-D.16/80 Y.İ.M. 223/80
Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Ülfet Emin, Başkan, Salih S. Dayıoğlu,
Niyazi F. Korkut.
Anayasanın 118. Maddesi hakkında.
Müsted-i: Bayram Kansoy, Mağusa.
- ile -
Müstedaaleyh: Kamu Hizmeti Komisyonu vasıtasıyle, KTFD.
A R A S I N D A.
Müstedi namına: Fuat Veziroğlu.
Müstedaaleyh namına: Mustafa Arıkan.
Yasa Maddesi: 7/7-9 sayılı Yasanın 76(3) maddesi ve 16/76 sayılı Yasa.
İstemin Özeti: Müstedaaleyhin 10.3.1980 tarihli yazısı ile bildirdiği
ve Müstedinin 17 Mart 1980 tarihinden itibaren Mağusa Kaza Maliye
Dairesinden Lefkoşa Merkez Örgütüne nakledilmesini öngöre-n kara-
rının hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurama-
yacağına dair karar verilmesi istemi.
OLAY: Müstedi 2. sınıf Maliye Memuru olup Mağusa'da Kaza Maliye Daire-
sinde çalıştığı bir sırada 10.3.1980 tarihli yazı ile Müste-daaleyh
tarafından 17.3.1980'den itibaren Lefkoşa'ya nakli yapıldı. Müs-
tedi yapılan bu naklin,
Cezalandırılmak amacıyle yapıldığını,
Nakil talebinin kendisinin mensup olduğu Hazine ve Muhasebe
Dairesince değil de, Ekonomi ve Maliye Bak-anlığınca
yapıldığını,
Gerekli işlem ve araştırma yapılmadan yapıldığını,
ileri sürerek bu başvuruyu dosyaladı.
SONUÇ: Müstedi hayat pahalılığını protesto etmek için sendikal izinli
olduğu bir günde Ekonomi ve Maliye Bakanının yeğeni olan bir
- milletvekilinin daireden kendisini sorduğunu ve dairede olmadığını
öğrenmesi üzerine bunu Lefkoşa'dan sorup izinli olup olmadığını
öğrenmeye çalıştığını, bu milletvekilinin kendisine garaz besle-
diğini belirterek naklin kasıtlı yapıldığını -belirtti. Bu iddialar
mahkemeyi tatmin etmediğinden l. sebepte herhangi bir mesnet
görülmedi. İleri sürülen 2. sebepte ise 7/79 sayılı Kamu Görevli-
leri Yasasının 76(3) maddesine göre ise Hazine ve Muhasebe
Dairesinin Ekonomi ve M-aliye Bakanlığına bağlı bir kurum olduğunu
ve kendisine bağlı bir kurumun denetimi ve gözetimini üstlenen
Bakanlığın elbette son sözü söyleme hakkına sahip olduğu, dolayı-
sıyle Bakanlığın nakil talebinin yasanın lâfzına ve ruhuna uygun
- olduğunu söylemek gerekir.
3. sebep ise yasanın öngördüğü gerekli araştırmayı yapmadığı-
dır. Müstedi Amme Memurları Sendikası Yönetim Kurulu üyesi ve
Mağusa bölge sorumlusudur. Anayasa çalışanlara sendika kurma hakkı
vermiştir. - Faaliyet göstermek ve üye olmak da en tabii haktır.
7/79 sayılı Yasa sendikal çalışanlara o derece önem vermiştir ki
yılda 15 gün ödenekli 6 ay ödeneksiz izin alma hakkı tanımıştır.
Nakil işlemi yapılırken Müstedinin sendika içindeki rolü v-e faali-
yetleri Müstedaaleyhce bilinmemesi veya bu hususun tezekkür edilip
edilmediğinin zabıtlarda görülmemesi alınan nakil kararının nazarı
itibara alınması gereken faktörün nazarı itibara alınmadığını
gösterir.
Müstedaaleyhin, - Müstedi ile ilgili aldığı 17.3.1980'den iti-
baren Lefkoşa Merkez Örgütüne naklini bildiren 10.3.1980 tarihli
yazısındaki nakil kararının hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve
herhangi bir sonuç doğurmayacağına karar verilir.
- H Ü K Ü M
Ülfet Emin, Başkan: Bu başvuruda Mahkemenin hükmünü Sayın Yargıç Salih S. Dayıoğlu verecektir.
