-
D.5/81 Y.İ.M. 229/80
Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Salih S. Dayıoğlu, N. Ergin Salâhi, Aziz Altay. Anayasanın 118. Maddesi hakkında.
Müstedi:Topkapı Trading- (Cyprus) Ltd. 3 Şehit Cengiz Sokak,
Güzelyurt (Namına Mehmet Şerif).
- ile -
Müstedaaleyh:KTFD Başsavcılığı vasıtasıyle KTFD Ekonomi ve Maliye
Bakanlığı, Lefkoşa.
- A R A S I N D A.
Müstedi namına: Oktay Feridun.
Müstedaaleyh namına: Mustafa Arıkan.
Yasa Maddesi: Para Kambiyo Yönetmeliği (Karar No.5673) (Karar No.
No.5674), para Kambiyo ve Diş Ticaret hakkındaki geçici kararname
(Karar No-.5672).
İstemin Özeti: Müstedi işbu başvuru ile Müstedaaleyhin Para Kambiyo
İşleri Yönetmeliği madde 28'e istinaden almış olduğu kararın hü-
kümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına
karar verilmesi ve mahkemenin- adil ve uygun göreceği herhangi bir
yardım veya çare isteminde bulundu.
OLAY: Müstedi portakal ihracatı ile iştigal eden bir şirkettir. 1975
yılında geçici ithal müsaadesi ile portakal doldurup ihraç etmek
üzere 350.000 adet karton kutu -ithal etti. 150.000 adetini Müstedi
kullandı. Geriye kalanlar ise Cypfruvex tarafından kullanıldı.
Kutuların mülkiyeti konusunda Cypfruvex ile Müstedi arasında doğan
ihtilâf ve ikame olunan davalar neticesi Müstedinin 350.000 adet
ku-tunun mal sahipliğine karar verildi. İthal edilen kutularla
ilgili döviz iadesi talebinde bulunan Müstediye Para Kambiyo Yö-
netmeliğinin 28. maddesine uymadığı gerekçesi ile Müstedaaleyh ret
cevabı vermiştir. Başvuru bu ret kararına ka-rşı yapılmıştır.
SONUÇ: 150.000 adet kutu için Müstedaaleyh geçici ithal izni vermiştir
ki o günlerde geçici ithal izni narenciyede uygulanmadığı gibi
mevzuat da buna cevaz vermemekte idi. Ancak bir istisna olarak
Müstediye böyle bir i-zin verilmiştir. Bu tip izinlerde süre ve
miktar önemli olduğu gibi başkasına da devredilemezdi. Bu meselede
200.000 adet kutunun Müstedi tarafından ambalajlanıp yurt dışına
çıkarılmadığı ortadadır. İthal iznine tabi 150.000 adet kutu ol-du-
ğuna göre Müstedinin gerisi için aynı makama müracaat ederek bu
miktarı da ithal izni kapsamına alması gerekirdi. Müstedinin ge-
çici ithal izninde belirtilen şartlara harfiyen uyması gerekirdi.
Netice olarak Müstedaaleyhin v-erdiği başvuru konusu karar
hatalı değildir.
Başvuru reddolunur.
H Ü K Ü M
Salih S. Dayıoğlu: Bu başvuruda Mahkemenin hükmünü Sayın N. Ergin $alâhi verecektir.
N. Ergin Salâhi: Müstedi işbu başvurusu ile a) KTFD E-konomi ve Maliye Bakanlığının 21.2.1980 tarihinde, görünürde P.K.I Yönetmeliği madde 28'e istinaden almış olduğu Yetki No.D-3136/79 sayılı kararın yetkisiz, geçersiz olduğu, hiç bir netice doğuramayacağına dair hüküm ve/veya karar veya emir verilmesi ve b)- muhterem mahkemenin adil ve uygun göreceği herhangi bir yardım (relief) veya çare (remedy) verilmesi isteminde bulunmuştur.
Müstedi istidasını Anayasanın ilgili maddelerine, 1976 Mahkemeler Yasasının 6. maddesine, 2.10.1974 tarihli Resmi Gazete'nin -EK.IV Bölüm I'inde yayınlanan Para Kambiyo ve Dış Ticaret İşleri hakkındaki geçici Kararname (Karar No.5672), 4.10.1974 tarihli Resmi Gazetenin Ek.IV'de Bölüm I'inde yayınlanan Para Kambiyo İşleri Yönetmeliği (Karar No.5673) (Karar No.5674) ve bunlar tahtı-nda çeşitli zamanlarda isdar olunan Kararnamelere, Emirnamelere istinat ettirmektedir.
