-
D. 2/81 Y.İ.M. 220/80
Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
-Yüksek Mahkeme Huzurunda.
-Mahkeme Heyeti: Ülfet Emin, Başkan, Salih S. Dayıoğlu, Aziz Altay. Anayasanın 118. Maddesi hakkında.
Müstedi:Mustafa Hami'nin vekili ve/veya temsilcisi sıfatıyle Hüseyin
N. Gazioğlu, Şemsettin Günaltay Sokak, No.l7, Lefkoşa.
- - ile -
Müstedaaleyh: Bakanlar Kurulu vasıtasıyle KTFD, Lefkoşa.
A R A S I N D A.
Müstedi namına: Mustafa Menteş.
Müstedaaleyh namına: Mustafa Arıkan.
İlgili şahıs namına: H. Cahit Yılmaz-oğlu.
Yasa Maddesi: 21/62 sayılı Mala El Koyma Yasasının 4. maddesi.
İstemin Özeti: Mala el koyma emrinin hükümsüz ve etkisiz olduğunu ve
herhangi bir sonuç doğurmayacağına karar verilmesi istemi.
OLAY: Müstedi Girne'de Thermia bölgesinde Orta -Ev diye bilinen ve
Yabancı uyruklu kişilere ait evi 1978 de mal sahibinden satın
aldı. 1975'den beri sözü edilen konutta kiracı olarak bulunan
ilgili şahıstan, konutu tahliye etmesini istedi. Tahliye edilmedi-
ğinden de ilgi-li şahıs aleyhine dava açtı. Bilâhare Bakanlar
Kurulu kararı ile konuta el koyma emri alındı. İlgili şahıs itiraz
dosyalayarak Müstedinin vekil sıfatıyle işbu başvuruyu ikame ede-
meyeceği ön itirazında bulunur.
SONUÇ: Gerek özel hukuk -gerekse yönetim hukuku dallarında dava açmaya
ehil olduktan sonra davacının gerek şahsen ve gerekse vekil vası-
tasıyle dava açmasına bir engel yoktur. Ön itiraz reddolunur.
Mülkiyet hakkı kutsal bir hak olduğu kadar Anayasa tarafından
- da güvence altına alınmıştır. Bu hakkın kısıtlanması veya sınır-
landırılması ancak genel olarak kamu yararı gözetilerek zorunlu
hallerde yapılabilir. Mala el koyma emri Müstedinin mülkiyet hak-
kını geçici dahi olsa kısıtlamıştır.- Kaldı ki Müstedaaleyh kamu
yararını tatminkâr bir şekilde ispat edememiştir.
Netice olarak mala el koyma emrinin hükümsüz ve etkisiz oldu-
ğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına karar verilir.
Atıfta Bulunulan Yargısal İçtihatlar:
1-- 15/79 sayılı Anayasa Mahkemesi kararı.
2- 11/80 sayılı Anayasa Mahkemesi kararı.
H Ü K Ü M
Ülfet Emin: Bu başvuruda Mahkemenin hükmünü sayın Yargıç Salih S. Dayıoğlu verecektir.
Salih S. Dayıoğlu: Müstedi Girne'de Thermia bölg-esinde pafta/harita XII.29.W.I parsel 174/1'den 174/9'a kadar ve 1105 sayılı koçan tahtinde diğer taşınmaz mallar meyanında "orta ev" diye bilinen bir konutun 5.l. 1978'den beri kayıtlı mal sahibidir. Bu konut 5.1.1978' den önce yabancı uyruklu kişilere ai-tti.
İlgili şahıs 28.7.1975 tarihinde sözü edilen konutu yabancı uyruklu mal sahiplerinden kiraladı. Müstedinin bu konutu 5.1.1978'de satın alması üzerine ilgili şahıstan konutu tahliye etmesini istedi. İlgili şahıstan olumsuz yanıt alması üzerine Gi-rne Kaza Mahkemesinde 570/79 sayılı davayı ikame etti. Sözü edilen davanın duruşması 16.1.80 tarihinde yapıldı ve Mahkeme ilgili şahsa konu konutu tahliye etmesini ve tahliye emrinin ise 16.2.1980 tarihine kadar durmasını emretti.