Salih S. Dayıoğlu: Müstedi işbu başvurusu ile müstedaaleyhin 10 Mart 1980 tarihli yazısı ile bildirdiği ve müstedinin 17 Mart 1980 tarihinden -itibaren Mağusa Kaza Maliye Dairesinden Lefkoşa merkez örgütüne nakledilmesini öngören kararın hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına dair bir istemde bulunmuştur.
Müstedi Muhasebe ve Maliye Dairesine bağlı Mağusa şubesind-e 2. sınıf maliye memuru olarak vazife görmektedir. Müstedi aynı zamanda Kıbrıs Türk Amme Memurları Sendikası Yönetim Kurulu üyesidir ve Mağusa bölge sorumlusudur.
Ekonomi ve Maliye Bakanı, müstedaaleyhe yazdığı 4 Mart 1980 tarihli bir yazı ile Hazin-e ve Muhasebe Dairesi personelinden 2. sınıf maliye memuru Muharrem Gerçeker'in 1 Ocak 1980 tarihinden itibaren emekliye ayrılması nedeni ile Lefkoşa'da bir 2. sınıf maliye memurluğu mevkiinin münhal bulunduğunu bildirerek Kamu Görevlileri Yasasının 76(3) -maddesi uyarınca Hazine ve Muhasebe Dairesi merkez örgütünde görevlendirilmek üzere müstedinin Mağusa'dan Lefkoşa'ya naklinin sağlanması isteminde bulundu. Bu mektuba müstedi ile ilgili ayrı bir yazı iliştirilmiştir.
Konuyu 4 ve 7 Mart tarihinde tez-ekkür eden müstedaaleyh istem uyarınca müstedinin 17 Mart 1980 tarihinden itibaren Mağusa'dan Lefkoşa'ya nakledilmesine karar verdi.
Müstedi bizzat kendisi ve bir tanığı şahadet verdi. Müstedaaleyh ise zamanın Hazine ve Muhasebe Dairesi müdürünü tanı-k olarak celbetti. Müstedi başvuru konusu nakil işlemi aleyhine başlıca üç sebep ileri sürmüştür. Şöyle ki:
Müstedinin sözü edilen nakil işlemi aslında kamu hizmetleri gereksinmesi icabı değil de sendikal hizmetlerden ötürü hükümetin müstediyi cezalandırm-ak istemesindendir.
2. Müstedinin Mağusa'dan Lefkoşa'ya nakil istemi, kendisinin mensup olduğu kurum olan Hazine ve Muhasebe Dairesince müstedaaleyhten istenmemiştir. Bu istem başka bir kurum olan Ekonomi ve Maliye Bakanlığınca istenmiştir. Bu durumd-a 7/79 sayılı Yasanın 76(3) maddesine uyulmamıştır.
3. Müstedaaleyh Yasanın 76(3) maddesinde öngörülen "gerekli işlem ve araştırmayı" yapmadan müstedinin nakli gerçekleştirilmiştir.
Şimdi de bu sebepleri bir bir ele alıp incelememiz gerekmekted-ir:
sebep:
Müstedinin sendikal faaliyetlerde bulunduğu ve Türk Amme Memurları Sendikası Yönetim Kurulu üyesi ve bu sendikaya bağlı Mağusa
Kazasının sorumlusu olduğu bir gerçektir. Müstedinin iddiasına göre hayat pahalılığını protesto etmek için ba-ğlı bulunduğu sendika tarafından Ocak 1980'de yapılan bir mitingi hazırlamak ve uygulamak için görevlendirilmişti. Bu maksatla müstedi mitingden önce iki gün sendikal çalışmalardan dolayı izin aldı. İzinli olduğu sürede iktidara bağlı bir milletvekilinin d-airesine geldiğini ve kendisini bulamadığını, izinli olup olmadığını Lefkoşa Hazine ve Muhasebe Dairesinden sorduğunu söyledi. Bu milletvekili Ekonomi ve Maliye Bakanının l. yeğeni olduğunu, milletvekilinin kendisine garaz beslediğini, kendisini Mağusa'dan- naklettirmek için bahane aradığını ve başvuru konusu naklin de hizmet gereksinmesi için değil de bu bahanenin gerçekleşmesinden başka bir şey olmadığını iddia etti. Müstedi tarafından çağrılan tanık Cuma Ali ise sözü edilen milletvekilinin müstediyi daire-sinden aradığını, izinli olup olmadığını sorduğunu, hatta bu maksat için kendi dairesinden Lefkoşa'daki Hazine ve Muhasebe Dairesi Müdürüne telefonla bu hususu sorduğunu söyledi.