Müstedinin başvurusunda ileri sürdüğü iddialar özetle şöyledir:
Müstedi narenciye ihracatı ile iştigal eden bir şirkettir ve muhtelif zamanlarda külliyetli m-iktarlarda ihracat yaparak memlekete döviz kazandırmıştır. Müstedi 1975 yılı Mayıs ayı içerisinde geçici ithal müsaadesi ile portokal doldurup ihraç etmek için 350,000 adet iç ve dış karton kutu ithal etmiştir. Bu kutuların 150.000 adedini narenciye doldur-up bilâhare ihraç etmiştir. Geriye kalan kısmı ise Cypfruvex tarafından narenciye ihracatı için kullanılarak dışarıya gönderilmiştir. Bu kutuların mülkiyet hususunda Müstedi şirket ile Cypfruvex arasında doğan ihtilâf üzerine 384/75, 383/77 ve 485/77 sayıl-ı davalar açılmış ve bu davalarda kutuların mülkiyetinin müstedi şirkete ait olduğu gibi ithal edilen kutuların adedinin 350,000 olduğu da karara bağlanmıştır. Müstedi tarafından ihraç edilen 150,000 adedin dışında kalan kutular Cypfruvex tarafından narenc-iye doldurularak ihraç edilmiş ancak bunlar için döviz iadesi ne kendisine ve ne de Cypfruvex'e verilmemiştir. Müstedi Cypfruvex tarafından bu şekilde ihraç edilen kutuların döviz bedeli olan 7680.28 sterling'in Maliyeye yansıdığını ve kendisine iade edilm-esi gerektiğini ileri sürerek 3.12.79 tarihinde "hususi müsaade ile talep olunan döviz" forması (Forma P.D.K.I) altında bir müracaat ile Maliye Bakanlığından yukarıda görülen miktarı talep etmiştir. Ancak talebi Para Kambiyo Yönetmeliğinin 28. maddesine uy-madığı gerekçesi ile reddedilmiştir. Başvuru bu red kararının iptali için yapılmıştır.
Müstedaaleyhler itirazlarında özetle alınan kararın doğruluğu üzerinde ısrar etmişler ve müstedinin Cypfruvex tarafından alınan ve zaptedilen karton kutuların karş-ılığının açılan davalarda tazmin edildiği, şirketin Maliye Bakanlığından bir talebi bulunamayacağı hususunu ileri sürmüşlerdir.
Başvurunun duruşmasında müstedi 5 şahit çağırmıştır. Şahit 1 olarak çağrılan Önder Akser Cypfruvex muhasebe müdürü sıfatı -ile Mahkemeye çağrılarak Cypfruvex tarafından alınan karton kutuların miktarının 350.000 adet olduğunu 150.000 adedinin Topkapı müstedi tarafından narenciye ile doldurularak ilgili tarihlerde ihraç edildiği, 200.000 adet kutunun Cypfruvex'e intikal ettiği -ve onlar tarafından kullanıldığı hususunda şahadet vermiştir.
2. şahit olarak çağrılan Mehmet Şerif Topkapı Trading Ltd. Şirketinin Genel Müdürü ve esas hissedardır. Bu şahit şahadetinde geçici ithal izni altında adaya 350.000 adet karton kutu ithal -ettiğini, bunların 150.000 adedinin ambalajlanıp 1974-75 ve 1975-76 portokal sezonu içerisinde ihraç edildiğini, bu ihraç edilen 150.000 adet için adaya döviz getirmek bakımından daha düşük fiyat tesbit edilerek ithalât döviz maliyetinin hesaplandığını ve -kendisine bir nevi döviz iadesi yapıldığını ve bu hususta talebi bulunmadığını, geriye kalan 200.000 adet kutunun Cypfruvex tarafından narenciye doldurularak ihraç edildiğini tutarını Cypfruvex'i dava ederek 384/75, 388/77 ve 485/77 sayılı birleştirilmiş d-avalarda bedellerini Türk parası olarak ödendiğini ileri sürmektir. Ancak geçici ithal izni altında getirilen ve kendisinin dışarıya ihraç edemediği bu 200.000 adet kutunun döviz karşılığını almadığını, bu dövizden Maliye Bakanlığının faydalandığını, halbu-ki geçici ithal izni altında kendisine verilen izin uyarınca bu döviz karşılığının kendisine verilmesi gerektiğini ileri sürmektedir. Yine şahadetinde 3.12.1979 tarihinde Maliye Bakanlığına müracaat ederek bunların döviz bedeli olan 7680.27 sterling'i tale-p etmiş ancak başvuru konusu ret cevabını almıştır. Bu ret kararının yanlış alındığını iddia ederek geçici ithal izninin şartları ve bu rejim hakkında Mahkemeye bilgi vermiştir.
