkranın son paragrafının ise ileriye dönük bir anlam taşıdığı açıkça görülme-ktedir. Yasalar aksine hüküm içermedikçe daima ileriye dönük olarak uygulanır. Bir yasanın geriye dönük olarak uygulanabilmesi için bu hususta yasada açık hüküm bulunması gerekir. Bu durumda yasa yürürlüğe girmeden önce emekliye ayrılan müstediye geriye dö-nük hüküm içermeyen 39. maddenin (4). fıkrası altında işlem yapılmasına olanak yoktur.
-
26/77 sayılı Yasanın 43. maddesinin (1). fıkrası Yasanın yürürlüğe girdiği tarihte görev başında bulunan kamu görevlilerini (2). fıkrası da yasanın yürürlüğe girdiği tarihten önce kamu görevinden ayrılan kamu görevlilerini kapsar. 43. maddenin (2). f-ıkrası aynen şöyledir:
-
- "(2) Bu yasanın yürürlüğe girmesinden önce, kamu görevinden
veya siyasal kamu görevinden ayrılan ve yasada hak sahibi olarak
tanımlanan bir emekli kişi, yasanın yürürlüğe girmesinden önce
emekliye ayrılmış olup olmadığına ba-kılmaksızın, yasa çerçeve-
vesinde emekliye ayrılmış sayılır ve bu yasa; böyle bir emekli
kişi bakımından, emeklilik menfaatlarının hesaplanmasında, müca-
hitlik hizmetlerinin emeklilik amaçları açısından hizmetten
sayılması-na, emeklilik hakkı kazandıran yılların indirilmesine,
artırılmasına veya değiştirilmesine ilişkin kurallar çerçevesinde
kazanılan haklarla benzeri diğer haklar göz önünde bulundurulmak
sureti ile uygulanır."
-
Bu fıkra yasa yürürlüğe girmeden önce emekliye ayrılan kamu görevlilerinin sadece mücahitlik hizmetlerinin göz önünde tutularak emeklilik hakkı kazandıran hizmetlerinin yeniden hesaplanmasını öngörmekte bunun dışında geriye dönük başka herhangi bir h-üküm içermemektedir. YİM 21/78 Ahmet M. Berberoğlu ile Maliye Bakanlığı Hazine ve Muhasebe Dairesi Müdürlüğü vasıtası ile K.T.F.D. başvurusunda Yüksek İdare Mahkemesi kararında şöyle denmiştir:
- "Yukarıda iktibas edilen 43. maddenin (1). fıkrası sarahatla
yasanın yürürlüğe girdiği tarihte görev başında bulunanları kap-
samaktadır. 43. maddenin (2). fıkrası ise yasanın yürürlüğe
girdiği tarihten önce emekliye ayrılmı-ş kişilere şamildir. (2).
fıkrada 'yasanın yürürlüğe girmesinden önce emekliye ayrılmış
olup olmadığına bakılmaksızın' deyimi ilk nazarda muğlak görül-
mekle beraber (2). fıkra (1). fıkra ile beraber dikkatlice okun-
duğunda bu- deyimin esas amacının deyimden hemen önce tarifi
yapılan emekli kişiyi anlattığı görülür ve böyle kişinin emekli
olup ikramiye v.s. haklarının evvelce hesaplanıp hesaplanmadığına
bakılmaksızın bu fıkra hükümleri altında mücahitlik h-izmetlerinin
de kaale alınarak yeniden bir hesaplama yapılmasını öngördüğü
açıktır. 43. madde, 'emeklilik yasası' yürürlüğe girmezden önce
görevden ayrılanlara emeklilik hakkı bahşetmemektedir. Müstedinin
atıfta bulunduğu 'emeklil-ik yasasının' diğer maddeleri veya her-
hangi bir maddesi de müstedi veya müstedinin durumunda olanlara
emeklilik hakkı vermemektedir."
- Yukarıda belirtilenlerden görüleceği gibi 39. maddenin (4). fıkrası gerekse 43. maddenin (2). fıkrası herhangi bir tefsiri gerektirmeyecek kadar açıktır. Yasa koyucu 26/77 sayılı Emeklilik Yasası yürürlüğe girmeden önce emekliye ayrılanların ihtiyat s-andığına bağlı olarak yapılan hizmetlerini de kapsamına almak isteseydi yasada bu hususta açık hüküm koymaması için herhangi bir neden yoktu. Binaenaleyh yasa yürürlüğe girmeden önce emekliye ayrılan müstedinin ihtiyat sandığına bağlı olarak geçen hizm-etlerinin emeklilik hakkı
kazandıran hizmetten sayılmasına, yukarıda belirtilenler ışığında ola- nak bulunmadığına göre, ihtiyat sandığına bağlı olarak yapılan hiz- metlerin emeklilikten sayılıp işleme tabi tutulması herhangi bir yasal dayanaktan yoksun ol-up yoklukla malûldür. Yoklukla malûl olan sakat işlemler ise hiç doğmamış addolunur ve her zaman geri alınabilir. Yüksek İdare Mahkemesi YİM 5/76 sayılı Fevzi Direkoğlu ile K.T.F.D.
Çalışma, Rehabilitasyon ve Sosyal İşler Bakanlığı davasında s.9'da şöyle- demiştir:
"5. Açıktan açığa yasaya aykırı ve tamamıyle görev ve yetki
dışı tasarruflar hükümsüzlükle malûl olduklarından bunlar hiç bir
zaman sıhhat iktisap edemediklerinden her vakit ortadan kaldırı-
- labilirler."
-
Yasaya aykırı olarak yapılan ve yoklukla malûl olan işlemler her vakit geri alınabileceğine göre estoppel ve laches doktrinleri veya hukukun üstünlüğü ile kazanılmış haklar ilkeleri nedeniyle, müstediye tanınmış olan yasa dışı hakların geri alınamaya-cağı iddiasının varid olamayacağı meydandadır. Bu nedenle Hazine ve Muhasebe Dairesi Müdürü H.M.DP.3632 sayılı ve 4.2.1980 tarihli yazısı ile yapılan hatayı düzeltme yoluna gitmekle hatalı hareket etmiş değildir.
Bu safhada müstedaaleyhlerin ön itira-zlarına da değinmeyi uygun bulduk. Anayasanın 118. maddesine göre idari bir davada başvuru sahibinin meşru menfaatının doğrudan doğruya ve olumsuz yönde etkilenmesi gerekir. Müstedi 26/77 sayılı Emeklilik Yasası kapsamına girmediği cihetle bu yasa altında -meşru menfaatı olduğu ve müstedaaleyhlerin herhangi bir karar veya işlemleri veya ihmalleri sonucu olumsuz yönde ve doğrudan doğruya etkilendiği söylenemez.
Yukarıda belirtilenler ışığında müstedinin başvurusunun ileri gitmesine olanak yoktur.
-Sonuç olarak başvuru oy birliği ile reddedilir.
(Ülfet Emin) (Niyazi F. Korkut) (Aziz Altay)
Başkan Yargıç Yargıç
10 Haziran 1980
- 144 -
Full & Egal Universal Law Academy