Yukarıda özeti verilen şahadet ve iddialar sözü edilen milletvekilinin -garaz tuttuğu ve bu nedenle başvuru konusu nakli gerçekleştirdiği veya buna önayak olduğu sonucuna varmak için kâfi değildir. Esasen bundan ötürü olacaktır ki müstedinin avukatı da bu sebep üzerinde fazla durmadı. Biz de müstedinin bu hususta ileri sürdüğü- iddiaları mahkemeyi tatmin edici derecede kanıtlamadığı kanısındayız ve bu nedenle 1. sebepte herhangi bir mesnet görmüyoruz.
2. sebep:
- Müstedinin 2. sebebi ise müstedinin Mağusa'dan Lefkoşa'ya nakil isteminin müstedaaleyhten Hazine ve Muhasebe Dairesinin bir istemde bulunmasına bağlı olduğu doğrultusundadır. 7/79 sayılı Yasanın 76(3) maddesi şöyledir:
-
- " 76. (3) Kurumlar merkez veya taşra örgütlerinde açık bir kadro
bulunması halinde, ilgili kurumun hizmet yararı gerek-
çesiyle açık kadronun bağlı bulunduğu aynı sınıftan
bir kamu görevlisinin yer değiş-tirme suretiyle taşradan
merkeze veya merkez kuruluşundan taşra kuruluşuna
atanma yapılmasını istemesi halinde, Kamu Hizmeti
Komisyonu bu yönde gerekli inceleme ve araştırmayı yap-
tıkt-an sonra istemi yerinde görürse gerekli atamayı
yapar."
-
Yukarıda iktibası yapılan maddede yer alan "Kurum" sözcüğü ise
sözü edilen Yasanın 3. maddesinde şöyle tanımlanmaktadır:
" 'Kurum', Devlet Başkanlığını veya Başbakanlık Dairesini;
Kıbrıs Türk Federe Meclisi Başkanlığını ve Meclis Daire-sini;
Başbakanlığı ve Başbakanlık Dairesini; Bakanlıkları ve Genel
Bütçe (Devlet Bütçesi) içinde yer alan Bakanlıklara bağlı ve
bağımsız daire ve kuruluşları anlatır."
Görülüyor ki gerek Ekonomi ve Maliye Bakanlığı ve gerekse bu Bakanl-ığa bağlı Hazine ve Muhasebe Dairesi 7/79 sayılı Yasa bakımından birer "kurumdur."
Hazine ve Muhasebe Dairesinin Maliye ve Ekonomi Bakanlığına bağlı bir kurum olduğu bir gerçektir. Yetki ve sorumluluk bakımından da Hazine ve Muhasebe Dairesinin Bakan-lığa bağlı olduğu ve bu itibarla her meselede birbirlerinden ayrı tutulmalarına imkân yoktur. Nakil veya buna benzer işlemlerde kendisine bağlı bir kurumun denetim ve gözetimini üstlenen Bakanlığın elbette ki son sözü söylemesi gerekir. Bu gibi durumlarda -bir alt kurumun istemi üzerine, bağlı bulunduğu üst kurumun yani Bakanlığın Kamu Hizmeti Komisyonunu muhatap alıp ondan nakil işlemini gerçekleştirmesini istemesi gerek Yasanın lâfzına ve gerekse ruhuna uygun düşer. Bu nedenle bu meselede müstedinin naklin-in, çalıştığı Hazine ve Muhasebe Dairesince müstedaaleyhten talep edilmesi gerektiği iddiası kabul edilemez.
İbraz edilen şahadetten Hazine ve Muhasebe Dairesi Müdürünün hizmet gereksinmesi nedeniyle müstedinin Mağusa'dan Lefkoşa'ya nakledilmesini il-gili Bakanlıktan istediği ve buna uygun olarak da Bakanlığın müstedaaleyhe müstedinin nakledilmesini içeren yazı yazdığı sabit olmuştur. Bu durumda Yasanın 76(3) maddesine uyulmadığını söylemeğe imkân yoktur.