Şahit 3 olarak çağrılan Mehmet Şenmert yukarıda atıfta bulunulan davalar-ı Emare 6, 7 ve 8 olarak Mahkemeye ibraz etmiştir.
Şahit 4 Ünal Akif, Sanayi, Ticaret ve Kooperatifler Bakanlığı müsteşarıdır ve uzun boylu şahadetinde özetle; 2.10.1974 tarihli Resmi Gazete Ek.IV sayfa 33'deki yönetmelik altındaki yetkiler, 4.10.74 -tarihli Resmi Gazete sayfa 37'de ve yine aynı sene Resmi Gazete Ek.IV'de yayınlanan 360/70 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ve bilâhare çıkarılan yönetmelikler ve Para Kambiyo işleri hususunda uzun boylu izahat vermiştir. Kendisi müsteşar olduğu gibi müsteşar-lık görevi yanında Para Kambiyo Komitesinin üyesi bulunduğunu, bu Komitenin esas itibarı ile görevinin prensip kararları alarak Bakanlar Kuruluna intikal ettirmek ve Para Kambiyo işlerinde Maliye Bakanlığına yardımcı olmak olduğu hususunda izahat vermiştir-. Yine bu şahit şahadetinde serbest ithal rejimi, geçici ithal rejimi, liberasyon sistemi ve ithalat sistemleri ve bunların şartları hakkında şahadet vermiştir. Bu şahit şahadetinde resmi evraklara bakarak 26.4.l975 tarihinde müstediye 150.000 (yüz elli bi-n) adet karton kutu için geçici ithal izni verildiğinin görüldüğünü kabul etmektir. Bu şahide göre geçici ithal izni narenciye ihracatında veya ihracatın gerçekleşmesi için temin edilecek kutuların ithalatında uygulanmamaktadır. Narenciye ihracatında döviz- tahsis edilmektedir, ancak döviz iadesi yapılmamaktadır.
Yine bu şahit şahadetinde o günkü mevzuatın geçici ithal iznine cevaz vermediğini, esasen bu iznin kendisi tarafından verilmeyip kendisinden evvel görevli müsteşar arkadaş tarafından bir istis-na olarak verildiğini, aslında geçici ithal izninin şimdi bile nadiren verildiğini ve verilmesi halinde ithal edilen malın belirli bir süre sonra imal edilerek veya ambalajlanmada kullanılarak veya bir işlem görerek ithal izninde belirlenen süre zarfında b-u izinde öngörülen şartlara uygun olarak tekrar aynı kişi tarafından ihraç edilmesi gerektiğini söylemektedir. İznin kullanıldığı hallerde İdareye sıkı kontrol vazifesi düştüğü ve bu gibi iznin verilmesinden kaçınıldığı, keza böyle bir iznin verilmesi hali-nde bu iznin şartlarına harfiyen uyulması gerektiği hususunda şahadet vermiştir.
Yine bu şahidin şahadetine göre müstediye verilen geçici ithal izninde belirlenen miktar 150.000 adet karton kutu idi ve bunların 30 gün zarfında narenciye ambalajında k-ullanılması ve tekrar ada dışına ihraç edilmesi ön koşulu mevcuttu. Resmi evraklara ve dosyalara bakarak verdiği şahadete göre bu izin müstedinin müracaatı üzerine 3 aylık bir süre daha uzatılmıştır. Şahit gerek ilk sorgusunda ve gerekse istintakında geçic-i ithal izni ile getirilen karton kutuların başkasına devredilemeyeceğini, devredilmesi halinde, bunun derhal izin veren makama bildirilmesi ve bu hususta tekrar bir karar alınması gerektiğini, geçici ithal izninde belirlenen rakamın son derece önemli oldu-ğunu, geçici ithal iznindeki şartlara uygun olarak belirlenen sürede ada haricine ihraç edilmesi gerektiğini, bunların yapılmaması halinde geçici ithal izninde müstediye verilmesi öngörülen döviz iadesinin yapılamıyacağını söyleyerek geçici ithal izninin m-aksatlarını şahadetinde uzun uzun izah etmiştir.