15.2.1980 tarih ve -20 sayılı Resmi Gazetede Ek.III'de, Müstedaaleyh 21/62 sayılı 1962 Mala El Koyma Yasasının 4. maddesi gereğince bir Mala El Koyma Emri yayınladı ve konu konuta el koydu. Yayınlanan işbu Emir aynen şöyledir:
"1962 MALA EL KOYMA KANUNU
- (21/1962 sayılı Kanun)
4. Madde gereğince Mala El Koyma Emri
Bu emre ek cetvelde tarif edilen malların aşağıda gösterilen
amme nizamını sağlamak maksatları için, yani 41/77 sayılı İskân,
Toprakland-ırma ve Eşdeğer Mal Yasası'na göre konut tahsisi açı-
sından hak sahibi tanımına giren vatandaşlarımıza yeni bir sosyal
konut tahsis edilinceye kadar iskân edilmelerini sağlamak sure-
tiyle sözkonusu Yasa gereğince hak sahibi olmakla ber-aber üçüncü
uyruklulara veya üçüncü uyruklulardan satın alan Kıbrıs Türk
Federe Devleti vatandaşlarına ait olan konutlardan tahliye edil-
melerini önleyerek toplumda doğması muhtemel sosyal huzursuzluğa
son vermek bakımından ge-rekli olduğu için yani Kıbrıs Türk Federe
Devleti İçişleri ve İskan Bakanlığı'nın sözkonusu amme nizamını
sağlamak amaçları bakımından kullanılması gayesiyle ona el kon-
ması gerektiğine binaen,
Bakanlar Kurulu, 1962 Mala El Ko-yma Yasası'nın 4. maddesinin
kendisine verdiği yetkileri kullanarak malların söz konusu mak-
satlar için lâzım olduğunu beyan eder ve ona söz konusu maksatlar
için Kıbrıs Türk Federe Devleti tarafından Resmi Gazete'de yayın-
ladığı t-arihten itibaren el konmasını emreder.
C E T V E L
1. Thermiye bölgesi Harita/Pafta XII.29.W.I
Kâmini'de "Orta Ev Parsel 174/1'den 174/9'a
diye bilinen konut" kadar."
Mala El Koyma Emri müs-tedinin bilgisine geldikten sonra 11.3.80 tarihinde işbu başvuruyu vekili olan kayınpederi vasıtasıyle dosyaladı ve sözü edilen Mala El Koyma Emrinin hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına karar verilmesi isteminde bulundu.
- Gerek Müstedaaleyh ve gerekse ilgili şahıs itiraz dosyaladılar. Müstedaaleyhin ön itiraz olarak müstedinin vekil sıfatıyle işbu başvuruyu ikame edemeyeceği ön itirazında bulundu. Mahkeme ise bu sorunu başvurunun sonunda başvuruya ilişkin diğer hususlarl-a birlikte ele alacağı doğrultusunda bir ara karar verdi. Şimdi bu ön itirazı tezekkür etmeği uygun bulduk.
Müstedaaleyh ön itiraz olarak işbu başvuruyu müstedinin vekili vasıtasıyle ikame etmeğe hakkı olmadığını iddia etti ve bu iddiasını destekleme-k Efthymios Ierodiaconos personally and as Representative of the Church and/or Religious group known as "the Church of the True Orthodox Christians of Cyprus v. The Republic of Cyprus; through the Attorney-General, 3 RSSC s.55 davasını ileri sürdü. Sözü ed-ilen davadaki davacı "Kitiyum Epifanos Biskoposu" nam ve hesabına ilgili mercilere müracaat etti ve adı geçen "Piskopos"un ismine bir pasaport verilmesini istedi. Bu müracaata olumlu yanıt verilmemesi üzerine davacı şahsen ilgili kilisenin vekili sıffatıyl-e dava açtı. Mahkeme, verdiği hükümde, yapılan müracaata verilen yanıttan doğrudan doğruya olumsuz yönde etkilenen kişinin "piskopos" olduğunu ve davacının piskopos namına dava açabilmek için yasal herhangi bir ilişkisinin bulunmadığını vurgulayarak başvur-uyu reddetti. "Piskopos"un vekil vasıtasıyle dava açamayacağına hükmün hiçbir yerinde rastlamak mümkün değildir. Gerek özel hukuk ve gerekse yönetim hukuku dallarında dava açmaya ehil olduktan sonra davacının gerek şahsen ve gerekse vekil vasıtasıyle dava -açmasına herhangi bir engel yoktur. Bu nedenle müstedaaleyh tarafından yapılan ön itiraz reddolunur.