Müstedi ayrıca kendi statüsünde olup da b-iri Lefke'de diğeri Devlet Üretme Çiftliklerinde çalışan iki maliyeci bulunduğunu ve iş
hacmi kesafeti dolayısıyle kendisinin Mağusa'dan Lefkoşa'ya naklinin hizmet gereksinmesi icabı olmadığını ileri sürdü. Mahkeme huzurunda şahadet veren Hazine ve Muhas-ebe Dairesi Müdürünün vermiş olduğu tatminkâr izahat ışığında müstedinin bu iddiasına itibar etmenin olanak dışı olduğuna kanaat getirdik. Hizmet gereksinmesi, genel olarak, ilgili dairenin saptadığı politika ile paralel gider ve bu gereksinmenin var olup -olmadığını en iyi bilen bu dairenin müdürüdür. Bunun aksini savunanın bu hususta mahkemeyi tatmin etmesi gerekir. Bu meselede müstedinin Lefkoşa'ya nakledilmesinin hizmet gereksinmesi icabından olmadığı hususunda ikna edilmedik.
3. sebep:
Müstedinin- bu iddiası müstedaaleyhin Yasanın 76(3) maddesinin öngördüğü gerekli inceleme ve araştırmayı yapmadığıdır.
Ekonomi ve Maliye Bakanı müstedaaleyhe gönderdiği 4.3.1980 tarihli yazıya ilişik olarak müstedi ile ilgili detaylar verilmektedir. Bunların ge-rçek olmadığı iddia edilmiş değildir. Müstedaaleyh başvuru konusu nakil istemini incelerken bunları dikkata aldığı ve bunlara gerekli değeri verdiği varsayılmalıdır.
Ancak müstedaaleyhe verilen ek bilgi arasında kanımızca nazarı itibara alınması gere-ken bir faktör eksiktir. O da müstedinin Kıbrıs Türk Amme Memurları Sendikası Yönetim Kurulu Üyesi ve bu sendikanın Mağusa Kaza Şubesinin sorumlusu olduğudur.
Anayasa çalışanlara sendika kurma hakkını vermiştir. Sendika kurma hakkı da verildiğine gör-e bu hususta faaliyet göstermek de sendikaya üye olanların en tabii haklarındandır. 9/79 sayılı Yasa bunu lâyıkı veçhile takdir etmiş olacaktır ki 112. madde ile diğer kişiler meyanında Sendika Yönetim Kurulu Üyelerine sendikal amaçlarda kullanılmak üzere -yılda 15 gün ödenekli ve 6 ay ödeneksiz izin alma hakkı verilmiştir. Bu da sendika yönetim kurulu üyeliğine yasanın verdiği önemi göstermektedir.
Önümüzdeki meselede müstedinin bağlı olduğu sendikanın yönetim kurulu üyesi ve ek olarak sendikanın- Mağusa Şubesi sorumlusu olduğu müstedaaleyhin bilgisine getirilmediği ibraz edilen şahadetten görülmektedir. Sendikal faaliyette bulunan bir kişinin bu gibi faaliyetleri bağlı olduğu sendikanın genel veya bölgesel çalışmalarını etkileyebilir. Elbette ki b-u husus bir olgu meselesidir ve olaydan olaya değişebilir. Ancak müstedaaleyhin önündeki dosyada veya materiyalde müstedinin sendikal faaliyette bulunduğu ve aktif bir şekilde rol aldığının yer alması ve nakil istemi incelenirken bu hususun da dikkata alın-ması gerekirdi. Tabiatıyle müstedaaleyh bu hususta gerekli önemi verdikten sonra takdirlerini kullanıp yine de nakil istemine itibar edebilir.
Söylenenlerden de anlaşılacağı gibi müstedi ile ilgili nakil işlemleri yapılırken onun sendika içindeki rol- ve faaliyetlerinin müstedaaleyhçe bilinmemesi veya bu hususun tezekkür edilip edilmediği-
nin zabıtlarda görülmemesi alınan nakil kararının nazarı itibara alınması gerekli bir faktörün, dikkata alınmamasıyla gerçekleştirildiğini ve bu yüzden iptal edilmes-i gerektiği görüşündeyiz.
İlgili kurum isteminde ısrar ettiği takdirde müstedaaleyh konuyu betekrar ele alıp yukarıda söylenenleri de dikkata aldıktan sonra yeni bir karar almakta serbesttir.
Sonuç olarak başvuru kabul edilir. Müstedaaleyhin mü-stedi ile ilgili olarak aldığı ve onun 17.3.1980'den itibaren Lefkoşa Merkez Örgütüne nakledildiğini bildiren 10.3.1980 tarihli yazısında yer alan nakil kararının hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına karar verilir.
(Ülfet -Emin) (Salih S. Dayıoğlu) (Niyazi F. Korkut)
Başkan Yargıç Yargıç
30 Nisan 1980
- 73 -
Full & Egal Universal Law Academy