Şahit 5 olarak çağrılan Ertuğrul Güven, Devlet Plânlama Örgütünde görevlidir ve Para Kambiyo Komitesi üyesidir. Şahadetinde Para Kambiyo
Komitesinin yetki ve görevleri hakkında bilgi vermiş, "geçici it-hal izni"nin beynelmilel bir terim olduğunu, nadiren verildiğini, veriliş şartlarına uyulması gerektiğini söyleyerek şahit No.4'ün bu husustaki şahadetini teyid etmiştir.
Müstedaaleyh herhangi bir şahit çağırmamıştır.
Çağrılan şahitler şahadeti-ni doğru olarak kabul etmekteyiz. Esasen bunlar arasında herhangi bir tekzip yoktur. Sadece müstedi şirketin müdürü olan Mehmet Şerif'in şahadet ve iddiasına göre Mayıs 1975 tarihinde veya o tarihlerde geçici ithal izni altında kendisine izin verilen 150.0-00 adet kutunun hakikatte yukarıda değinilen davalarda sabit olduğu gibi 150.000 olmayıp 350.000 adet olduğu ve bu geçici ithal izninin 150,000 adet kutuyu değil de Emare olarak ibraz edilen davalarda belirlenen 350.000 adet kutuyu kapsadığı iddia edilmekt-edir.
Açıklıkla resmi evraklara bakarak müstedi şahidi 4'ün verdiği şahadete göre müstediye 26.4.1975'de verilen geçici ithal izninde bu izne tabi kutu adedi 150.000 idi ve bu husus tekzip edilmemiştir. 150.000 adet kutunun da 30 gün zarfında narenci-ye ambalajında kullanılarak ada haricine çıkarılması gerekmekte idi. Bu süre bilâhare müstedinin müracaatı ile uzatılmıştır. Yine müstedi şirketin müdürü şahit 2'nin ,şahadetine göre 150.000 adet karton kutu ambalajlanarak belirlenen tarihte ada haricine i-hraç edilmiştir ve bunlar için herhangi bir talebi yoktur.
Bu başvuruda esas itibarı ile karara bağlanması gereken husus bu 150.000 adet kutunun geçici ithal izni altında getirilen ve daha sonra ambalajlanıp çıkarılan kutulardan öteye 200.000 adet ku-tunun da bu geçici ithal izni kapsamına girip girmediğidir. Şahit 4 ve 5'in şahadetine göre o günlerde geçici ithal izni narenciyede uygulanmadığı gibi mevzuat da buna cevaz vermemekte idi. Bir istisna olarak müstediye böyle bir izin verilmiştir. Bu gibi i-zinlerde miktar, süre önemli olduğu gibi böyle bir izin altında ithal edilen kutular da başkasına devredilemezdi. Devredilmesi halinde izin veren makama bildirilmesi ve bu hususta tekrar bir karar alınması gerekmekte idi. Şu veya bu nedenle aşikâr ki 200.0-00 adet kutu müstedi tarafından ambalajlanıp ada haricine çıkarılmamıştır. Bu durum geçici ithal izni veren makama bildirilmediği gibi verilen söz konusu izinden açıklıkla görüldüğü kadarı ile geçici ithal iznine tabi miktar da 150.000 adetti. Şayet daha s-onra bu ithal edilen rakam 150.000 adetin üzerinde idi ise ki bu durumun 350.000 adet olduğu daha sonra saptanmıştır, bu durumun da derhal izni veren makama bildirilmesi ve onların da geçici ithal izni kapsamına alınması talep edilmesi gerekmekte idi. Bunl-ar yapılmamıştır. Bu nedenlerle 150.000 adet dışında kalan 200.000 adet kutunun geçici ithal izni altında öngörülen döviz iadesi veya kolaylığından faydalanabileceği söylenemez. Esasen uzun boylu izah edildiği gibi geçici ithal izinlerinde belirtilen şartl-ara harfiyen uyulması gerekmekte idi. Müstedinin bunlara da uymadığı açıklıkla görülmektedir.
Netice olarak müstedinin 3.12.1979 tarihinde yaptığı ve Müstedaaleyhin Para Kambiyo İşleri Yönetmeliğinin ilgili maddelerine uymadığı nedeni ile verdiği ba-şvuru konusu karar hatalı değildir.
Yukarıda söylenenlerden anlaşılacağı gibi başvuru reddolunur.
(Salih S. Dayıoğlu) (N. Ergin Salâhi) (Aziz Altay)
Yargıç Yargıç Yargıç
12 şubat 1981
- 267- -
Full & Egal Universal Law Academy