Başvurunun esasının incelenmesine gelince:
İdari bir kararın aksi kanıtlanıncaya dek doğru olarak alındığı ve bunun yanlış olduğunun kanıtlanma-sı bu iddiayı yapana ait olduğu Yönetim hukukunda genel bir ilkedir. Ancak bu genel ilkenin de istisnaları vardır. Anayasa Hukuku dalında bütün yasaların aksi kanıtlanıncaya dek Anayasaya uygunlukları varsayılır. Ancak 25.6.1980 tarihinde verilen Anaya-sa Mahkemesi No.ll/80 ve 25.11.1980 tarihinde verilen Anayasa Mahkemesi No.15/79 sayılı Anayasa davalarında yasa veya yasa kurallarının Anayasanın öngördüğü bazı temel haklara ilk nazarda tecavüz edici olduğu görüldüğü takdirde yasaya istinat edenler söz k-onusu yasa veya yasa kurallarının Anayasaya uygun olduğunu kanıtlamakla yükümlüdürler.
Anayasa Mahkemesi No.ll/80 sayılı kararda sayfa 10 ve 11'de Mahkeme şunları söyledi:
- "Genellikle herhangi bir yasanın veya belli bir kuralının
Anayasaya aykırı olduğunu iddia eden taraf ilgili yasanın gerçek-
ten Anayasaya aykırı olduğunu isbat etmekle yükümlüdür. Bu genel
bir ilkedir ancak her ilkede olduğu - gibi bunun da istisnaları
bulunmaktadır. Bu istisnalar özellikle Anayasaya aykırı olduğu
iddia olunan yasanın Anayasanın bahşettiği temel haklara tecavüz
edici olduğu hallerde ilgili taraf üzerine düşen isbat yükümlülü-
ğünü- yerine getirmiş sayılır ve yasayı çıkaranların Anayasada
öngörülen istisnalar dahilinde olduğu hususunda Anayasa Mahkeme-
sini ikna etmesi gerekir."
-
Kanımızca aynı ilke mala el koyma emirlerine de teşmil edilmesi gerekmektedir. Mülkiyet hakkı kutsal bir hak olduğu kadar Anayasa tarafından güvence altına alınmış bir haktır. Bu gibi hakkın kısıtlanması veya sınırlandırılması ancak genel olarak kamu- yararı gözetilerek zorunlu hallerde yapılabilir. Başvuru konusu mala el koyma emrinin müstedinin mülkiyet hakkını geçici dahi olsa kısıtladığına kuşku yoktur. Bu durumda müstedaaleyhin bu emrin kamu yararına ve zorunlu olarak isdar edildiğini mahkemeyi ta-tmin eder şekilde kanıtlaması gerekir. Bu babta müstedaaleyh tatminkar şahadet ibraz etmedi. Konu konuta el koymanın zorunlu olup olmadığı hususunda, mahkeme ciddi bir şekilde karanlıkta kalmıştır. İlgili şahsın mütekait birisi olduğu ve dolayısıyle onun b-ehemehal Girne'de ikamet etmesi gerekmediği ve üç nüfuslu aile reisi olduğu dikkate alınarak Girne veya civarında ona verilebilecek başka konutun olup olmadığı veya ilgililerin kiralamak suretiyle ilgili şahsın istifadesine sunabilecekleri başka özel konut- bulunup bulunmadığı hususlarinda Mahkemeye tatminkâr şahadet ibraz edilmedi. Bu durumda konu konuta kamu yararı amacıyle zorunlu olarak el konulduğunu söylemeğe imkân yoktur.
Sonuç olarak başvuru kabul edilir ve 15 Şubat 1980 tarih ve 20 sayılı Resm-i Gazetenin Ek III'ünde yayınlanan Mala E1 Koyma Emrinin hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına karar verilir.
(Ülfet Emin) (Salih S. Dayıoğlu) (Aziz Altay)
Başkan Yargıç Yargıç
16 Ocak 1-981
Full & Egal Universal Law Academy